phần mở đầu này, tác giả trình bày tổng quan về đề tài đang nghiên cứu thông qua lý do dẫn dắt để hình thành đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu tổng quát. Những nội dung này sẽ tác giả có cái nhìn tổng quát về nội dung, quá trình hình thành đề tài, để từ đó tạo cơ sở cho việc tìm hiểu sâu về các cở sở lý thuyết liên quan trong chương tiếp theo. 11 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VỐN ĐẦU TƢ XDCB TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC VÀ CHẤT LƢỢNG QUẢN LÝ, THANH TOÁN VỐN ĐẦU TƢ XDCB TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC.1 Cơ sở lý lu n chung về VĐTXDCB và quản lý, thanh toán VĐTXDCB từ NSNN.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đầu tƣ XDCB. Theo Luật đầu tư số 59/2005/QH11 ngày 29/11/2005 "Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan".
Đầu tư theo nghĩa rộng có nghĩa là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm đem lại cho Nhà đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai mà kết quả này thường phải lớn hơn các chi phí về các nguồn lực đã bỏ ra. Nguồn lực bỏ ra có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là tài sản vật chất khác hoặc sức lao động. Sự biểu hiện bằng tiền tất cả các nguồn lực đã bỏ ra trên đây gọi là vốn đầu tư. Theo nghĩa hẹp, đầu tư chỉ bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn lực ở hiện tại nhằm đem lại cho Nhà đầu tư hoặc xã hội kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt được kết quả đó.
Như vậy, nếu xem xét trên góc độ đầu tư thì đầu tư là những hoạt động sử dụng các nguồn lực hiện có để làm tăng thêm các giá trị tài sản vật chất, nguồn nhân lực và trí tuệ để cải thiện mức sống của dân cư hoặc để duy trì khả năng hoạt động của các tài sản và nguồn lực sẵn có.2 Đầu tư xây dựng cơ bản. 12 Đầu tư XDCB là hoạt động tạo ra những công trình xây dựng gắn liền với địa điểm cụ thể, với quy mô, công suất nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế và phục vụ cho đời sống nhân dân. Hoạt động xây dựng phải đảm bảo tuân thủ đúng trình tự thủ tục, chất lượng, tiến độ, an toàn lao động, vệ sinh môi trường và quản lý chi phí theo các quy định của pháp luật. Vốn đầu tư XDCB từ NSNN là toàn bộ những chi phí của dự án đầu tư sử dụng nguồn vốn từ NSNN, bao gồm các chi phí cho việc khảo sát thiết kế và xây dựng, mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị và các chi phí khác được ghi trong tổng dự toán công trình xây dựng.3 Đặc điểm của Đầu tư xây dựng cơ bản.
Đầu tư XDCB là hoạt động có tính lâu dài, kết quả đầu tư XDCB là những sản phẩm có giá trị lớn. Do đó nên phải trù liệu dự tính được những thay đổi có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện dự án. Cũng vì giá trị công trình thường rất lớn nên người sử dụng không thể mua ngay công trình một lúc mà phải mua từng phần (từng hạng mục hay bộ phận công trình hoàn thành). Đầu tư XDCB là hoạt động đòi hỏi lượng vốn lớn và nằm đọng lại trong suốt quá trình thực hiện đầu tư.
Sản phẩm của đầu tư XDCB là sản phẩm cố định tại một địa điểm, vị trí và không thể dịch chuyển từ nơi này sáng nơi khác. Sản phẩm của đầu tư XDCB có tính đơn chiếc, mỗi hạng mục công trình có một thiết kế và dự toán riêng tùy thuộc vào mục đích đầu tư và điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, khí hậu, thời tiết của nơi đầu tư xây dựng công trình. Mục đích của đầu tư và các điều kiện trên quyết định đến quy hoạch, kiến trúc, quy mô và kết cấu khối lượng, quy chuẩn xây dựng, giải pháp công nghệ thi công và dự toán chi phí đầu tư xây dựng công trình, hạng mục công trình. Vì vậy, quản lý chi NSNN trong đầu tư XDCB phải gắn với từng hạng mục công trình, công trình xây dựng nhằm quản lý chặt chẽ về chất lượng xây dựng và vốn đầu tư.
Là một quá trình đầu tư cho nên, trước hết nó là hoạt động bỏ vốn, vì vậy quyết định đầu tư thường và trước hết là quyết định tài chính, thể hiện các chỉ tiêu: 13 Tổng mức đầu tư, nguồn, cơ cấu tài chính, khả năng hoàn vốn. Đầu tư XDCB được tiến hành trong tất cả ngành kinh tế quốc dân, các lĩnh vực kinh tế xã hội như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, xây dựng, y tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh nên sản phẩm XDCB có nhiều loại hình công trình và mỗi loại hình công trình có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật riêng. Quản lý và cấp VĐT XDCB phải phù hợp với đặc điểm của từng loại hình công trình nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Quá trình đầu tư xây dựng cơ bản gồm 03 giai đoạn: Bước chuẩn bị đầu tư, bước thực hiện dự án và bước kết thúc dự án.4 Vai trò của Đầu tư xây dựng cơ bản.
Xây dựng cơ bản giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế, XDCB là một trong những lĩnh vực sản xuất vật chất lớn của nền kinh tế quốc dân, cùng các ngành sản xuất khác, trước hết là ngành công nghiệp chế tạo và ngành công nghiệp vật liệu xây dựng. - Về mặt kỹ thuật: Kết tinh hầu hết các thành tựu khoa học kỹ thuật đã đạt được ở chu kỳ trước và sẽ góp phần mở ra một chu kỳ phát triển mới của khoa học và kỹ thuật ở giai đoạn tiếp theo. - Về mặt kinh tế: Làm thay đổi cơ sở hạ tầng của nền kinh tế quốc dân, đẩy mạnh tốc độ và tăng năng suất lao động xã hội và phát triển của nền kinh tế quốc dân. - Về mặt chính trị và xã hội: Thu hút lao động vào các ngành công nghiệp, dịch vụ, từ đó gián tiếp nâng cao thu nhập cho người lao động và đặc biệt là lao động ở khu vực nông thôn.
- Về mặt văn hóa và nghệ thuật: Góp phần mở mang đời sống cho nhân dân, đồng thời còn làm phong phú thêm cho nền nghệ thuật của đất nước như xây dựng các trung tâm văn Nhà, cung văn hóa thể thao, công viên, các công trình phúc lợi công cộng. - Về mặt quốc phòng: các công trình được xây dựng lên góp phần tăng cường tiềm lực quốc phòng của đất nước.2 Khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò của VĐTXDCB từ NSNN. Các nguồn VĐTXDCB được hình thành từ các nguồn sau: - Vốn ngân sách nhà nƣớc: Vốn NSNN được hình thành từ tích lũy của nền kinh tế và được Nhà nước bố trí trong kế hoạch ngân sách để cấp cho chủ đầu tư thực hiện các công trình, dự án theo kế hoạch hàng năm. - Vốn tín dụng đầu tƣ, bao gồm: Vốn vay các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước; vốn huy động của các tổ chức, cá nhân trong xã hội.
- Vốn tự có của các đơn vị sản xuất kinh doanh, dịch vụ thuộc mọi thành phần kinh tế. - Vốn hợp tác liên doanh với nƣớc ngoài: vốn của các tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư vào Việt Nam bằng tiền nước ngoài hoặc bất kỳ tài sản nào được Chính phủ Việt Nam chấp nhận để hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp tác kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp liên doanh hay doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài đầu tư tại Việt Nam. - Vốn vay nƣớc ngoài, bao gồm: Vốn do Chính phủ vay theo hiệp định ký kết với nước ngoài, vốn do các đơn vị sản xuất kinh doanh, dịch vụ trực tiếp vay của các tổ chức, cá nhân ở nước ngoài. Trong các nguồn vốn nêu trên, nguồn VĐTXDCB từ NSNN là nguồn vốn chủ yếu được dành cho đầu tư kết cấu hạ tầng KTXH, không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp.
Đó là các công trình, dự án cơ sở hạ tầng như đường giao thông, đường diên, trường học, bệnh viện, hệ thống thủy lợi. đê, cảng biển ; các công trình, dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình phát triển kinh tế xã hội; các công trình, dự án văn hóa xã hội công cộng; các công trình dự án an ninh, quốc phòng Các nguồn VĐTXDCB khác chủ yếu được dùng để nâng cao năng lực sản xuất của riêng chủ đầu tư nhằm tạo ra sản xuất, dịch vụ có chất lượng, giá cả tốt hơn, đảm bảo mục tiêu lợi nhuận của chủ đầu tư. Phạm vi nghiên cứu của luận văn này chủ yếu đi vào nghiên cứu về quản lý, thanh toán VĐTXDCB từ nguồn NSNN.1 Khái niệm VĐTXDCB từ NSNN. 15 Theo Luật Đầu tư công (2014) của Việt Nam: "Vốn đầu tư công quy định tại Luật này gồm: vốn ngân sách nhà nước, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước, các khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để đầu tư".
Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN là một phần của vốn đầu tư phát triển của NSNN được hình thành từ sự huy động của Nhà nước dùng để chi cho đầu tư XDCB nhằm xây dựng và phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật và kết cấu hạ tầng KTXH cho nền kinh tế quốc dân. Chi đầu tư XDCB của NSNN là một khoản chi lớn và rất quan trọng của Nhà nước. Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, tại Khoản 5 Điều 4 thì: “Chi đầu tư XDCB là nhiệm vụ chi của NSNN để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư, kết cấu hạ tầng KTXH và các chương trình dự án phục vụ phát triển KTXH”.2 Đặc điểm VĐTXDCB từ NSNN. Vốn NSNN hình thành từ các khoản thu tích lũy của nền kinh tế, chủ yếu là từ nguồn thu nội địa (thu tiền sử dụng đất, thuế thu nhập, vv) và thu từ hoạt động xuất nhập khẩu.