Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ CỦA ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Trong hàng loạt các yếu tố nguồn lực của doanh nghiệp hay một tổ chức thì con người là một yếu tố quan trọng đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển bền vững của doanh nghiệp, tổ chức đó. Tuy nhiên để khẳng định được vai trò của nhân tố con người và phát huy tối đa khả năng của nguồn lực này thì công tác đào tạo và phát triển có ý nghĩa to lớn trong quá trình duy trì và phát triển doanh nghiệp.
Đào tạo và phát triển là các hoạt động để duy trì nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức; là điều kiện quyết định để các tổ chức để có thể đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh. Do đó, công tác đào tạo và phát triển cần phải được thực hiện một cách có tổ chức, khoa học và có kế hoạch cụ thể giúp doanh nghiệp hay tổ chức định hướng được sự phát triển và hướng theo mục đích và nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp. Khái niệm về Đào tạo (hay còn được gọi là đào tạo kỹ năng) được hiểu là các hoạt động nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện hiệu quả hơn những nhiệm vụ và chức năng được giao. Quá trình đào tạo là quá trình giúp con người học tập các kiến thức, kỹ năng về công việc để nắm được và làm được các công việc được giao; là những hoạt động để nâng cao trình độ, kỹ năng để triển khai các nhiệm vụ có hiệu quả cao hơn.
Mục tiêu và vai trò đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Mục tiêu của đào tạo nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình và thực hiện tốt hơn chức năng, nhiệm vụ được giao một cách có tổ chức, có kỷ luật, một các tự giác với thái độ tốt hơn cũng như nâng cao khả năng thích ứng với công việc trong tương lai hoặc công việc đòi hỏi có trình độ cao hơn. Học viên: Phùng Thanh Hải 4 Viện Kinh tế & Quản lý Khóa 2011-2013 Đối với mỗi một tổ chức hay doanh nghiệp nhất định nào thì công tác đào tạo cho nguồn nhân lực luôn cần được coi trọng và quan tâm đúng mức với 03 lý do chủ yếu sau đây: Một là, để đáp ứng các yêu cầu của công việc của tổ chức hay theo một cách khách quan là để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của tổ chức đó; Hai là, đào tạo cũng là để đáp ứng nhu cầu học tập, phát triển của lao động hoặc thậm chí có thể không chỉ là nhu cầu mong muốn của doanh nghiệp mà còn là nhu cầu tự thân của người lao động; Ba là, đào tạo là những giải pháp mang tầm chiến lược để tạo ra những lợi ưu thế cạnh tranh cho tổ chức, doanh nghiệp. Chính từ những lý do trên mà công tác đào tạo trở thành những điều kiện quyết định để một tổ chức hay một doanh nghiệp có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh; nó có một ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc giúp cho tổ chức, doanh nghiệp đạt được những kết quả như: - Nâng cao năng suất lao động, tăng hiệu quả thực hiện công việc; - Nâng cao chất lượng thực hiện công việc; - Giảm bớt công việc cho nhà quản lý phải thực hiện giám sát người lao động mà tạo cho người lao động khả năng tự giám sát công việc của mình, là yếu tố gián tiếp làm giảm các chi phí trong doanh nghiệp; - Nâng cao tính ổn định và tính năng động của một tổ chức. - Duy trì và nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực; - Tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tổ chức có điều kiện áp dụng và triển khai những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và quản lý tiên tiến vào doanh nghiệp, tổ chức đó; - Và sau cùng là giúp doanh nghiệp nâng cao được khả năng cạnh tranh.
Bên cạnh đó, công tác đào tạo cũng giúp cho chính người lao động đạt được những kết quả sau: - Tạo ra được sự gắn bó giữa người lao động với doanh nghiệp; - Tạo cho người lao động tính chuyên nghiệp trong thực hiện công việc; - Tạo cho người lao động khả năng thích ứng với công việc hiện tại cũng như công việc trong tương lai; Học viên: Phùng Thanh Hải 5 Viện Kinh tế & Quản lý Khóa 2011-2013 - Đáp ứng được nhu cầu và nguyện vọng muốn được phát triển của người lao động; - Tạo ra cho người lao động cách nhìn, cách tiếp cận, cách tư duy mới trong công việc của chính họ làm cho họ có thể phát huy tối đa tính sáng tạo trong thực hiện mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp. NỘI DUNG CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC 1. Những yêu cầu của sản xuất công nghiệp đối với người lao động Sản xuất công nghiệp được hình thành sau nền sản xuất nông nghiệp, nó mang những đặc tính, đặc thù riêng đòi hỏi con người phải tuân thủ và đáp ứng được những yêu cầu đòi hỏi mà trong đó yếu tố đầu tiên là con người phải cần được đào tạo mới có thể đáp ứng được các đòi hỏi của nền sản xuất công nghiệp. Sản xuất công nghiệp mang tính quy mô lớn, đòi hỏi vận hành máy móc thiết bị chuyên môn, sản phẩm do sản xuất công nghiệp tạo ra nhanh, nhiều, đắt tiền, giá trị cao cần con người phải có những điều kiện cần thiết thì mới tham gia được trong nền sản xuất công nghiệp.
Những đặc điểm cơ bản của sản xuất công nghiệp - Về sản phẩm: đòi hỏi về tính công dụng, độ phức tạp trong chế tạo, độ chính xác; sản phẩm làm ra có giá trị cao, mang tính cạnh tranh cao. - Về công nghệ: Đòi hỏi luôn được đổi mới, có quy trình nhất định, chặt chẽ. - Về vật tư: Yêu cầu rất nhiều, chủng loại, kích cỡ, chất lượng, giá trị cao… - Về mức độ đầu tư: phải kéo dài hàng năm thậm chí nhiều năm; - Về mức độ yêu cầu về lao động: Phải được đào tạo trong một khoảng thời gian theo một chuyên môn, lĩnh vực nhất định mới đáp ứng được yêu cầu công việc. Từ những đặc điểm nêu trên cho thấy đối với nền sản xuất công nghiệp, yêu cầu và đòi hỏi đối với người lao động đáp ứng công việc để sản xuất ra được một loại sản phẩm nhất định cần có những yêu cầu cơ bản sau: - Người lao động phải có sức khỏa tốt để có thể làm việc liên tục trong 7 đến 8 giờ; - Người lao động phải có kiến thức về chuyên môn để có thể chế tạo ra sản phẩm: am hiểu về đặc tính sản phẩm, nguyên nhiên vật liệu sử dụng để sản xuất sản phẩm, am hiểu dây chuyền, máy móc thiết bị để có thể vận hành… Học viên: Phùng Thanh Hải 6 Viện Kinh tế & Quản lý Khóa 2011-2013 - Người lao động phải đồng thời thực hiện nhiều thao tác (tâm lý, thần kinh, trí não, cơ bắp); - Phải phối hợp chặt chẽ với nhiều người khác có liên quan… Chính vì vậy người lao động tham gia sản xuất công nghiệp cần phải được đào tạo ban đầu, có sát hạch tuyển dụng và đào tạo nâng cao trình độ thường xuyên.
Trong nền kinh tế cạnh tranh thì những người tham gia sản xuất công nghiệp lại càng cần phải có khả năng, trình độ cao hơn, toàn diện hơn. Trình độ, năng lực của người lao động được thông qua khả năng nhận thức, hành động thực tiễn và luôn cần phải được làm mới, nâng cao hơn thì chỉ bằng cách đào tạo bổ sung, đào tại lại, đào tạo nâng cao. Sản xuất công nghiệp theo cơ chế thị trường muốn có hiệu quả cao đòi hỏi người công nhân, cán bộ quản lý có nhiều kiến thức hiểu biết về chuyên môn cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Nếu không đáp ứng được các yêu cầu trên thì có thể sẽ xảy ra những trường hợp: - Không thể sản xuất được những sản phẩm có chất lượng cao, phức tạp, quan trọng có tính cạnh tranh; - Có thể sản xuất được những sản phẩm trên nhưng tạo ra chi phí cao, giá bán cao khó có thể cạnh tranh trên thị trường; - Sản xuất được sản phẩm với chi phí thấp, giá bán thấp nhưng chất lượng không cao, không thu hút được khách hàng, không có khả năng cạnh tranh.
Do vậy, vấn đề đào tạo cho người lao động trong tổ chức, doanh nghiệp công nghiệp lại càng quan trọng trong một môi trường cạnh tranh quyết liệt là một vấn đề hết sức cấp thiết. Nội dung công tác đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Phân tích cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Về mặt cơ hội: Xuất phát từ nhu cầu thực tế của bất kỳ doanh nghiệp nào hiện nay, công tác đào tạo là một nhu cầu cấp thiết. Đó là chính sách sử dụng nhân lực của mỗi doanh nghiệp.
Điều này phụ thuộc vào thị trường lao động hay chất lượng nguồn nhân lực cần đặt ra. Vấn đề đặt ra là nếu doanh nghiệp coi công tác đào tạo là một khoản đầu tư cho tương lai của chính doanh nghiệp đó thì nó trở thành một cơ hội giúp cho doanh nghiệp có thể đạt được những mục đích đặt ra sau Học viên: Phùng Thanh Hải 7 Viện Kinh tế & Quản lý Khóa 2011-2013 khi thực hiện công tác đào tạo như: Tăng năng suất lao động, giảm tỷ lệ sản phẩm hỏng trong quá trình sản xuất; làm giảm chi phí cho doanh nghiệp. Người lao động yên tâm muốn gắn bó với doanh nghiệp hơn hoặc người lao động có cơ hội được thăng tiến trong công việc của mình. Cơ hội đặt ra cho các doanh nghiệp là nên xác định rõ nhu cầu mong muốn hay chiến lược phát triển của chính doanh nghiệp để không nhầm lẫn giữa hai vấn đề này.
Xem xét cơ hội như chiến lược phát triển của doanh nghiệp; mức độ hấp dẫn về chế độ đãi ngộ để thu hút người lao động, cũng như vị trí của doanh nghiệp nằm có bị cạnh tranh lao động hay không để có chính sách đào tạo giữ người lao động giỏi hay thu hút người tài vào làm việc với doanh nghiệp. Do vậy, việc phân tích được các điểm mạnh của doanh nghiệp để nắm lấy cơ hội; bên cạnh đó cũng loại bỏ những điểm yếu để nắm lấy cơ hội thực hiện chiến lược phát triển doanh nghiệp.