CHƯƠNG 1 MỞ RỘNG TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. NHỮNG VẤN ĐỀ CÓ TÍNH LÝ LUẬN 1. TÍN DỤNG TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tín dụng tiêu dùng Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng bằng tiền giữa một bên là ngân hàng (bên cho vay) với một bên là tất cả các cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức trong xã hội (bên đi vay) mà theo đó, ngân hàng phải chuyển giao một lượng tiền cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định như thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán.
Tín dụng là chức năng quan trọng nhất của ngân hàng thương mại, là hoạt động mang tính truyền thống đem lại nguồn thu lớn nhất nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro nhất của ngân hàng. Nếu phân loại hoạt động tín dụng của ngân hàng theo mục đích sử dụng vốn vay thì tín dụng ngân hàng được chia thành 3 loại: tín dụng thương mại, tài trợ dự án và tín dụng tiêu dùng. Trong đó, tín dụng tiêu dùng đã và đang chứng minh được vai trò to lớn trong hoạt động ngân hàng nói riêng và trong nền kinh tế nói chung. Vậy tín dụng tiêu dùng là gì? Tín dụng tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cho vay cá nhân và hộ gia đình.
Đây là nguồn tài trợ quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ, y tế và các dịch vụ khác.[5] Hoạt động tín dụng này từ lâu đã tồn tại ở các nước có hệ thống ngân hàng phát triển nhưng chỉ được các ngân hàng thương mại Việt Nam quan tâm và đầu tư mở rộng từ năm 1993. Nhờ có tín dụng tiêu dùng mà mâu thuẫn cơ bản giữa nhu cầu tiêu dùng và khả năng thanh toán của cá nhân người tiêu 6 dùng trong hiện tại. Đây là lĩnh vực mới mẻ và cũng đầy tiềm năng cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Đặc điểm của tín dụng tiêu dùng Tín dụng tiêu dùng là các khoản tín dụng nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm cá nhân và hộ gia đình.
Đây là nguồn tài trợ chính quan trọng giúp họ trang trải nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, tín dụng tiêu dùng còn đáp ứng những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch. Đặc điểm của tín dụng tiêu dùng thể hiện: - Mục đích vay nhằm thực hiện nhu cầu của cá nhân, hộ gia đình như đầu tư mới phương tiện đi lại, chỗ ở, du học, giáo dục, y tế, du lịch. - Quy mô của từng hợp đồng vay thường nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn.
Nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng không lớn và thường họ đã chuẩn bị sẵn một phần tài chính, do đó họ chỉ đi vay để bù đắp phần còn thiếu nên quy mô của khoản vay thường nhỏ, dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao, vì vậy lãi suất tín dụng tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất của các loại cho vay trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp. Số lượng khoản vay lớn do tín dụng tiêu dùng đáp ứng được đa dạng đối tượng và nhu cầu khác nhau trong xã hội. [6] - Tín dụng tiêu dùng có độ rủi ro cao, theo nghiên cứu loại hình này có độ rủi ro cao nhất bởi nguồn trả nợ của người vay có thể biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng và kinh nghiệm làm việc của từng người vay. - Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế.
[4] - Nhu cầu tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co dãn với lãi suất, Thông thường người đi vay quan tâm đến số tiền phải thanh toán hơn là lãi suất mà họ phải chịu. - Lợi nhuận cao. Do rủi ro và chi phí trong tín dụng tiêu dùng lớn nên lợi 7 nhuận phải tỷ lệ thuận tương ứng với mức rủi ro và chi phí này. Cũng do lợi nhuận mà nó mang lại cao nên dù xác định sẽ gặp nhiều rủi ro các ngân hàng vẫn muốn phát triển loại hình tín dụng tiêu dùng.
- Chất lượng thông tin tài chính của khách hàng vay thường không cao do khách hàng vay thường là cá nhân, việc chứng minh khả năng tài chính thường khó. - Tư cách phẩm chất của người vay thường khó xác định, chủ yếu dựa vào đánh giá, cảm nhận, kinh nghiệm của cán bộ tín dụng. Đây là điều rất quan trọng quyết định sự hoàn trả của khoản vay. Vai trò của tín dụng tiêu dùng 1.
Đối với người tiêu dùng Như đã nói ở trên, tín dụng tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng. Tín dụng tiêu dùng là nguồn tài chính quan trọng, là phương thức hữu hiệu để giải quyết những nhu cầu cấp thiết về vốn để tiêu dùng trong hiện tại của các cá nhân, hộ gia đình. Tín dụng tiêu dùng góp phần cải thiện mức sống của người tiêu dùng khi họ chưa có đầy đủ khả năng thanh toán ở thời điểm hiện tại. Một thực tế là của cải của con người được tích luỹ theo thời gian, nếu chờ đến khi đủ tiền để tiêu dùng một sản phẩm nào đó trong hiện tại thì lại không thể.
Nhờ tín dụng tiêu dùng họ được hưởng các tiện ích trước khi tích luỹ đủ tiền, mặt khác nếu như cứ đợi tới khi có đủ khả năng thanh toán mới thực hiện chi tiêu thì lợi ích cảm nhận từ sự thụ hưởng có xu hướng giảm xuống và đặc biệt quan trọng hơn nó rất cần thiết cho những trường hợp khi cá nhân có các chi tiêu có tính cấp bách, nhu cầu chi tiêu cho giáo dục và y tế. Khi vay vốn từ ngân hàng để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu lớn hình thành nên tài sản thì tài sản này sẽ trở thành tài sản đảm bảo đối với những khoản vay. Điều này thúc đẩy người tiêu dùng phải tiết kiệm và tích luỹ để có thể 8 hoàn thành nghĩa vụ trả nợ đối với ngân hàng khi đến hạn. Như vậy, tín dụng tiêu dùng góp phần gián tiếp vào việc tiết kiệm, tăng thu nhập trong tương lai của người tiêu dùng.
Tuy nhiên, nếu lạm dụng việc đi vay để tiêu dùng thì sẽ làm giảm khả năng tiết kiệm hoặc chi tiêu trong tương lai, hoặc mất khả năng chi trả và chịu nhiều phiền toái trong cuộc sống. Đây chính là rủi ro của tín dụng tiêu dùng. Đối với nhà sản xuất Tín dụng tiêu dùng cung cấp nguồn lực tài chính cho người tiêu dùng đủ khả năng thanh toán ngay, cung cấp vốn cho nhà sản xuất khi họ cần vốn vào thời điểm căng thẳng bằng cách mua lại những hoá đơn bán chịu từ nhà sản xuất, làm cho khối lượng sản phẩm, hàng hoá tiêu thụ được nhiều hơn. Những điều kiện này giúp cho nhà sản xuất có thể đẩy nhanh tốc độ quay vòng vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Như vậy, tín dụng tiêu dùng trợ giúp nhà sản xuất kinh doanh có hiệu quả ở cả đầu ra và đầu vào vì nó vừa cung cấp nguồn vốn thiếu hụt tạm thời cho nhà sản xuất vừa tạo điều kiện để nâng cao doanh số tiêu thụ sản phẩm. Đối với Ngân hàng thương mại Mặc dù có 2 nhược điểm chính là rủi ro và chi phí cao, thế nhưng tín dụng tiêu dùng lại thể hiện những vai trò và lợi ích cực kỳ quan trọng: - Tín dụng tiêu dùng tạo khả năng mang lại thu nhập cao cho ngân hàng vì các khoản cho vay này thường được định giá khá cao để bù đắp đủ các loại chi phí, rủi ro và đảm bảo một khoản lợi nhuận nhất định theo quy định. - Hoạt động chính của ngân hàng là cung cấp vốn cho nền kinh tế, mở rộng các loại hình cho vay vừa để sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động được, vừa giảm rủi ro khi quá tập trung vào một lĩnh vực cho vay nhất định. Trong khi đó một đặc điểm của tín dụng tiêu dùng đó là quy mô của các món vay nhỏ và số lượng các khoản vay lớn, chính vì vậy phát triển loại hình cho 9 vay này sẽ góp phần tích cực vào việc phân tán rủi ro cho ngân hàng.
- Tín dụng tiêu dùng giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động các loại tiền gửi từ dân cư cho ngân hàng. Đối tượng khách hàng trong tín dụng tiêu dùng là rất lớn và rất tiềm năng, từ các cá nhân cho tới hộ gia đình nên khi tín dụng tiêu dùng được mở rộng, ngân hàng càng có điều kiện tiếp xúc nhiều hơn với các đối tượng khách hàng khác nhau. Tăng thêm được một khách hàng đồng nghĩa với tăng thêm lợi nhuận tiềm năng trong tương lai. - Tín dụng tiêu dùng giúp tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng với các ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác, từ đó làm tăng huy động vốn, cho vay và tăng thu nhập.
Cùng với nâng cao và mở rộng mạng lưới, đa dạng hoá sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ tín dụng tiêu dùng, số lượng khách hàng đến với ngân hàng sẽ ngày càng nhiều hơn và hình ảnh của ngân hàng được biết đến càng nhiều có điều kiện để mở rộng và phát triển các loại hình hoạt động để nâng cao thu nhập, phân tán rủi ro. Đối với kinh tế xã hội Ngoài những vai trò đối với người tiêu dùng, nhà sản xuất và ngân hàng, tín dụng tiêu dùng còn có vai trò quan trọng đối với một nền kinh tế. Tín dụng tiêu dùng được sử dụng như một công cụ để tài trợ cho chi tiêu về hàng hoá và dịch vụ trong nước, có tác động rất tốt cho việc kích cầu, từ đó tạo yếu tố kích thích sản xuất phát triển, góp phần khơi thông luồng chuyển dịch hàng hoá, thúc đẩy phát triển sản xuất. Sản xuất và tiêu dùng có mối quan hệ biện chứng không tách rời nhau, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay.
Quá trình tuần hoàn từ sản xuất tới tiêu dùng là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Người dân tiêu dùng các sản phẩm hàng hoá càng mạnh thì sản xuất mới phát triển, từ đó tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, tạo điều kiện tái sản xuất giản đơn và mở rộng, tăng năng lực sản xuất của doanh 10 nghiệp trong các chu kỳ sản xuất tiếp theo.