Giải pháp hoàn thiện nội dung biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học tại tỉnh Long An

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp hoàn thiện phần nội dung của biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học nghiên cứu, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Huỳnh Trung Hòa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Cao Đàm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Nội Dung Biểu Mẫu Thuyết Minh Đề Tài Nghiên Cứu Tại Long An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Mẫu khảo sát
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp chứng minh luận điểm
• 1.9. Luận cứ lý thuyết
• 1.10. Luận cứ thực tế
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• 2.1. Khoa học và nghiên cứu khoa học
• 2.2. Đề tài nghiên cứu khoa học
• 2.3. Biểu mẫu Thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học
• 2.4. Nội dung của đề tài
• 2.5. Các lỗi thường gặp khi viết một đề cương nghiên cứu
• 2.6. Các nghiên cứu về nội dung và trình tự logic của đề cương nghiên cứu khoa học
• 2.7. Bàn luận kết quả
• 3. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH VÀ ĐIỀU TRA
• 3.1. Kết quả phân tích 2 biểu mẫu đề cương đang được áp dụng
• 3.2. Hiện trạng các biểu mẫu
• 3.3. Phân tích và tìm ra những hạn chế, bất cập
• 3.4. Bàn luận kết quả
• 3.5. Kết quả phân tích nội dung của 20 Thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học của tỉnh Long An từ 2006 đến nay
• 3.6. Những hậu quả từ những hạn chế và bất cập này
• 3.7. Kết quả khảo sát thành viên Hội đồng khoa học và cán bộ quản lý khoa học của tỉnh
• 3.8. Tổng hợp các thông tin về đối tượng khảo sát
• 3.9. Tổng hợp kết quả khảo sát về mức độ cần thiết của các mục
• 3.10. Ý kiến khảo sát về giải pháp mới đề xuất của tác giả
• 3.11. Các ý kiến đóng góp cho giải pháp đề xuất của tác giả
• 3.12. Bàn luận kết quả
• 3.13. Kết quả tham khảo một số biểu mẫu đề cương khác
• 3.13.1. Đề cương nghiên cứu của Đại học Nelson Mandela Metropolitan University - Nam Phi
• 3.13.2. Đề cương nghiên cứu của Dallas Independent School District – Hoa Kỳ
• 3.13.3. Đề cương nghiên cứu của Đại học California - Hoa Kỳ
• 3.13.4. Đề cương nghiên cứu của Đại học Johannesburg – Nam Phi
• 3.13.5. Đề cương nghiên cứu của Tổ chức sức khỏe thế giới WHO
• 3.13.6. Đề cương nghiên cứu của Đại học Cardiff – Anh
• 3.14. Bàn luận kết quả
• 4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
• 4.1. Bổ sung thêm mục “Câu hỏi nghiên cứu” và “Giả thuyết nghiên cứu” sau mục “Mục tiêu”
• 4.2. Đối với mục “Mục tiêu nghiên cứu”
• 4.3. Đối với mục “Tình trạng của đề tài”
• 4.4. Đối với 2 mục “Tổng quan tình hình nghiên cứu, luận giải về mục tiêu và những nội dung nghiên cứu của đề tài” và “Liệt kê danh mục các công trình nghiên cứu, tài liệu trong nước và ngoài nước có liên quan đến đề tài”
• 4.5. Đối với các mục “Phạm vi nghiên cứu” và “Mẫu khảo sát”
• 4.6. Đối với mục “Nội dung đề tài”
• 4.7. Chỉnh sửa, sắp xếp lại mục “Phương pháp chứng minh” và bổ sung mục “Luận cứ”
• 4.8. Đối với các mục “Các hoạt động phục vụ nội dung nghiên cứu của đề tài” và “Cách tiếp cận, phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng”
• 4.9. Bổ sung thêm mục “Các luận cứ”
• 4.10. Đối với các mục “Phương án phối hợp với các tổ chức nghiên cứu và cơ sở sản xuất trong nước”, “Phương án hợp tác quốc tế (nếu có)” và “Tiến độ thực hiện”
• 4.11. Hai biểu mẫu đề cương mới do tác giả đề xuất
• 4.12. Thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn (B1-2-TMKHXH)
• 4.13. Thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (B1-2-TMĐT)
• 4.14. Tổ chức thử nghiệm giải pháp đã đề xuất
• 4.15. Phương pháp thử nghiệm
• 4.16. Quá trình thực hiện
• 4.17. Kết quả so sánh qua thực nghiệm
• 5. TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu

Biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu là một công cụ quan trọng trong việc lập kế hoạch và tổ chức nghiên cứu khoa học. Nội dung của biểu mẫu này cần phải được trình bày một cách rõ ràng và logic để đảm bảo rằng các nhà nghiên cứu có thể truyền đạt ý tưởng của mình một cách hiệu quả. Tuy nhiên, hiện tại, nhiều biểu mẫu thuyết minh tại Long An vẫn còn thiếu sót, dẫn đến việc các chủ nhiệm đề tài không thể hiện được mạch logic trong nghiên cứu của mình. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đề tài mà còn làm giảm khả năng xét duyệt của Hội đồng khoa học. Theo Vũ Cao Đàm, việc xây dựng một biểu mẫu thuyết minh hoàn chỉnh là rất cần thiết để nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học tại địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của nội dung biểu mẫu

Nội dung biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu cần phải bao gồm các mục cơ bản như mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và phương pháp chứng minh. Những mục này không chỉ giúp định hướng cho nghiên cứu mà còn tạo điều kiện cho việc đánh giá và xét duyệt đề tài. Việc thiếu sót trong các mục này có thể dẫn đến những hiểu lầm và sai sót trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Do đó, việc hoàn thiện nội dung biểu mẫu là một giải pháp cần thiết để nâng cao chất lượng nghiên cứu tại Long An.

II. Phân tích hiện trạng nội dung biểu mẫu thuyết minh

Hiện trạng nội dung biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu tại Long An cho thấy nhiều hạn chế. Các biểu mẫu hiện tại thường thiếu các mục quan trọng như câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Điều này dẫn đến việc các chủ nhiệm đề tài không thể hiện được rõ ràng ý tưởng và mục tiêu nghiên cứu của mình. Theo khảo sát, nhiều cán bộ quản lý khoa học cũng nhận thấy rằng việc thiếu sót này đã ảnh hưởng đến chất lượng xét duyệt đề tài. Hơn nữa, các mục như phương pháp chứng minh cũng thường không được trình bày một cách rõ ràng, gây khó khăn cho Hội đồng khoa học trong việc đánh giá tính khả thi của đề tài.

2.1. Những hạn chế trong nội dung biểu mẫu

Các biểu mẫu thuyết minh hiện tại không chỉ thiếu sót về mặt nội dung mà còn không đảm bảo tính hệ thống và logic. Việc thiếu các mục như câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu đã dẫn đến việc các chủ nhiệm đề tài không thể hiện được mạch logic trong nghiên cứu của mình. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đề tài mà còn làm giảm khả năng xét duyệt của Hội đồng khoa học. Do đó, việc phân tích và tìm ra những hạn chế này là rất cần thiết để đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

III. Giải pháp hoàn thiện nội dung biểu mẫu thuyết minh

Để hoàn thiện nội dung biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu tại Long An, cần bổ sung các mục như câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Ngoài ra, cần sắp xếp lại các mục hiện có theo một trình tự logic chặt chẽ hơn. Việc này không chỉ giúp các chủ nhiệm đề tài dễ dàng trình bày ý tưởng của mình mà còn giúp Hội đồng khoa học dễ dàng đánh giá và xét duyệt đề tài. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

3.1. Bổ sung các mục cần thiết

Việc bổ sung các mục như câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu là rất cần thiết. Những mục này sẽ giúp định hướng cho nghiên cứu và tạo điều kiện cho việc đánh giá tính khả thi của đề tài. Hơn nữa, việc bổ sung này cũng sẽ giúp các chủ nhiệm đề tài có thể thể hiện rõ ràng hơn ý tưởng và mục tiêu nghiên cứu của mình, từ đó nâng cao chất lượng đề tài.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2010, tỉnh Long An đã xét duyệt và phê duyệt khoảng 20 đề cương nghiên cứu khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như khoa học tự nhiên, kỹ thuật, nông nghiệp, y dược và khoa học xã hội nhân văn. Tuy nhiên, qua phân tích thực trạng các biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học đang được áp dụng tại đây, đã phát hiện nhiều hạn chế nghiêm trọng trong phần nội dung của biểu mẫu, đặc biệt là thiếu các mục quan trọng như câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và mẫu khảo sát. Những thiếu sót này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tính logic của đề cương, gây khó khăn cho cả người nghiên cứu và Hội đồng khoa học trong việc lập và xét duyệt đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích hiện trạng các nội dung của biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học hiện hữu tại tỉnh Long An, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện phần nội dung biểu mẫu theo trình tự logic của phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào phần II của biểu mẫu thuyết minh đề tài, bao gồm mục tiêu, nội dung và phương án tổ chức thực hiện đề tài, áp dụng cho các đề cương đã được xét duyệt trong khoảng thời gian 5 năm tại Long An. Ý nghĩa của nghiên cứu nhằm chuẩn hóa quy trình lập và xét duyệt đề cương nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng nghiên cứu và hiệu quả quản lý khoa học công nghệ tại địa phương.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu khoa học sau:

- **Phương pháp luận nghiên cứu khoa học của Vũ Cao Đàm**: Trình tự logic chặt chẽ gồm 6 mục cơ bản trong đề cương nghiên cứu khoa học: tên đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, luận cứ và phương pháp chứng minh luận điểm. Lý thuyết này nhấn mạnh mối quan hệ logic giữa các mục nhằm đảm bảo tính khoa học và chuẩn xác trong nghiên cứu.

- **Giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học của Nguyễn Bảo Vệ**: Đề cập đến 5 bước cơ bản trong phương pháp khoa học, từ quan sát, đặt vấn đề, giả thuyết, thu thập dữ liệu đến trình bày kết quả, giúp hình thành cấu trúc đề cương khoa học có tính hệ thống.

- **Khái niệm về đề tài nghiên cứu khoa học và biểu mẫu thuyết minh đề tài**: Đề tài là hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học nhằm trả lời các câu hỏi học thuật, trong khi biểu mẫu thuyết minh là tài liệu pháp lý quan trọng để trình bày toàn bộ nội dung nghiên cứu, phương pháp và giá trị công trình.

Các khái niệm chính bao gồm: mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, phương pháp chứng minh luận điểm, luận cứ lý thuyết và thực tế, phạm vi nghiên cứu, mẫu khảo sát, và các lỗi thường gặp trong viết đề cương.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Luận văn sử dụng 20 đề cương nghiên cứu khoa học đã được xét duyệt tại tỉnh Long An trong giai đoạn 2006-2010, 4 mẫu biểu mẫu thuyết minh đang áp dụng, cùng kết quả khảo sát 25 cán bộ quản lý khoa học công nghệ, cán bộ nghiên cứu và thành viên Hội đồng khoa học của tỉnh.

- **Phương pháp phân tích**: Phân tích định tính và định lượng nội dung các biểu mẫu và đề cương, so sánh với lý thuyết phương pháp luận nghiên cứu khoa học để phát hiện hạn chế, bất cập. Khảo sát ý kiến chuyên gia nhằm đánh giá mức độ cần thiết của các mục bổ sung. Thử nghiệm giải pháp đề xuất để kiểm chứng tính hiệu quả.

- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian 2010, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, khảo sát, đề xuất giải pháp và thử nghiệm.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Thiếu các mục quan trọng trong biểu mẫu**: 100% các biểu mẫu thuyết minh hiện hữu không có mục “Câu hỏi nghiên cứu” và “Giả thuyết nghiên cứu”. 75% đề cương không thể hiện rõ phạm vi nghiên cứu và mẫu khảo sát.

- **Lỗi logic và khoa học trong mục tiêu nghiên cứu**: Trong 20 đề cương, có 9 đề tài mắc lỗi logic giữa mục tiêu và tên đề tài, 4 đề tài mắc lỗi khái niệm về mục tiêu, chỉ 7 đề tài có mục tiêu tương đối phù hợp.

- **Phương pháp chứng minh và luận cứ không rõ ràng**: 25% đề cương không trình bày phương pháp chứng minh giả thuyết, 90% không có mục luận cứ rõ ràng để chứng minh giả thuyết.

- **Ý kiến khảo sát**: 80% cán bộ quản lý và thành viên Hội đồng khoa học đồng ý cần bổ sung các mục “Câu hỏi nghiên cứu”, “Giả thuyết nghiên cứu”, “Phạm vi nghiên cứu” và “Mẫu khảo sát” vào biểu mẫu.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế là do biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học hiện hành không được thiết kế theo trình tự logic của phương pháp luận nghiên cứu khoa học, dẫn đến việc người nghiên cứu và Hội đồng xét duyệt không thể hiện và đánh giá đầy đủ nội dung khoa học của đề tài. Việc thiếu mục “Câu hỏi nghiên cứu” và “Giả thuyết nghiên cứu” làm giảm tính hệ thống và khả năng kiểm chứng của đề tài, gây khó khăn trong việc xác định rõ ràng vấn đề nghiên cứu và hướng giải quyết.

So sánh với các biểu mẫu thuyết minh của các tổ chức đào tạo và nghiên cứu quốc tế cho thấy các biểu mẫu này đều yêu cầu trình bày rõ ràng các mục cốt lõi như vấn đề nghiên cứu, giả thuyết và phương pháp luận, điều mà biểu mẫu hiện tại của Long An chưa đáp ứng. Kết quả khảo sát và thử nghiệm giải pháp đề xuất cũng khẳng định tính cần thiết và hiệu quả của việc bổ sung các mục này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua bảng tổng hợp hiện trạng các đề cương và biểu đồ thể hiện tỷ lệ đề cương mắc lỗi logic, thiếu mục quan trọng, cũng như biểu đồ khảo sát ý kiến chuyên gia về mức độ cần thiết của các mục bổ sung.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Bổ sung mục “Câu hỏi nghiên cứu” và “Giả thuyết nghiên cứu”** vào phần nội dung biểu mẫu thuyết minh để đảm bảo trình tự logic nghiên cứu khoa học, giúp người nghiên cứu xác định rõ vấn đề và hướng giải quyết. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Long An.

- **Thêm mục “Phạm vi nghiên cứu” và “Mẫu khảo sát”** nhằm giới hạn rõ ràng đối tượng và phạm vi nghiên cứu, nâng cao tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Ban soạn thảo biểu mẫu.

- **Chỉnh sửa và sắp xếp lại mục “Phương pháp chứng minh luận điểm” và “Luận cứ”** theo trình tự logic, yêu cầu người nghiên cứu trình bày rõ phương pháp thu thập, xử lý thông tin và các luận cứ lý thuyết, thực tế để chứng minh giả thuyết. Thời gian: 9 tháng; Chủ thể: Hội đồng khoa học và chuyên gia phương pháp luận.

- **Tổ chức tập huấn và hướng dẫn viết đề cương theo biểu mẫu mới** cho cán bộ nghiên cứu và Hội đồng xét duyệt nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng viết đề cương khoa học. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các trường đại học.

- **Xây dựng hệ thống đánh giá và phản hồi đề cương khoa học** dựa trên biểu mẫu hoàn chỉnh để đảm bảo chất lượng và tính logic của đề tài trước khi phê duyệt. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Hội đồng khoa học tỉnh Long An.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cán bộ quản lý khoa học và công nghệ cấp tỉnh, cơ sở**: Nâng cao hiệu quả quản lý, chuẩn hóa quy trình xét duyệt đề tài, giảm thiểu sai sót trong phê duyệt.

- **Nhà nghiên cứu và chủ nhiệm đề tài**: Hướng dẫn viết đề cương khoa học theo chuẩn mực, đảm bảo tính logic và khoa học, tăng khả năng được phê duyệt.

- **Sinh viên cao học và nghiên cứu sinh**: Áp dụng phương pháp luận nghiên cứu khoa học trong xây dựng đề cương luận văn, luận án, nâng cao chất lượng nghiên cứu.

- **Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu khoa học**: Tham khảo để cải tiến biểu mẫu thuyết minh đề tài, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao phải có mục “Câu hỏi nghiên cứu” trong đề cương?**  
Câu hỏi nghiên cứu giúp xác định rõ vấn đề cần giải quyết, tạo nền tảng cho việc xây dựng giả thuyết và phương pháp nghiên cứu. Ví dụ, không có câu hỏi rõ ràng, đề tài dễ bị lan man, thiếu trọng tâm.

2. **Giả thuyết nghiên cứu là gì và vai trò của nó?**  
Giả thuyết là luận điểm cần chứng minh trong nghiên cứu, trả lời câu hỏi nghiên cứu. Nó định hướng cho việc thu thập và phân tích dữ liệu, giúp kiểm chứng tính đúng đắn của luận điểm.

3. **Phạm vi nghiên cứu và mẫu khảo sát quan trọng như thế nào?**  
Phạm vi nghiên cứu giới hạn đối tượng, thời gian và không gian nghiên cứu, giúp tập trung nguồn lực. Mẫu khảo sát đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

4. **Phương pháp chứng minh luận điểm khác gì so với phương pháp nghiên cứu?**  
Phương pháp chứng minh tập trung vào cách thức tìm kiếm và tổ chức luận cứ để chứng minh giả thuyết, trong khi phương pháp nghiên cứu bao gồm toàn bộ quy trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu.

5. **Làm thế nào để tránh lỗi logic trong viết đề cương nghiên cứu?**  
Tuân thủ trình tự logic: từ tên đề tài, mục tiêu, câu hỏi, giả thuyết, luận cứ đến phương pháp chứng minh. Kiểm tra kỹ lưỡng mối quan hệ giữa các mục, tránh trùng lặp hoặc mâu thuẫn.

## Kết luận

- Biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học hiện hành tại Long An thiếu các mục cơ bản như câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và mẫu khảo sát, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng đề cương.

- Phân tích 20 đề cương cho thấy nhiều lỗi logic, thiếu sót trong trình bày mục tiêu, phương pháp và luận cứ, làm giảm hiệu quả nghiên cứu và xét duyệt.

- Đề xuất bổ sung và chỉnh sửa biểu mẫu theo trình tự logic của phương pháp luận nghiên cứu khoa học, đồng thời tổ chức tập huấn nâng cao năng lực viết đề cương.

- Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi cho các cơ quan quản lý khoa học, nhà nghiên cứu và sinh viên nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học.

- Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện biểu mẫu, triển khai tập huấn và xây dựng hệ thống đánh giá đề cương khoa học.

**Hành động ngay hôm nay để chuẩn hóa quy trình nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đề tài tại địa phương!**

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận-khuyến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của luận văn. Kết quả phân tích và điều tra. Giải pháp hoàn thiện.

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN VĂN ----oOo---- 1. Khoa học và nghiên cứu khoa học (1) Khoa học (science): Hiện nay có rất nhiều cách hiểu và khái niệm về khoa học xuất phát từ nhiều cách tiếp cận khác nhau: a) Khoa học là một hệ thống tri thức: - “Khoa học là hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, tư duy”.17-19] - “Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức hay học thuyết mới nầy, tốt hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về qui luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những qui luật của tự nhiên, xã hội, và tư duy.

Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội. Phân biệt ra 2 hệ thống tri thức: tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học. + Tri thức kinh nghiệm: là những hiểu biết được tích lũy qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con người với con người và giữa con người với thiên nhiên. Quá trình nầy giúp con người hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con người trong xã hội.

Tri thức kinh nghiệm được con người không ngừng sử dụng và phát triển trong hoạt động thực tế. Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chưa thật sự đi sâu vào bản chất, chưa thấy được hết các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con người. Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhưng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học. 15 z + Tri thức khoa học: là những hiểu biết được tích lũy một cách có hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học, các họat động nầy có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học.

Không giống như tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Tri thức khoa học được tổ chức trong khuôn khổ các ngành và bộ môn khoa học (discipline) như: triết học, sử học, kinh tế học, toán học, sinh học.1] b) Khoa học là một hoạt động xã hội: “Ngày nay khoa học đã trở thành một hoạt động nghề nghiệp được xã hội hóa cao độ. Đó là một dạng hoạt động xã hội đặc biệt, hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết, là một loại lao động gian khổ nhiều rủi ro. Với tư cách là một hoạt động xã hội, khoa học hướng tới những mục tiêu sau: - Phát hiện bản chất các sự vật, phát triển nhận thức về thế giới.

- Dựa vào quy luật đã nhận biết của sự vật mà dự báo quá trình phát triển của sự vật, lụa chọn hướng đi cho mình để tránh hoặc giảm thiểu các rủi ro. - Sáng tạo các sự vật mới phục vụ những mục tiêu tồn tại và phát triển bản thân con người và xã hội của con người.14] c) Khoa học là một hình thái ý thức xã hội: “Triết học xem khoa học là một hình thái ý thức xã hội. Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, khoa học tồn tại mang tính độc lập tương đối với các hình thái ý thức xã hội khác. Khoa học phân biệt với các hình thái ý thức xã hội khác ở đối tượng và hình thức phản ánh và mang một chức năng xã hội riêng biệt.

Đây là một nhận thức có ý nghĩa quan trọng về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, trong việc xử lý mối quan hệ phức tạp giữa khoa học với các hình thái ý thức xã hội khác nhau.15] d) Khoa học là một thiết chế xã hội: 16 z “Khoa học có thể sẽ là một thiết chế xã hội có ý nghĩa nhất trong xã hội hiện đại. Thiết chế ấy đang làm biến đổi đời sống và số phận con người trên thế giới này hơn bất kỳ một sự kiện chính trị hoặc tôn giáo nào.1-28] Với tư cách là một thiết chế xã hội, khoa học đã thâm nhập vào mọi lĩnh vực hoạt động xã hội và thực hiện những chức năng của một thiết chế xã hội, đó là: - Định ra một khuôn mẫu hành vi, lấy tính khoa học làm thước đo, chẳng hạn tác phong làm việc khoa học, tổ chức lao động theo khoa học. - Xây dựng luận cứ khoa học cho các quyết định trong sản xuất, kinh doanh, tổ chức xã hội. - Tăng hàm lượng khoa học trong công nghệ và sản phẩm nhằm tạo thế mạnh cạnh tranh cho sản phẩm.

- Khoa học ngày càng trở thành một phương tiện góp phần làm biến đổi tận gốc rễ mọi mặt của đời sống xã hội.18] (2) Nghiên cứu khoa học (scientific research) a) “Nghiên cứu khoa học là sự phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người. Về mặt thao tác có thể định nghĩa nghiên cứu khoa học là quá trình hình thành và chứng minh luận điểm khoa học về một sự vật hoặc hiện tượng cần khám phá.35] b) “Nghiên cứu khoa học là một họat động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm. Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn. Con người muốn làm NCKH phải có kiến thức nhất định về lĩnh vực nghiên cứu và cái chính là phải rèn luyện cách làm việc tự lực, có phương pháp từ lúc ngồi trên ghế nhà trường.1] c) Đinh Tuấn Hải, Trƣờng Đại Học Quốc Gia Yokohama, cho rằng: “Hiện nay, trong giới học thuật vẫn có tranh luận và chưa thống nhất về việc xác định thế nào là 17 z một nghiên cứu khoa học.

Việc xác định rõ định nghĩa này là rất quan trọng đối với những người mới bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu, đặc biệt là sinh viên. Mọi người đều nói về cái “mới”, rằng phải nghiên cứu một vấn đề mới thì mới đúng là một nghiên cứu khoa học. Nếu như vậy thì sẽ có câu hỏi được đặt ra là: Làm một vấn đề cũ thì sao và thế nào là một vấn đề mới?” Ông nhận thấy có rất nhiều nghiên cứu về một vấn đề cũ nhƣng vẫn có giá trị, đƣợc áp dụng tốt trong thực tế sản xuất và đƣợc chấp nhận đăng trên nhiều tạp chí và hội thảo khoa học quốc tế. Trong khi đó có nhiều nghiên cứu tự nhận là cho những vấn đề mới nhƣng lại không thu hút đƣợc quan tâm của mọi ngƣời và thƣờng kết thúc trong im lặng.

Có nhiều nguyên nhân cho sự thất bại của các nghiên cứu đƣợc cho là có chủ đề mới, hoặc là vấn đề mới nhƣng không có giá trị thực tế nên rất ít ngƣời muốn nghiên cứu, hoặc cái mới này chỉ có thể áp dụng sau nhiều năm nữa nên hiện tại không ai quan tâm, hoặc vấn đề mới quá khó hiểu đối với đồng nghiệp, hoặc dẫu là mới nhƣng kết quả nghiên cứu không đạt yêu cầu, v.v… Ông đã đƣa ra một số tiêu chí cụ thể để có một định nghĩa sơ lƣợc thế nào là một nghiên cứu khoa học. Vậy một nghiên cứu khoa học cần đáp ứng ít nhất một trong các yêu cầu dƣới đây: - Phát hiện điều mới trong các quy luật và đặc tính của tự nhiên hoặc của xã hội. - So sách giữa hai hoặc nhiều hiện tƣợng của tự nhiên hoặc của xã hội để chỉ ra sự giống nhau và khác nhau giữa chúng. - Tìm kiếm phƣơng pháp để giải quyết các khó khăn, trục trặc đang cản trở sự phát triển của tự nhiên và xã hội.

- Thay đổi hoặc lợi dụng các hiện tƣợng tự nhiên hoặc xã hội để phục vụ tốt hơn cho con ngƣời và môi trƣờng xung quanh. - Nghiên cứu các hiện tƣợng, công việc đã xảy ra, thực hiện trong quá khứ để rút ra bài học cho hiện tại và tƣơng lai. - Dự đoán tƣơng lai để có các hành động phù hợp trong hiện tại. 18 z d) Luật Khoa học và Công nghệ định nghĩa: “Nghiên cứu khoa học là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn.” e) Nghiên cứu khoa học đƣợc phân loại theo các giai đoạn nghiên cứu, bao gồm các hoạt động theo hình 1.

Nghiên cứu Nghiên cứu cơ cơ bản bản thuần túy Nghiên cứu tổng thể Nghiên cứu cơ 2. Nghiên cứu bản định hướg Nghiên cứu ứng dụng chuyên đề Tạo vật mẫu (Prototype) Lưu ý: 3. Triển khai Tạo quy trình Triển khai = thực nghiệm s/x vật mẫu Technological Experimental Sản xuất thử Development, gọi Série Nº 0 tắt là Development Hình 1.1: Các giai đoạn nghiên cứu [2, tr. Đề tài nghiên cứu khoa học (1) Đề tài: Theo giáo trình phƣơng pháp luận nghiên cứu khoa học của Vũ Cao Đàm, đề tài là một hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó có một ngƣời hoặc một nhóm ngƣời cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu.

Đề tài đƣợc lựa chọn từ một sự kiện khoa học. Đề tài là một hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học do một ngƣời hoặc một nhóm ngƣời thực hiện. Một số hình thức tổ chức nghiên cứu khác không hoàn toàn mang tính chất nghiên cứu khoa hoc, chẳng hạn nhƣ: Chƣơng trình, dự án, đề án. Sự khác biệt giữa các hình thức nghiên cứu khoa học nầy nhƣ sau: 19 z - Đề tài: đƣợc thực hiện để trả lời những câu hỏi mang tính học thuật, có thể chƣa để ý đến việc ứng dụng trong hoạt động thực tế.

- Dự án: đƣợc thực hiện nhằm vào mục đích ứng dụng, có xác định cụ thể hiệu quả về kinh tế và xã hội. Dự án có tính ứng dụng cao, có ràng buộc thời gian và nguồn lực.