CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG NGẮN HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1. Khái niệm tín dụng ngân hàng Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời có hoàn trả một lượng giá trị từ người sở hữu vốn sang người sử dụng vốn để sau một thời gian sẽ thu hồi được một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu. Tín dụng Ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa một bên là NHTM và bên còn lại là các pháp nhân hoặc cá nhân khác trong nền kinh tế quốc dân.
Đối tượng vay mượn trong tín dụng ngân hàng là tiền tệ, do đó tín dụng ngân hàng có được một số ưu thế rõ ràng so với các hình thức tín dụng khác (như tín dụng nhà nước, tín dụng doanh nghiệp…), cụ thể là: - Nguồn vốn cho vay của ngân hàng rất lớn vì đó là toàn bộ nguồn vốn trong nền kinh tế mà ngân hàng có thể tập trung và huy động được từ các chủ thể khác cho ngân hàng vay. - Đây là hình thức tín dụng có tính linh hoạt cao vì đối tượng vay mượn là tiền tệ. Tín dụng ngân hàng là hình thức tín dụng phổ biến nhất trong nền kinh tế thị trường vì hình thức này luôn có thể đáp ứng nhu cầu về vốn cho nền kinh tế một cách linh hoạt và kịp thời. Đặc trưng của tín dụng Thứ nhất, tín dụng ngân hàng được dựa trên cơ sở lòng tin.
Bản thân từ “tín dụng” xuất phát từ tiếng la-tinh “creditum” có nghĩa là “sự giao phó” hay “sự tín nhiệm”. Quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng chỉ được thiết lập khi ngân hàng đã có lòng tin vào việc khách hàng sử dụng vốn vay đúng mục đích, có hiệu quả và có khả năng hoàn trả nợ vay bao gồm cả gốc và lãi đúng thời hạn đã cam kết. Thứ hai, hoạt động tín dụng có tính thời hạn. Khác với các quan hệ mua bán thông thường khác, quan hệ tín dụng chỉ trao đổi quyền sử dụng giá trị khoản vay chứ không trao đổi quyền sở hữu khoản vay.
Ngân hàng giao giá trị khoản vay cho 7 khách hàng sử dụng trong một thời gian nhất định, và sau khi đã hoàn thành khai thác giá trị sử dụng của khoản vay trong thời hạn cam kết, người đi vay phải hoàn trả toàn bộ giá trị khoản vay cộng thêm khoản lợi tức hợp lý kèm theo như cam kết đã giao ước với ngân hàng. Ngân hàng là một trung gian tài chính “đi vay để cho vay”, nên mọi khoản tín dụng ngân hàng đều phải có thời hạn, bảo đảm cho ngân hàng có thể hoàn trả vốn huy động. Thứ ba, tín dụng dựa trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Nếu không có sự hoàn trả thì không được coi là tín dụng.
Giá trị hoàn trả phải lớn hơn giá trị lúc cho vay (giá trị gốc), nghĩa là ngoài việc hoàn trả giá trị gốc, khách hàng phải trả cho ngân hàng một khoản lãi như đã thỏa thuận. Đây chính là giá của quyền sử dụng vốn vay. Khoản lãi phải luôn luôn là một số dương - có như vậy mới có thể bù đắp được chi phí hoạt động và tạo ra lợi nhuận cho ngân hàng, phản ánh bản chất hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế Tín dụng ngân hàng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, góp phần chuyển đổi nền kinh tế tự cung tự cấp thành nền kinh tế sản xuất hàng hóa.
Tín dụng ngân hàng trong thời kỳ bao cấp trước đây được xem như là một công cụ cấp phát thay cho ngân sách. Ngày nay, vai trò của tín dụng ngân hàng ngày càng trở nên quan trọng như là một đòn bẩy để phát triển nền kinh tế. Thứ nhất, hoạt động tín dụng giúp đảm bảo nhu cầu về vốn phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng và sản xuất kinh doanh hàng hóa của các cá nhân, cá thể trong nền kinh tế. Hiện tượng xuất hiện một lượng vốn nhàn rỗi ở một số thành phần dân cư xảy ra cùng lúc với tình trạng thiếu vốn của một số doanh nghiệp và cá nhân, cho nên việc ngân hàng phân phối vốn tín dụng đã góp phần tạo nên sự điều hòa trong toàn bộ nền kinh tế, tạo điều kiện cho quá trình sản xuất được liên tục.
Thứ hai, tín dụng ngân hàng giúp thúc đẩy quá trình tập trung vốn và tập trung sản xuất. Hoạt động của ngân hàng là tập trung vốn tiền tệ tạm thời chưa sử dụng, mà vốn này nằm phân tán ở khắp mọi nơi - trong tay các nhà doanh nghiệp, các cơ quan nhà nước và của các cá nhân/hộ kinh doanh - trên cơ sở đó mà ngân hàng cho các đơn vị kinh tế vay. Tuy nhiên, quá trình đầu tư tín dụng không phải rải 8 đều cho mọi chủ thể có nhu cầu, mà việc đầu tư được tiến hành một cách tập trung, chủ yếu là cho các doanh nghiệp lớn, những doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả. Đầu tư tập trung là quá trình tất yếu, vừa giúp hạn chế rủi ro tín dụng, vừa thúc đẩy quá trình tăng trưởng của nền kinh tế.
Thứ ba, tín dụng ngân hàng góp phần tác động đến việc tăng cường chế độ hạch toán kinh tế của các đơn vị kinh tế. Đặc trưng cơ bản của tín dụng là hoạt động trên cơ sở hoàn trả và có lợi tức. Khi sử dụng vốn vay ngân hàng thì các khách hàng phải tôn trọng hoạt động tín dụng, tức là phải đảm bảo hoàn trả nợ vay theo đúng thời hạn và tôn trọng các điều kiện khác đã được cam kết trong hợp đồng tín dụng. Bằng cách tác động như vậy, đòi hỏi khách hàng phải quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giảm chi phí sản xuất, tăng vòng quay của vốn, tạo điều kiện để sử dụng vốn vay có hiệu quả hơn, nâng cao doanh thu cho khách hàng.
Thứ tư, tín dụng ngân hàng tạo điều kiện thúc đẩy quá trình giao lưu kinh tế quốc tế. Trong điều kiện quốc tế hóa hiện nay, sự hợp tác bình đẳng đôi bên cùng có lợi giữa các quốc gia trên thế giới và trong khu vực đang rất phát triển, đặc biệt là về hợp tác kinh tế. Tín dụng ngân hàng đã giúp thúc đẩy các hoạt động đầu tư vốn ra nước ngoài và kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp trong nước trở nên ngày càng hiệu quả hơn. TÍN DỤNG NGẮN HẠN 1.
Khái niệm tín dụng ngắn hạn Tín dụng ngắn hạn là hình thức tín dụng có thời hạn tối đa đến 12 tháng và được sử dụng chủ yếu để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động tạm thời của các doanh nghiệp và phục vụ các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân và hộ gia đình. Tín dụng ngắn hạn là nghiệp vụ truyền thống của các NHTM, vì hình thức tín dụng này có độ rủi ro thấp do khoản vay chỉ được cung cấp trong thời gian ngắn vì vậy chịu ít ảnh hưởng từ những biến động không thể lường trước của nền kinh tế hơn là các khoản tín dụng trung và dài hạn. Chính vì mức độ rủi ro của tín dụng ngắn hạn thấp nên lãi suất người đi vay phải trả thường thấp hơn so với tín dụng trung, dài hạn. Phân loại tín dụng ngắn hạn Nếu xét theo cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp, tín dụng ngắn hạn là hình thức tín dụng tài trợ vốn lưu động.
Nếu như doanh nghiệp gặp phải tình trạng thiếu hụt vốn lưu động thường xuyên thì doanh nghiệp đó phải xin vay tín dụng ngân hàng. Nhu cầu về vốn lưu động cao hay thấp còn phụ thuộc vào tình hình sản xuất kinh doanh và khả năng quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp. Nhưng dù nhu cầu cao hay thấp, doanh nghiệp luôn sử dụng tín dụng vốn lưu động với tư cách là các khoản vay ít hay nhiều thường xuyên theo cơ cấu tài chính của doanh nghiệp. Dưới góc độ kỹ thuật tín dụng, Ngân hàng thương mại thực hiện cho vay ngắn hạn theo các loại hình phổ biến sau đây: 1.
Cho vay dựa trên việc chuyển nhượng trái quyền Chiết khấu thương phiếu Chiết khấu thương phiếu là một nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn cổ điển của ngân hàng, được thực hiện dưới hình thức khách hàng chuyển giao quyền sở hữu thương phiếu để đổi lấy một số tiền bằng mệnh giá trái phiếu trừ đi lãi chiết khấu và hoa hồng phí. Đây là một nghiệp vụ ít rủi ro và không làm đóng băng vốn của ngân hàng với thời hạn cho vay ngắn (tối đa là 90 ngày). Điều này nâng cao tính thanh khoản trong quản lý tài sản có của ngân hàng. Tín dụng bằng chữ ký của ngân hàng Đây là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng trong đó ngân hàng không trực tiếp cho khách hàng vay bằng tiền nhưng bằng uy tín (chữ ký) của mình.
Qua đó, ngân hàng tạo điều kiện để khách hàng vay vốn của người khác và đảm bảo thanh toán hộ khách hàng khi khách hàng không còn khả năng để trả nợ. Dù là một hình thức tín dụng nhưng trong hạch toán, nghiệp vụ này không làm thay đổi bảng quyết toán tài sản của ngân hàng mà được hạch toán ngoại bảng. Thông thường để thực hiện nghiệp vụ này thì ngân hàng phải lập một quỹ bảo lãnh theo một tỷ lệ so với vốn pháp định. Hiện nay ở Việt Nam số tiền bảo lãnh tính theo tỷ lệ phần trăm trên tổng giá trị bảo lãnh.
Tín dụng ứng trước Tín dụng ứng trước là hình thức tín dụng trong đó ngân hàng cung cấp cho 10 khách hàng một khoản tiền vay nhất định để sử dụng trước. Khách hàng chỉ phải trả lãi vào lúc hoàn trả vốn gốc. Tín dụng ứng trước bao gồm các hình thức: Tín dụng thế chấp hoặc nghiệp vụ mở tín dụng khoản Loại tín dụng này là một thể thức cấp tín dụng của ngân hàng được thực hiện trên cơ sở hợp đồng tín dụng trong đó khách hàng được sử dụng một mức cho vay trong một thời hạn nhất định. Ngân hàng cho khách hàng vay bằng cách mở cho khách hàng một tài khoản tín dụng.
Khi mở tài khoản như vậy, khách hàng không cần phải bỏ gửi tiền vào tài khoản, mà trái lại có thể rút tiền ra. Tiền đó là tiền ứng trước của ngân hàng vì vậy nghiệp vụ này còn gọi là nghiệp vụ ứng trước.
