CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG 1.1 TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG 1.1 Khái niệm về xếp hạng tín dụng Xếp hạng tín dụng (XHTD) là thuật ngữ do John Moody đưa ra vào năm 1909 trong cuốn “ Cẩm nang chứng khoán đường sắt” khi tiến hành nghiên cứu phân tích và công bố bảng xếp hạng tín nhiệm lần đầu tiên cho 1500 loại trái phiếu của 250 công ty theo một hệ thống ký hiệu gồm 3 chữ cái ABC được xếp lần lượt từ “Aaa” đến “C” ( hiện nay những ký hiệu này đã thành chuẩn mực quốc tế) Chúng ta có thể điểm qua một số định nghĩa về xếp hạng tín nhiệm như sau: Theo Standards & Poor’s , xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khả năng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn. Theo Moody's, xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của chủ thể đi vay dựa trên những phân tích tín dụng cơ bản và biểu hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa-C. Theo quan điểm của Trung tâm xếp hạng tín dụng (CIC) thì xếp hạng tín dụng được hiểu là những ý kiến đánh giá về rủi ro tín dụng và chất lượng tín dụng thông qua hệ thống xếp hạng nhằm thể hiện khả năng trả nợ của đối tượng được cấp tín dụng để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn. Theo quan điểm của Vietcombank, thì xếp hạng tín dụng là sự đo lường khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của bên vay theo đúng cam kết.
Việc xếp hạng được thực hiện bởi các tổ chức tín dụng (XHTD nội bộ) hoặc bởi cơ quan độc lập (XHTD độc lập) cho các doanh nghiệp, cá nhân, quốc gia hoặc cho bất kỳ một công cụ nợ nào. Như vậy, có thể định nghĩa, xếp hạng tín dụng là những ý kiến đánh giá về năng lực tài chính, tình hình hoạt động hiện tại và triển vọng phát triển trong tương lai của đối tượng đi vay từ đó xác định rủi ro tín dụng và chất lượng tín dụng trong hiện tại và khả năng trả nợ trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Vai trò của xếp hạng tín dụng: 1.1 Đối với Ngân hàng thương mại: Hệ thống XHTD hiệu quả cho phép quản lý và giám sát những thay đổi và xu hướng thay đổi mức độ rủi ro của khách hàng hoặc các khoản tín dụng, đồng thời tối ưu hóa lợi nhuận cho các TCTD. Vai trò của hệ thống XHTD nội bộ thể hiện ở những điểm chính sau: Hỗ trợ phê duyệt tín dụng: cải thiện tính chính xác và hiệu lực của việc ra quyết định cấp tín dụng, cung cấp phương tiện hỗ trợ để quá trình này trở nên hiệu quả, tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm bớt sự can thiệp từ con người.
Trong giai đoạn thẩm định, kết quả XHTD được sử dụng để quyết định việc đồng ý hay từ chối cấp tín dụng cho khách hàng, tối ưu hóa tỷ lệ phê duyệt các đề nghị vay vốn thông qua việc xác định một mức điểm từ chối. Thực hiện quản trị rủi ro tín dụng: XHTD nội bộ là một công cụ để đánh giá mức rủi ro của khách hàng. Hệ thống XHTD chuẩn mực sẽ giúp ngân hàng đánh giá khả năng một khách hàng “tốt” hoặc “xấu”, cũng như xác định xác suất vỡ nợ của khách hàng. Nhờ tích hợp trong nó các nguyên tắc, khung, chính sách và tiêu chuẩn tín dụng cơ bản của ngân hàng, hệ thống XHTD tạo ra một căn cứ độc lập để TCTD đánh giá hiệu quả quá trình quản trị rủi ro của các bộ phận có trách nhiệm liên quan, bảo đảm rằng chức năng cấp tín dụng được quản lý phù hợp, các tài sản có rủi ro tín dụng nằm trong các giới hạn , thống nhất với các tiêu chuẩn thận trọng, và khả năng phát hiện sớm các khoản tín dụng xấu.
Hỗ trợ xác định giá khoản tín dụng: mức giá chào cho khoản tín dụng phải phù hợp và đủ để bồi hoàn tổn thất tín dụng, và tương ứng với mức độ rủi ro. XHTD phân loại các mức độ rủi ro, và là một trong những căn cứ tin cậy để xác định giá cho các khoản tín dụng, theo nguyên tắc mức XHTD thấp (rủi ro cao) sẽ tương ứng với mức giá cao và ngược lại. Hỗ trợ quản lý và quản trị khách hàng: Quan hệ khách hàng của các TCTD phụ thuộc vào mức độ XHTD của khách hàng đó. Những khoản vay có mức rủi ro cao cần phải kiểm soát, đánh giá thường xuyên, những khách hàng vay có mức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 XHTD thấp cũng cần phải được chú trọng theo dõi, thăm hỏi.
Ngược lại, những khách hàng tốt với mức XHTD cao sẽ được ưu ái hơn trong các quan hệ giao dịch. Làm căn cứ để trích lập dự phòng tín dụng: mức trích lập dự phòng các khoản cấp tín dụng phụ thuộc vào mức độ rủi ro của khoản tín dụng đó. Mức XHTD cũng rất hữu ích trong việc xác định khoản vốn cần thiết để “hấp thụ” đủ những tổn thất tín dụng bất thường ngoài dự kiến. Để “bù đắp” cho tổn thất tín dụng, các TCTD cũng áp dụng chính sách bảo đảm tín dụng phù hợp với mức độ rủi ro của khoản cấp tín dụng , theo đó các khoản cấp tín dụng có rủi ro cao (XHTD thấp) sẽ phải có mức bảo đảm tín dụng cao và ngược lại.
Hỗ trợ công tác quản lý thông tin (MIS) theo danh mục và tạo lập báo cáo: Dữ liệu đưa vào hệ thống XHTD là rất phong phú, và thuộc nhiều loại trường thông tin khác nhau liên quan đến hoạt động kinh doanh của khách hàng cũng như của khoản cấp tín dụng. Hơn nữa, hệ thống XHTD thường được các TCTD thiết lập trên nền tảng công nghệ tin học cao, cho phép chiết xuất, quản lý các trường thông tin theo từng danh mục yêu cầu và đưa ra hệ thống báo cáo hiệu quả. Về mặt pháp lý, hệ thống XHTD doanh nghiệp sẽ tạo điều kiện cho các ngân hàng xây dựng khung đánh giá rủi ro tín dụng nội bộ, từ đó có căn cứ phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo quy định của pháp luật 1.2 Đối với các cơ quan quản lý nhà nước: Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, thông tin từ xếp hạng tín dụng doanh nghiệp, giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước đánh giá phân loại các đối tượng thuộc quản lý của mình, có cơ sở thông tin để đánh giá và so sánh theo vùng kinh tế , ngành kinh tế, lĩnh vực hoạt động của các doanh nghiệp. Trong quá trình cổ phần hóa đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, thông tin xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là nguồn thông tin tốt giúp cho việc định giá DN trong quá trình cổ phần hóa và cơ hội tham gia thị trường chứng khoán trong và ngoài nước.3 Đối với doanh nghiệp Đối với các doanh nghiệp, kết quả xếp hạng có thể xem như “ giấy chứng nhận sức khỏe” trong việc tiếp cận vốn ngân hàng cũng như tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 tư, phát triển sản xuất kinh doanh với các đối tác nước ngoài.
Thông thường khi xếp hạng doanh nghiệp phục vụ cho hoạt động cho vay, Ngân hàng sẽ đưa ra một ngưỡng an toàn, doanh nghiệp nào đạt ở ngưỡng quy định thì sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận được nguồn vốn. Doanh nghiệp nào có thứ hạng cao sẽ được cho vay với những điều kiện ưu đãi về hạn mức tín dụng, về lãi suất cho vay… Ngược lại, doanh nghiệp có thứ hạng thấp sẽ khó khăn hơn trong việc tiếp cận các nguồn vốn. Do đó, bảng xếp hạng tín dụng là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá lại và phấn đấu để có thể đạt ngưỡng an toàn; nếu chưa đạt thì phải đặt ra lộ trình thực hiện để đạt đến. Bên cạnh đó dựa vào các chỉ tiêu xếp hạng, doanh nghiệp sẽ tự đánh giá được tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của mình, tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, từ đó, đề ra biện pháp, phương hướng khắc phục những thiếu sót, để hoạt động của mình đạt hiệu quả hơn.4 Đối với các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán: Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp cung cấp những thông tin đa chiều về tình hình tài chính , cơ cấu tổ chức, môi trường nội bộ , năng lực lãnh đạo của người đứng đầu DN, chính sách ưu đãi của Nhà Nước, các mối quan hệ kinh doanh….là cơ sở để đánh giá và lựa chọn danh mục, từ đó đưa ra quyết định đầu tư.
Các tổ chức xếp hạng tín dụng chính là nơi cung cấp những thông tin chính xác cần thiết cho nhà đầu tư về tình trạng của nhà phát hành để lựa chọn khi đầu tư vào một chứng khoán thích hợp đồng thời tạo điều kiện huy động vốn trên thị trường chứng khoán thực hiện được dễ dàng thuận lợi hơn.3 Phân loại đối tượng xếp hạng tín dụng Xếp hạng tín dụng cá nhân : Áp dụng đối với khách hàng cá nhân tham gia vào hoạt động tín dụng của các NHTM .Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng cá nhân bao gồm các thông tin về nhân thân, khả năng chi trả, lịch sử quan hệ tín dụng của khách hàng tại các TCTD , số lượng và loại tài sản đảm bảo mà cá nhân đó đang sở hữu, những khoản thanh toán chậm hoặc nợ quá hạn …. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp: Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp về cơ bản dựa trên các yếu tố tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp để đánh giá. Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng doanh nghiệp bao gồm quy mô DN, ngành kinh tế, chỉ tiêu tài chính, chỉ tiêu phi tài chính, lịch sử tín dụng của khách hàng tại các TCTD, tính khả thi của phương án vay vốn…… Xếp hạng tín dụng quốc gia: Việc xếp hạng tín dụng quốc gia nhằm chỉ ra mức độ rủi ro đối với môi trường đầu tư của một quốc gia và thường được sử dụng bởi các nhà đầu tư có nhu cầu tìm kiếm môi trường đầu tư ở một quốc gia khác.
