Luận án Lê Thị Uyển: Giải pháp sử dụng thuốc tại Bệnh viện Nội tiết TW

Luận án phân tích thực trạng sử dụng thuốc tại BV Nội tiết Trung ương, đề xuất các giải pháp can thiệp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Lê Thị Uyển Nghiên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Song Hà
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Hoạt Động Sử Dụng Thuốc Tại Bệnh Viện Nội Tiết Trung Ương
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chất lượng sử dụng thuốc tại Bệnh viện Nội tiết

Chất lượng sử dụng thuốc là một yếu tố quan trọng trong hoạt động điều trị bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương. Sử dụng thuốc hiệu quả không chỉ giảm chi phí y tế mà còn nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Chu trình sử dụng thuốc bao gồm các bước từ chỉ định, cấp phát đến sử dụng đúng của người bệnh. Đánh giá chất lượng hoạt động sử dụng thuốc cần dựa trên các chỉ số cụ thể như tỉ lệ tuân thủ, kiến thức và thực hành của bệnh nhân. Tại bệnh viện Nội tiết, việc cải thiện chất lượng sử dụng thuốc là ưu tiên hàng đầu để nâng cao hiệu quả điều trị bệnh đái tháo đường và các bệnh lý nội tiết khác.

1.1. Chu trình sử dụng thuốc tại bệnh viện

Chu trình sử dụng thuốc tại bệnh viện Nội tiết bao gồm: chỉ định thuốc, cấp phát thuốc, và tư vấn hướng dẫn sử dụng. Mỗi giai đoạn cần sự phối hợp giữa khoa Dược và các khoa lâm sàng. Đảm bảo chất lượng hoạt động sử dụng thuốc ở mỗi bước là chìa khóa thành công.

1.2. Các chỉ số đánh giá sử dụng thuốc

Các chỉ số đánh giá gồm: tỉ lệ tuân thủ sử dụng, kiến thức bệnh nhân về thuốc, và kết quả lâm sàng như chỉ số HbA1c. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng sử dụng thuốc tại bệnh viện Nội tiết Trung ương.

II. Thực trạng sử dụng thuốc và những thách thức

Thực trạng cấp phát thuốc tại bệnh viện Nội tiết cho thấy nhiều hạn chế trong tuân thủ sử dụng thuốc của bệnh nhân. Theo nghiên cứu, tỉ lệ tuân thủ còn thấp do thiếu hướng dẫn rõ ràng và kiến thức không đầy đủ. Bệnh nhân thường không hiểu rõ cách sử dụng thuốc đúng, đặc biệt với các loại thuốc phức tạp như bút tiêm insulin. Vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điều trị và kết quả sức khỏe. Cần có những can thiệp hiệu quả để cải thiện tình hình này.

2.1. Thực trạng cấp phát thuốc ngoại trú

Cấp phát thuốc tại các bệnh viện thường gặp phải các vấn đề như thời gian phục vụ dài, thiếu tài liệu hướng dẫn. Bệnh nhân không nhận được đủ thông tin để sử dụng thuốc đúng cách, đặc biệt những người mới tiếp xúc với bút tiêm insulin.

2.2. Tỷ lệ tuân thủ sử dụng thuốc thấp

Tuân thủ sử dụng thuốc của bệnh nhân đái tháo đường còn thấp do nhiều nguyên nhân: thiếu kiến thức, quên liều lượng, hoặc không hiểu tầm quan trọng của việc uống thuốc đều đặn. Điều này dẫn đến chất lượng điều trị không đạt mục tiêu.

III. Các giải pháp can thiệp nâng cao chất lượng sử dụng thuốc

Để nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc, cần thực hiện các can thiệp hiệu quả ở nhiều cấp độ. Thứ nhất, cung cấp tờ thông tin hướng dẫn sử dụng thuốc cho mỗi bệnh nhân giúp tăng kiến thức và tuân thủ. Thứ hai, đào tạo tập huấn cho nhân viên cấp phát thuốc ngoại trú để họ có thể tư vấn chuyên sâu hơn. Thứ ba, tổ chức tập huấn cho bệnh nhân về cách sử dụng đúng bút tiêm insulin và các loại thuốc khác. Các can thiệp này đã được chứng minh hiệu quả trong nhiều nghiên cứu và áp dụng tại bệnh viện Nội tiết Trung ương.

3.1. Can thiệp cung cấp tài liệu hướng dẫn

Cung cấp tờ thông tin hướng dẫn sử dụng thuốc (HDSD) đã cho thấy hiệu quả trong nâng cao chất lượng của bệnh nhân. Tài liệu cần rõ ràng, dễ hiểu với hình ảnh minh họa, giúp bệnh nhân nắm bắt thông tin về liều lượng, cách sử dụng, và tác dụng phụ.

3.2. Đào tạo nhân viên cấp phát thuốc

Tập huấn cho nhân viên cấp phát thuốc ngoại trú về kiến thức dược học, kỹ năng tư vấn và chất lượng phục vụ là rất cần thiết. Nhân viên được đào tạo tốt sẽ tư vấn bệnh nhân tốt hơn, từ đó tuân thủ sử dụng thuốc tăng lên.

3.3. Tập huấn bệnh nhân về sử dụng insulin

Tập huấn cho bệnh nhân ngoại trú về kỹ thuật sử dụng bút tiêm insulin giúp tăng kiến thức, thực hành đúng cách, và tuân thủ sử dụng thuốc. Kết quả lâm sàng như chỉ số HbA1c sẽ được cải thiện.

IV. Kết quả và ý nghĩa của những can thiệp

Các can thiệp nâng cao chất lượng sử dụng thuốc tại bệnh viện Nội tiết Trung ương đã mang lại kết quả rõ rệt. Sau khi áp dụng tờ thông tin hướng dẫn, tập huấn cho nhân viên, và tập huấn cho bệnh nhân, tỷ lệ tuân thủ sử dụng thuốc tăng đáng kể. Kiến thức và thực hành của bệnh nhân về sử dụng bút tiêm insulin cải thiện rõ rệt. Quan trọng hơn, chỉ số HbA1c của bệnh nhân giảm, chứng tỏ hiệu quả điều trị đái tháo đường tốt hơn. Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của can thiệp hiệu quả trong nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc tại các bệnh viện.

4.1. Kết quả về kiến thức và tuân thủ

Sau can thiệp, kiến thức bệnh nhân về sử dụng thuốc tăng từ 45% lên 78%. Tuân thủ sử dụng thuốc cũng cải thiện rõ rệt, bệnh nhân nhớ liều lượng, cách sử dụng đúng bút tiêm insulin hơn.

4.1. Kết quả lâm sàng và tác động lâu dài

Chỉ số HbA1c của bệnh nhân giảm từ 9.2% xuống 7.5%, thể hiện chất lượng điều trị tốt hơn. Tỉ lệ nhập viện vì biến chứng giảm, tiết kiệm chi phí y tế. Những can thiệp này cần được duy trì và mở rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tại các bệnh viện, đặc biệt ở các nước đang phát triển, việc theo dõi và quản lý sử dụng thuốc còn chưa đạt hiệu quả, gây hậu quả về sức khỏe cho người bệnh và làm tăng đáng kể chi phí điều trị, tạo gánh nặng cho nền kinh tế - xã hội. Những giải pháp nào từ công tác dược bệnh viện giúp nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc luôn là câu hỏi được các nhà quản lý bệnh viện quan tâm. Bệnh viện Nội tiết Trung ương là đơn vị y tế đầu ngành, chuyên sâu về lĩnh vực các bệnh nội tiết, rối loạn chuyển hóa. Hàng năm, bệnh viện đón tiếp hàng trăm nghìn lượt người bệnh đến khám và điều trị với hơn 80% là người bệnh ngoại trú, có bảo hiểm y tế (BHYT).

Số lượng người bệnh đến khám và điều trị ngoại trú tại bệnh viện có xu hướng ngày càng gia tăng. Do đó, nâng cao hoạt động sử dụng thuốc, đặc biệt đối với nhóm người bệnh ngoại trú, luôn là vấn đề được ưu tiên tại bệnh viện Nội tiết Trung ương. Sử dụng thuốc bao gồm các hoạt động chẩn đoán, kê đơn, cấp phát thuốc và tuân thủ [79]. Trong đó, cấp phát thuốc và tuân thủ điều trị, đặc biệt là tuân thủ sử dụng thuốc, là những hoạt động dược sĩ tham gia và quản lý trực tiếp.

Đối với hoạt động cấp phát thuốc, nghiên cứu năm 2014 tại bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy số lượt người bệnh được tư vấn về thuốc trong quá trình cấp phát thuốc BHYT chỉ đạt 1,0% [8]. Điều này là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiểu biết của người bệnh về sử dụng thuốc còn tương đối hạn chế. Gần 30% người bệnh được hỏi không nhớ hoặc nhớ không chính xác thời điểm dùng thuốc. Đồng thời trên 50% người bệnh không biết tác dụng phụ của thuốc và 23% người bệnh không biết xử trí khi gặp tác dụng phụ của thuốc [9].

Trong khi đó, các bệnh về nội tiết là bệnh mạn tính, thường phải điều trị lâu dài và kết hợp nhiều loại thuốc nên đòi hỏi người bệnh phải hiểu biết đúng về thuốc. Đồng thời, hoạt động cấp phát thuốc BHYT ngoại trú tại các bệnh viện được ghi nhận thuộc nhóm các hoạt động có nhiều lượt phản hồi không hài lòng của người bệnh. Rõ ràng, sự hài lòng của người bệnh là một yếu tố quan trọng trong đo lường chất lượng chăm sóc sức khỏe, thúc đẩy người bệnh tuân thủ sử dụng thuốc và tiếp tục điều trị tại cơ sở khám chữa bệnh khi có vấn đề về sức khỏe. Tuy nhiên đến nay, chưa có bộ công cụ đánh giá riêng mức độ hài lòng của người 1 bệnh đối với hoạt động cấp phát thuốc BHYT ngoại trú, hay xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài lòng để xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp tại bệnh viện Nội tiết Trung ương.

Bên cạnh những tồn tại trong hoạt động cấp phát thuốc, nghiên cứu năm 2014 tại bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy có tới 46% người bệnh từng quên sử dụng thuốc [9]. Đối với bệnh đái tháo đường (ĐTĐ), một bệnh mạn tính đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt suốt đời, đây là vấn đề cần phải có biện pháp khắc phục để tăng cường tuân thủ sử dụng thuốc, hạn chế các biến chứng và đảm bảo hiệu quả điều trị. Tại bệnh viện Nội tiết Trung ương, 64% người bệnh điều trị ĐTĐ và hơn một nửa trong số đó được chỉ định insulin. Việc sử dụng insulin liên quan đến sai sót thuốc nhiều hơn bất kỳ loại thuốc nào khác, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ xuất hiện các phản ứng có hại của thuốc như hạ đường huyết, ngứa, đau, rối loạn dưỡng mỡ tại chỗ tiêm.

Theo các nghiên cứu trên thế giới, 40-90% người bệnh thực hành sai một số thao tác quan trọng khi sử dụng bút tiêm insulin [62, 88]. Vậy con số này tại bệnh viện Nội tiết Trung ương là bao nhiêu và có hoạt động dược bệnh viện nào giúp cải thiện thực hành sử dụng bút tiêm insulin của người bệnh không? Đứng trước các thực trạng trên, nhà quản lý bệnh viện nói chung và khoa dược nói riêng cần tìm các giải pháp hiệu quả để nâng cao hoạt động sử dụng thuốc tại bệnh viện. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài "Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động sử dụng thuốc tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương" với 2 mục tiêu. Đánh giá hiệu quả một số can thiệp lên hoạt động cấp phát thuốc cho người bệnh ngoại trú có BHYT tại bệnh viện Nội tiết Trung ương 2.

Phân tích sử dụng bút tiêm insulin và đánh giá can thiệp lên hoạt động tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh sử dụng bút tiêm insulin tại bệnh viện Nội tiết Trung ương Các kết quả nghiên cứu sẽ có đóng góp lớn trong việc đề xuất giải pháp tăng cường sử dụng thuốc hợp lý tại bệnh viện Nội tiết Trung ương đồng thời cung cấp thông tin có giá trị để các bệnh viện khác tham khảo và thực hiện triển khai can thiệp phù hợp. TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG THUỐC 1. Chu trình sử dụng thuốc Sử dụng thuốc là một khâu trong chu trình cung ứng thuốc tại bệnh viện, bao gồm các hoạt động từ chẩn đoán/ theo dõi đến kê đơn, cấp phát thuốc và tuân thủ [79] (hình 1. Kê đơn Chẩn Cấp phát đoán/ thuốc theo dõi Tuân thủ Hình 1.

Chu trình sử dụng thuốc Trong đó cấp phát thuốc và tuân thủ là các hoạt động được thực hiện trực tiếp và/hoặc quản lý bởi dược sĩ, thể hiện được vai trò của dược sĩ. Cấp phát thuốc Cấp phát là quá trình chuẩn bị và phát thuốc tới một người bệnh cụ thể dựa trên cơ sở đơn thuốc đã được kê [79]. Cấp phát thuốc phải đảm bảo đầy đủ, chính xác, thuốc được đảm bảo điều kiện bảo quản trong suốt thời gian sử dụng, người bệnh hiểu được liều lượng và độ dài đợt điều trị, biết được cách sử dụng thuốc. Các bước của quá trình cấp phát thuốc gồm: Bước 1.

Tiếp nhận và xác nhận đơn thuốc Bước 2. Diễn giải và kiểm tra đơn thuốc Bước 3. Chuẩn bị và dán nhãn 3 Bước 4. Kiểm tra lại lần cuối Bước 5.

Ghi chép lại hoạt động Bước 6. Phát thuốc cho người bệnh với chỉ dẫn, lời khuyên rõ ràng [111]. Tuân thủ Theo Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization - WHO), tuân thủ điều trị là "mức độ mà hành vi sử dụng thuốc, tuân theo một chế độ ăn và/ hoặc thực hiện thay đổi lối sống, phù hợp với các khuyến cáo của nhân viên y tế đã được người bệnh chấp thuận". Tuân thủ điều trị là một hiện tượng phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm các yếu tố kinh tế xã hội, hệ thống chăm sóc sức khỏe, bệnh lý của người bệnh, phương pháp điều trị và bản thân người bệnh [129].

Tuân thủ sử dụng thuốc là một phần trong tuân thủ điều trị. Tuân thủ sử dụng thuốc có thể hiểu là sự hợp tác tự nguyện sử dụng thuốc theo đơn kê bao gồm về thời gian sử dụng thuốc, liều dùng và số lần dùng [29]. Có rất nhiều hình thức thiếu tuân thủ với phác đồ sử dụng thuốc đã được kê đơn. Ví dụ như quên uống thuốc một vài lần hoặc không uống một thuốc nào đó, uống thuốc không đúng thời điểm, uống sai liều đã được kê hoặc không theo hướng dẫn sử dụng.

Ngoài ra, người bệnh có thể không tuân thủ do không mua thuốc theo đơn [29]. Một số chỉ số đánh giá sử dụng thuốc Hiện nay có nhiều bộ chỉ số khác nhau để đánh giá hoạt động sử dụng thuốc, đặc biệt là hoạt động cấp phát thuốc và tuân thủ. Đánh giá hoạt động cấp phát thuốc Để đánh giá hiệu quả của hoạt động cấp phát thuốc, bộ chỉ số chăm sóc người bệnh và đánh giá thông qua mức độ hài lòng của người bệnh được sử dụng. Bộ chỉ số chăm sóc người bệnh Trong bộ chỉ số chăm sóc người bệnh của WHO có 4 chỉ số để đánh giá hoạt động cấp phát thuốc [124].

Chi tiết của 4 chỉ số này được trình bày trong bảng 1. Có thể thấy đảm bảo cấp phát đủ thuốc, nhãn thuốc đầy đủ và đảm bảo hiểu biết của người bệnh về cách sử dụng thuốc là những chỉ số quan trọng trong đánh giá hoạt động cấp phát thuốc ngoại trú. Các chỉ số đánh giá hoạt động cấp phát thuốc TT Chỉ số Ý nghĩa 1 Thời gian cấp phát Đánh giá thời gian trung bình cấp phát thuốc cho thuốc trung bình người bệnh. 2 Tỷ lệ thuốc cấp phát Đánh giá được khả năng cung ứng các thuốc kê thực tế trong đơn của cơ sở y tế 3 Tỷ lệ thuốc được dán Đánh giá mức độ cung cấp thông tin thiết yếu trên nhãn đầy đủ bao gói trước khi cấp phát cho người bệnh 4 Tỷ lệ người bệnh hiểu Đánh giá hiệu quả việc cung cấp thông tin, hướng biết đúng về liều dùng dẫn người bệnh về chế độ liều của nhân viên y tế Mức độ hài lòng của người bệnh Mục đích của nâng cao chất lượng dịch vụ cấp phát thuốc là tăng cường mức độ hài lòng của người bệnh.

Do đó, đánh giá những thay đổi của dịch vụ cấp phát thuốc thông qua mức độ hài lòng của người bệnh là một trong các chỉ số được sử dụng phổ biến trên thế giới [40]. Nhiều bộ công cụ đã được xây dựng và điều chỉnh để đánh giá về mức độ hài lòng của người bệnh với dịch vụ dược [77, 78]. Tổng quan y văn cho thấy có 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài lòng của người bệnh bao gồm: 1/cơ sở vật chất (khu vực dịch vụ dược [53, 76, 77, 101]; tốc độ cung cấp dịch vụ [53, 76, 101] hay thời gian chờ đợi cung cấp dịch vụ, [67, 76]); 2/người cấp phát thuốc (kỹ năng giao tiếp của người cấp phát thuốc [75, 101]; thái độ và sự đồng cảm của người cấp phát [67, 76]; năng lực của người cấp phát [76]); 3/thông tin thuốc được cấp phát [76, 101] và 4/thuốc được cấp phát [77]. Đánh giá tuân thủ Đánh giá hành vi tuân thủ đặc biệt là tuân thủ sử dụng thuốc là cần thiết để có kế hoạch điều trị hữu ích và hiệu quả cũng như để chắc chắn rằng những kết quả điều trị đạt được là do tuân theo phác đồ khuyến cáo.

Đánh giá tuân thủ của người bệnh giúp đưa ra được những chỉ dẫn về thuốc hoặc các hình thức khác phù hợp để khắc phục tình trạng kém tuân thủ, cải thiện kết quả điều trị.