mở đầu cho sự nghiệp nghiên cứu và triển khai ”mô hình kinh doanh” ở các công ty. Có thể nói rằng, thuật ngữ mô hình kinh doanh đƣợc khám phá và chính thức sử dụng trong lĩnh vực kinh doanh điện tử, với sự thành công vƣợt bậc của các tập đoàn, các công ty chuyển đổi cách thức kinh doanh từ truyền thống sang kinh doanh điện tử. Tuy nhiên, theo nhiều tác giả nghiên cứu, mô hình kinh doanh cũng đƣợc xem xét, phân tích và triển khai ngay cả trong kinh doanh truyền thống. Mô hình kinh doanh mô tả sự logic về một hệ thống kinh doanh để tạo ra giá trị mà ẩn bên trong nó là những tiến trình kinh doanh đƣợc thiết lập.
Mô hình kinh doanh là một cấu trúc về sản phẩm, dịch vụ, những dòng thông tin kể cả sự mô tả về những nhân tố kinh doanh khác nhau và vai trò của chúng; sự mô tả về lợi nhuận tiềm năng, các dòng doanh thu cho các nhân tố kinh doanh khác nhau. Mô hình kinh doanh mô tả vai trò và những mối quan hệ của một công ty, nhƣ khách hàng, đối tác và nhà cung cấp cũng nhƣ những dòng chảy hàng hoá, thông tin và tiền tệ giữa những thành phần và lợi nhuận chính cho những tác động đặc biệt không thể không kể đến khách hàng (Belsevich & cộng sự, 2003). Nhƣ vậy, mô hình kinh doanh có thể đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Mô hình Luan van 12 kinh doanh là một hình thức biểu thị những nhận thức logic kinh doanh hoặc triết lý kinh doanh của một công ty. Mô hình kinh doanh tập hợp các yếu tố cho phép ngƣời kinh doanh triển khai hoạt động kinh doanh và mối quan hệ giữa chúng để mô tả các giá trị sản phẩm đề nghị cho một hoặc vài phân đoạn thị trƣờng khách hàng, mô tả cấu trúc của công ty, mối quan hệ với đối tác để tạo ra, tiếp thị, phân phối các giá trị này và tạo ra dòng thu nhập (Sterman, 2000).
Mô hình kinh doanh bán lẻ là dạng thức của mô hình kinh doanh nói chung do ngƣời bán lẻ tổ chức và triển khai nhằm thực thi quá trình kinh doanh bán lẻ cho một hoặc một nhóm hàng nhất định trên một ranh giới thị trƣờng nhất định và tồn tại trong một bối cạnh cạnh tranh nhất định. Đặc điểm của mô hình kinh doanh siêu thị Mô hình kinh doanh là sản phẩm của ngƣời kinh doanh, triển khai từ ý tƣởng kinh doanh có tính đến các điều kiện kinh doanh nhất định. Đặc điểm này đặt ra sứ mạng cho ngƣời kinh doanh phải làm chủ mô hình kinh doanh của mình, phải làm sao cho mô hình kinh doanh của mình có sức hấp dẫn đặc biệt so với các đối thủ cạnh tranh và cần thiết phải cải tiến, đổi mới để hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp luôn có sức hấp dẫn khách hàng (Peterovic & cộng sự, 2001). Mô hình kinh doanh phản ánh những nỗ lực của ngƣời kinh doanh trên cơ sở tổng hợp các quyết định kinh doanh trong một môi trƣờng kinh doanh nhất định.
Những nỗ lực kinh doanh không chỉ ở việc xác định mặt hàng kinh doanh, triển khai quá trình kinh doanh và thu hút khách mà còn liên quan đến các điều kiện cần thiết làm nền tảng và cơ sở cho việc kinh doanh. Mô hình kinh doanh là quyết định kinh doanh có tổ chức của ngƣời kinh doanh. Trên cơ sở nhận thức các cơ hội, đe doạ của thị trƣờng, ngƣời kinh doanh thiết kế mô hình kinh doanh với các yếu tố cấu thành cho phép thành công trong ngành kinh doanh và phát triển hoạt động kinh doanh (Peterovic & Luan van 13 cộng sự, 2001). Mô hình kinh doanh chứa đựng những đổi mới mà ngƣời kinh doanh thai nghén và chia sẽ cho khách hàng, hấp dẫn khách hàng, một mặt cho phép tiết giảm các chi phí kinh doanh và cải thiện thu nhập, mặt khác, cung cấp cho khách hàng nhiều giá trị gia tăng phù hợp với nhu cầu và mong đợi trong mua sắm.
Mô hình kinh doanh thích nghi và tồn tại trong các bối cảnh thị trƣờng và cạnh tranh nhất định, do đó khi bối cảnh thị trƣờng và cạnh tranh thay đổi, đòi hỏi phải có những đổi mới của mô hình. Tóm lại, các đặc điểm của mô hình kinh doanh quyết định tính khả thi của mô hình trong quá trình hình thành và phát triển. Trên cơ sở nhận thức tốt các đặc điểm vốn có của nó, ngƣời kinh doanh mới có thể tiếp cận và điều khiển mô hình kinh doanh của mình. CÁC YẾU TỐ CỦA MÔ HÌNH KINH DOANH 1.
Khái niệm Theo nhiều nghiên cứu khác nhau, mô hình kinh doanh là một khái niệm mới trong xem xét tƣơng quan cạnh tranh và sự thành công trong kinh doanh của doanh nghiệp. Các yếu tố của mô hình kinh doanh về cơ bản bao gồm: yếu tố sản phẩm, dịch vụ của mô hình; yếu tố thị trƣờng và khách hàng của mô hình; yếu tố hạ tầng và hậu cần kinh doanh của mô hình và yếu tố chi phí và thu nhập của mô hình (Peterovic & cộng sự, 2001; Yves, 2002). Các yếu tố của mô hình kinh doanh Phƣơng châm hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp nói chung và mô hình kinh doanh của siêu thị Coop.Mart nói riêng đều hƣớng tới là phải xây dựng mô hình làm sao có chất lƣợng cao để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng vì khách hàng là nguồn doanh thu và lợi nhuận của công ty. Khi khách hàng hài lòng với hàng hóa, chất lƣợng dịch vụ của công ty thì khả năng tiếp tục mua lại sản phẩm của công ty là rất cao.
Mặt khác, khi họ thỏa mãn họ sẽ Luan van 14 có xu hƣớng giới thiệu và nói tốt về hoạt động dịch vụ của công ty với ngƣời khác. Sự thỏa mãn của ngƣời tiêu dùng đối với dịch vụ là cảm xúc đối với công ty kinh doanh dịch vụ dựa trên việc tiếp xúc hay giao dịch với công ty. Do đó khi khách hàng cảm nhận đƣợc rằng có một mô hình kinh doanh thuận lợi thì chắc chắn dịch vụ có chất lƣợng cao thì khách hàng sẽ thỏa mãn với dịch vụ đó. Và ngƣợc lại, nếu họ cảm nhận rằng dịch vụ đó có chất lƣợng thấp thì họ sẽ không hài lòng.
Chúng ta sẽ lần lƣợt tìm hiểu các yếu tố của mô hình kinh doanh a. Yếu tố sản phẩm, dịch vụ của mô hình Yếu tố sản phẩm, dịch vụ của mô hình kinh doanh là thành phần then chốt, quyết định bản chất của mô hình kinh doanh và là điểm xuất phát của mô hình kinh doanh. Sản phẩm là bất cứ gì có thể đƣa vào một thị trƣờng để tạo sự chú ý, mua sắm, sử dụng hay tiêu thụ nhằm thoả mãn một nhu cầu hoặc một mong muốn. Nó có thể là những vật thể, những dịch vụ, những con ngƣời, những địa điểm, những tổ chức, những ý nghĩ,… Sản phẩm sẽ mang lại doanh thu cho một công ty khi nó đƣợc bán trên thị trƣờng.
Điều này có nghĩa rằng, sản phẩm là cái mà khách hàng sẵn sàng trả tiền để có đƣợc nó và nó có thể là sản phẩm hữu hình hoặc vô hình. Chúng ta cần phải phân biệt chi tiết hai loại sản phẩm này trong trƣờng hợp sản phẩm hữu hình và vô hình tạo nên những giá trị khác nhau cho một doanh nghiệp. Yếu tố sản phẩm, dịch vụ của mô hình kinh doanh là yếu tố đƣợc quyết định bởi doanh nghiệp, thể hiện sự lựa chọn của doanh nghiệp trong việc kinh doanh (Yves, 2002). Yếu tố sản phẩm và dịch vụ của mô hình kinh doanh siêu thị bán lẻ bao gồm các yếu tố cụ thể nhƣ: - Cách thức triển khai kinh doanh của siêu thị - Phổ hàng hoá bán tại siêu thị - Các dịch vụ cung cấp bởi siêu thị Luan van 15 - Phổ hàng hoá riêng có của siêu thị hình thành trên cơ sở phát triển thƣơng hiệu của siêu thị.
Đối với chủ thể kinh doanh: yếu tố sản phẩm và dịch vụ trong trƣờng hợp này tƣơng đối đặc biệt, là hàng hoá, cơ cấu hàng hoá mua từ các nhà sản xuất, sự phát triển của thƣơng hiệu nhà phân phối thông qua chính sách về mặt hàng và chính sách về thƣơng hiệu, điều quan trọng hơn cả của yếu tố sản phẩm và dịch vụ của ngƣời kinh doanh chính là triết lý kinh doanh, cách thức triển khai kinh doanh cùng các dịch vụ cung cấp cho khách hàng. Chính những quyết định về phổ hàng, về cách thức kinh doanh sẽ là cơ sở phân biệt sự khác nhau giữa ngƣời kinh doanh này và ngƣời kinh doanh khác. Điều này ngầm hiểu rằng, cùng cơ sở hàng hoá và dịch vụ cung cấp, nhƣng những ngƣời kinh doanh khác nhau, họ triển khai việc kinh doanh khác nhau cho dù cùng hƣớng đến một đối tƣợng khách hàng mục tiêu. Giá trị sản phẩm là cái mà khách hàng mong muốn có đƣợc khi mua một sản phẩm hay dịch vụ, nó có thể là bất kỳ mong muốn nào của khách hàng nhƣ: giải trí, làm đẹp, sức khoẻ, thể hiện mình,… Chúng ta biết rằng ngày nay không thể bán những cái mà khách hàng cần mà phải bán những cái khách hàng muốn.
Một sản phẩm muốn đƣợc ngƣời tiêu dùng thừa nhận và chấp nhận trả tiền thì nó phải mang lại cho họ một giá trị cá nhân cao hơn chi phí bỏ ra. Giá trị sản phẩm là điều mà bất cứ một mô hình kinh doanh nào cũng phải chú tâm khởi tạo và không ngừng nâng cao nó. Một sản phẩm không mang lại một giá trị nào cho ngƣời mua thì nó sẽ không đƣợc chấp nhận trên thị trƣờng và doanh thu sẽ không có, mô hình kinh doanh sẽ thất bại (Anderson & cộng sự, 1996). Giá trị sản phẩm đặc biệt chú trọng tới việc đề nghị giá trị đó cho ai, nghĩa là đề nghị giá trị sản phẩm đến với khách hàng mục tiêu và khách hàng tiềm Luan van 16 năng nào.
Đặc biệt, chú trọng đến việc đề nghị những giá trị sản phẩm góp phần giải quyết những yêu cầu của khách hàng, cần phải phân biệt khách hàng là tổ chức và khách hàng là ngƣời tiêu dùng. Bởi vì, với mỗi loại khách hàng ta có cách đề nghị giá trị khác nhau (Chirouze,1982; Cliquet & cộng sự, 2006). Yếu tố thị trường và khách hàng của mô hình Yếu tố thị trƣờng và khách hàng là bộ phận cấu thành quan trọng của mô hình kinh doanh (Collins & Burt, 2003). Yếu tố thị trƣờng và khách hàng vừa đƣợc chi phối bởi yếu tố sản phẩm và dịch vụ vừa có những sự vận động độc lập của nó.