CHƯƠNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH 1. Một số định nghĩa cơ bản 1. Khái niệm rủi ro Trong cuộc sống thường ngày hay trong hoạt động kinh doanh, khi nói đến rủi ro người ta thường hay nghĩ ngay đến những tổn thất, những thiệt hại “rủi ro” tồn tại trong tất cả mọi lĩnh vực của cuộc sống làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của con người.
Khi rủi ro xảy ra thường làm cho hoạt động của con người gặp khó khăn, không ít thì nhiều gây tác động xấu đến hiệu quả của hoạt động đó. Dù không ai muốn nhưng rủi ro luôn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Vậy rủi ro là gì? Cho đến nay chưa có định nghĩa thống nhất về rủi ro, những trường phái khác nhau, tác giả khác nhau đưa ra các định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa rất đa dạng, phong phú nhưng tựu chung lại có thể chia thành trường phái lớn: trường phái truyền thống (hay còn gọi là trường phái tiêu cực) và trường phái trung hòa.
Theo trường phái tiêu cực: rủi ro được coi là sự không may, tổn thất, mất mát, nguy hiểm. Theo Từ điểm Tiếng Việt do Trung tâm Từ điển học Hà Nội xuất bản năm 1995 thì “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. Theo cố giáo sư Nguyễn Lân thì “Rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may” (Từ điển Từ và ngữ Việt Nam, năm 1998, trang 1540). Theo Từ điển Oxford “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn, thiệt hại.” Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu cho rằng “Rủi ro là sự tổn thất về tài sản hay sự giảm sút lợi nhuận so với lợi nhuận dự kiến”.
Tóm lại, theo cách nghĩ truyền thống thì “Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người”. Thực tế cho thấy, chúng ta đang sống trong thế giới mà rủi ro luôn tiềm ẩn và ngày càng tăng theo hiều hướng khác nhau. Xã hội loài người càng phát triển hoạt động của con người ngày càng phong phú, đa dạng và phức tạp thì rủi ro của con người cũng ngày càng nhiều và đa dạng hơn, mỗi ngày qua lại xuất hiện những loại rủi ro mới chưa từng có trong quá khứ. Con người cũng quan tâm hơn đến việc nghiên SVTH: Vương Thị Nga Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 GVHD: ThS.
Đào Hồng Hạnh cứu rủi ro, nhận dạng rủi ro và tìm các biện pháp quản trị rủi ro, trong quá trình nghiên cứu đó, nhận thức của con người về rủi ro cũng thay đổi, trở nên khoan dung, trung hòa hơn. Trường phái trung hòa: Theo Frank Knight, một nhà kinh tế học người Mỹ thì “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”. “Rủi ro là sự bất trắc có thể liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi” (Allan Willett, một học giả người Mỹ). “Rủi ro là một tổng hợp những ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác suất” (Irving Preffer) “Rủi ro là giá trị và kết quả mà hiện thời chưa được biết đến”.
Diễn giải một cách đầy đủ hơn về rủi ro và nguy cơ rủi ro, các tác giả C.Authur William, Jr.Smith đã viết “Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động của con người. Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả, Sự hiện diện của rủi ro gây nên dự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến được hoặc mất không thể đoán trước”.
Như vậy, theo trường phái trung hòa “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”. Rủi ro có tính hai mặt: vừa có tính tích cực, vừa có tính tiêu cực. Rủi ro có thể gây ra những tổn thất, mất mát, nguy hiểm,. nhưng chính rủi ro cũng có thể mang đến cho con người nhũng cơ hội.
Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, nhận dạng, đo lường rủi ro, quản trị rủi ro người ta không chỉ tìm ra được những biện pháp phòng ngừa, tránh né rủi ro thuần túy, hạn chế thiệt hại do rủi ro gây ra mà còn có thể “lật ngược tình thế” biến thủ thành công, biến bại thành thắng, biến thách thức thành những cơ hội trong tương lai. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Không nằm ngoài quy luật của cuộc sống, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không tránh khỏi rủi ro. Các rủi ro này có thể xuất phát từ các yếu tố bên ngoài SVTH: Vương Thị Nga Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 GVHD: ThS.
Đào Hồng Hạnh doanh nghiệp như tự nhiên (thiên tai, bão lụt,.), kinh tế (lạm phát, khủng hoảng kinh tế, sự thay đổi của cung và cầu,.), chính trị-pháp luật (các chính sách có liên quan tới lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp, sự bất ổn chính trị,.), công nghệ-kỹ thuật (sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ,. Chúng gây ra rất nhiều tổn thất đáng tiếc, ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiêp, không chỉ là các thiệt hại về mặt tài sản mà còn có thể gây ra các thiệt hại về con người, thậm chí là gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của công ty, làm mất đi hình ảnh của doanh nghiệp trong mắt người tiêu dùng. Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều khó khăn như hiện nay, các rủi ro kinh doanh ngày càng tăng và rất khó có thể dự đoán được về chúng. Chính vì vậy, doanh nghiệp cần phải có công tác quản trị rủi ro để có thể đưa ra các biện pháp tốt nhất nhằm kiểm soát và tài trợ rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty mình.
Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro được định nghĩa là “Sự nhận dạng, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro có thể đe dọa các loại tài sản và thu nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt động sản xuất kinh doanh chính của một ngành kinh doanh của một doanh nghiệp sản xuất”1 Mục tiêu chính của quản trị rủi ro là né tránh các tổn thất từ rủi ro tai nạn. Mục tiêu thứ hai là tối thiểu hóa tổn thất có thể xuất hiện và tối thiểu hóa hậu quả của một tổn thất. Né tránh rủi ro là mục tiêu chính của tất cả các hình thức quản trị rủi ro. Các tổn thất không mong đợi hay ngẫu nhiên của các tổ chức hay một cá nhận được kiểm soát bằng sự phối hợp các biện pháp: Né tránh và giảm thiểu rủi ro và Ngăn ngừa và tối thiểu hóa rủi ro.
Mục tiêu né tránh rủi ro không chỉ cho các rủi ro tai nạn mà còn cho tất cả các loại rủi ro khác nhau trong chuỗi rủi ro. 1 Quản trị rủi ro và bảo hiểm trong doanh nghiệp, PGS.TS Nguyễn Quang Thu chủ biên, Nhà xuất bản Thống Kê, 2008 SVTH: Vương Thị Nga Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 9 GVHD: ThS. Đào Hồng Hạnh 1. Các nội dung liên quan đến hoàn thiện công tác quản trị rủi ro 1.
Phân loại rủi ro trong kinh doanh 1. Rủi ro có và không kèm theo tổn thất về tài chính Thuật ngữ rủi ro bao gồm tất cả các tình huống trong đó có các nguy cơ rủi ro trong đó có các nguy cơ rủi ro hiện hữu. Trong một số trường hợp, rủi ro xảy ra có kèm theo tổn thất tài chính, nhưng một số trường hợp khác thì lại không. Ví dụ: Doanh thu của một công ty có thể biến động từ mức xấu nhất cho đến mức tốt nhất.
Khi ở mức xấu nhất, công ty bị tổn thất về thu nhập – đó chính là rủi ro có tổn thất về tài chính. Hoặc trong bầu cử, một ứng viên bị mất lòng tin của các cử tri, số phiếu bầu cho ứng viên đó bị giảm, đây chính là rủi ro không kèm theo tổn thất về tài chính. Rủi ro tĩnh và rủi ro động Rủi ro động Rủi ro xuất hiện khi nền kinh tế bị thay đổi dẫn đến những tổn thất cho công ty. Chẳng hạn, nếu chúng ta không giữ được thị phần và khách hàng ổn định, không giữ được chi phí và thu nhập ổn định, công nghệ ổn định,.
hâu quả sẽ làm cho một số cá nhân phải chịu thiệt hại về tài chính. Rủi ro động còn bao gồm một số tổn thất khác không phải do nguyên nhân thay đổi của nền kinh tế như thiên tai, sự lừa đảo của một số cá nhân,. Không giống như rủi ro tĩnh, rủi ro động không mang lại lợi ích cho xã hội. Rủi ro động bao gồm cả sự hư hỏng tài sản, hoặc một sự chuyển đổi sở hữu tài sản, kết quả của sự lừa đảo hay sự phá sản của con người.
Rủi ro tĩnh Rủi ro tĩnh là kết quả của sự thay đổi trong nền kinh tế. Ví dụ: việc thay đổi mức giá, thay đổi sở thích tiêu dùng, thay đổi thu nhập, thay đổi kỹ thuật công nghệ,. dẫn tới hậu quả tổn thất về tài chính của các thành phần kinh tế. Rủi ro tĩnh có thể ảnh hưởng đến nhiều cá nhân vì họ thường chủ quan cho rằng nó không nguy hiểm bằng rủi ro động.
Rủi ro căn bản và rủi ro cá biệt Rủi ro căn bản và rủi ro cá biệt được phân biệt dựa trên cơ sở sự khác nhau của nguồn rủi ro và hậu quả của tổn thất do chúng gây ra. Rủi ro căn bản: Bao gồm các thiệt hại thông thường về nguồn gốc và hậu quả. Đó là các rủi ro, nguyên nhân của hầu hết các hiện tượng kinh tế, xã hội, chính trị. Nó SVTH: Vương Thị Nga Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 10 GVHD: ThS.
Đào Hồng Hạnh tác động trên một vùng rộng lớn hay toàn bộ dân số. Ví dụ: chiến tranh, động đất, lạm phát, thất nghiệp, bão lụt là các rủi ro căn bản. Rủi ro cá biệt: Là các rủi ro phát sinh từ một số các hiện tượng cá biệt. Rủi ro này có thể là động hay tĩnh.
Ví dụ, hiện tượng hỏa hoạn cháy nhà, cướp nhà băng, phá sản của một số công ty là các rủi ro cá biệt. Nhìn chung, rủi ro căn bản không rơi vào cá biệt một ai cả.