CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LUẬN CỦA SỬ DỤNG MARKETING TRONG HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ MARKETING TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm Hiện nay, có khá nhiều quan niệm về Marketing ngân hàng. Vì vậy để đƣa ra một khái niệm chuẩn xác về Marketing ngân hàng là điều không dễ dàng. Có thể nêu ra một số quan niệm tiêu biểu nhƣ sau: Quan niệm thứ nhất cho rằng: Marketing ngân hàng là toàn bộ những nỗ lực của ngân hàng nhằm thỏa mãn toàn bộ nhu cầu của khách hàng và thực hiện mục tiêu lợi nhuận[1,tr8]. Quan niệm thứ hai cho rằng: Marketing ngân hàng là trạng thái tinh thần của khách hàng mà ngân hàng phải thỏa mãn hay là việc thỏa mãn nhu cầu của khách hàng, trên cơ sở đó, ngân hàng đạt đƣợc lợi nhuận tối ƣu[1, tr.
Quan niệm thứ ba lại khẳng định: Marketing ngân hàng là một tập hợp các hành động khác nhau của chủ ngân hàng vào việc phục vụ tốt hơn nhu cầu khách hàng, trên cơ sở đó mà phục vụ các mục tiêu của ngân hàng[1, tr. Nhƣ vậy, do việc nghiên cứu khai thác Marketing trong lĩnh vực ngân hàng của mỗi tác giả ở những góc độ và thời gian khác nhau nên đã xuất hiện những quan niệm khác nhau, song đều đã có sự thống nhất về những vấn đề cơ bản của Marketing ngân hàng, đó là: - Việc sử dụng Marketing vào lĩnh vực ngân hàng phải dựa trên những nguyên tắc, nội dung và phƣơng châm của Marketing hiện đại; - Quá trình Marketing ngân hàng thể hiện sự thống nhất cao độ giữa nhận thức và hành động của nhà ngân hàng về thị trƣờng, nhu cầu khách hàng và năng lực của ngân hàng. Do vậy, ngân hàng cần phải định hƣớng hoạt động của các bộ phận và toàn thể đội ngũ nhân viên ngân hàng vảo việc tạo dựng, duy trì và phát triển mối quan hệ với khách hàng – yếu tố quyết định sự sống còn của ngân hàng 4 trên thị trƣờng; - Nhiệm vụ then chốt của Marketing ngân hàng là xác định đƣợc nhu cầu, mong muốn của khách hàng và cách thức đáp ứng nó một cách hiệu quả hơn các đối thủ cạnh tranh. Nhƣ vậy, có thể khẳng định, Marketing ngân hàng không coi lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu và duy nhất mà cho rằng lợi nhuận là mục tiêu cuối cùng và là thƣớc đo trình độ Marketing của mỗi ngân hàng.2 Những đặc trƣng cơ bản Marketing ngân hàng là một loại hình Marketing chuyên sâu đƣợc hình thành trên cơ sở vận dung nội dung, phƣơng châm, nguyên tắc, kĩ thuật, quan điểm của Marketing hiện đại vào hoạt động Ngân hàng.
Tuy nhiên, Marketing ngân hàng có những đặc điểm khác biệt so với Marketing thuộc các lĩnh vực khác: 1.1 Marketing ngân hàng là loại hình Marketing dịch vụ tài chính Dịch vụ là một hoạt động hay lợi ích cung ứng nhằm để trao đổi, chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu. Sản phầm dịch vụ ngân hàng có những đặc điểm khác biệt so với các loại hình dịch vụ khác, đó là: tính vô hình, tính không phân chia, không ổn định, không lƣu trữ và khó xác định chất lƣợng. Những đặc điểm này đã ảnh hƣởng không nhỏ đến việc quản lý dịch vụ, đặc biệt là tổ chức hoạt động Marketing của ngân hàng. - Tính vô hình của sản phầm dịch vụ ngân hàng đã dẫn đến khách hàng không nhìn thấy, không thể nắm giữ đƣợc, đặc biệt là khó khăn trong đánh giá chất lƣợng sản phẩm dịch vụ trƣớc khi mua, trong quá trình mua và sau khi mua.
- Tính không tách rời của sản phẩm dịch vụ ngân hàng đƣợc thể hiện trong quá trình cung ứng sản phẩm của ngân hàng. Thực tế cho thấy, quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ của ngân hàng thƣờng là những quy trình hoặc kinh nghiệm và quả trình cung ứng dịch vụ diễn ra đồng thời với quá trình tiêu thụ. Chính điều này đã làm cho sản phẩm dịch vụ ngân hàng không có khả năng lƣu trữ. - Hoạt động cung ứng sản phẩm dịch vụ ngân hàng còn có 1 đặc điểm có liên quan chặt chẽ đến hoạt động Marketing, đó là trách nhiệm liên đới và dòng thông 5 tin 2 chiều giữa khách hàng và ngân hàng trong quản lí tiền của khách hàng và trong nội dung tƣ vấn dành cho khách hàng, nhƣng vẫn đòi hỏi ngân hàng và khách hàng đều phải có trách nhiệm với nhau trong các giao dịch.
Dòng thông tin 2 chiều đòi hỏi cả khách hàng và ngân hàng đều phải cung cấp cho nhau những thông tin cần thiết, đầy đủ, chính xác. Đây sẽ là căn cứ để quyết định các giao dịch và là cơ sở của lòng tin để duy trì mối quan hệ lâu dài giữa khách hàng và ngân hàng. Marketing ngân hàng là loại hình marketing hướng nội Thực tế cho thấy rằng, so với marketing các lĩnh vực khác, marketing ngân hàng phức tạp hơn nhiều bởi tính đa dạng, nhạy cảm của hoạt động ngân hàng, đặc biệt là quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ ngân hàng có sự tham gia đồng thời của cả cơ sở vật chất, khách hàng và nhân viên ngân hàng. Nhân viên là yếu tố quan trọng trong quá trình cung ứng, chuyển giao sản phẩm dịch vụ ngân hàng.
Họ giữ vai trò quyết định cả về số lƣợng, chất lƣợng sản phẩm dịch vụ cung ứng và cả mối quan hệ giữa khách hàng với ngân hàng-yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển triển của mọi loại hình ngân hàng trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập. Chính họ đã tạo nên tính khách biệt hóa, tính cách của hàng hóa của sản phẩm dịch vụ ngân hàng, tăng giá trị thực tế cỉa sảm phẩm dịch vụ cung ứng, khả năng thu hút khách hàng và vị thế cạnh tranh của ngân hàng. Những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của toàn thể nhân viên ngân hàng theo định hƣớng phục vụ khách hàng ngày càng tốt hơn đƣợc gọi là Marketing hƣớng nội. Marketing ngân hàng thuộc loại hình Marketing quan hệ Marketing quan hệ đặt ra cho bộ phận Marketing cần tập trung mọi nguồn lực vào việc hoàn thiện mối quan hệ trao đổi giữa khách hàng và ngân hàng, đặc biệt là duy trì khách hàng hiện tại (cũ), đồng thời có biện phải để thu hút khách hàng tƣơng lai (mới).
Việc ngân hàng quan tâm tới lực lƣợng khách hàng nào sẽ liên quan chặt chẽ đến định hƣớng hoạt động và quyết định cung ứng sản phẩm dịch vụ trong tƣơng lai của ngân hàng. Marketing quan hệ còn nhấn mạnh chất lƣợng sản phẩm dịch vụ của ngân hàng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhƣng phụ thuộc nhiều hơn vào mối quan hệ giữa 6 các cá nhân của các bên tham gia. Để quản lí tốt và phát triển các mối quan hệ, bộ phận marketing ngân hàng phải tiến hành phân loại các mối quan hệ theo mức độ quan trọng khác nhau. Nhƣ vây, Marketing quan hệ sẽ giảm bớt thời gian cho thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh của ngân hàng, nhất là chuyển trạng thái của các giao dịch từ chỗ đang đƣợc thƣơng lƣợng nhanh chóng chuyển sang đƣợc thực hiện các cam kết giữa hai bên.
Kết quả lớn nhất của Marketing quan hệ là đảm bảo cho hoạt động của ngân hàng đƣợc xây dựng trên cơ sở của các mối quan hệ kinh doanh tốt. Đó là sự hiểu biết, tin tƣởng, sự phụ thuộc lẫn nhau và hỗ trợ nhau cùng phát triển bền vững.3 Những nội dung cơ bản của Marketing ngân hàng Tổ chức hoạt động Marketing của các ngân hàng trong nền kinh tế thị trƣờng thƣờng tập trung vào 2 nội dung cơ bản: 1.1 Tổ chức nghiên cứu môi trường kinh doanh ngân hàng Nội dung nghiên cứu môi trường kinh doanh ngân hàng Nghiên cứu môi trƣờng kinh doanh là công việc đầu tiên, cần thiết và vô cùng quan trọng của hoạt động Marketing ngân hàng. Nghiên cứu môi trƣờng kinh doanh giúp ngân hàng xác định đƣợc nhu cầu và sự biến động của nó. Để có đầy đủ thông tin về môi trƣờng kinh doanh, bộ phân Marketing ngân hàng thƣờng tổ chức nghiên cứu tập trung vào hai nội dung: Nghiên cứu môi trường vĩ mô Môi trƣờng vĩ mô bao gồm các tác nhân rộng lớn nằm ngoài sự quản lý của ngân hàng nhƣng lại ảnh hƣởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến toàn bộ hoạt động của hệ thống Marketing.
Các yếu tố môi trƣờng vĩ mô bao gồm: môi trƣờng địa lý (tự nhiên), môi trƣờng dân số, môi trƣờng kinh tế, môi trƣờng văn hóa – xã hội, môi trƣờng chính trị - pháp luật và môi trƣờng kỹ thuật công nghệ. Những thay đổi và xu thế của môi trƣờng vĩ mô có thể tạo ra những “cơ hội” hoặc gây nên “hiểm họa” đối với hoạt động của ngân hàng. Khuynh hƣớng chung của những lực lƣợng này cho thấy ngân hàng không thể kiểm soát đƣợc chúng. Chúng trở thành những yếu tố 7 khách quan của hoạt động kinh doanh ngân hàng.
Nghiên cứu môi trường vi mô Môi trƣờng vi mô bao gồm những yếu tố ở phạm vi gần và ảnh hƣởng trực tiếp đến khả năng cung ứng sản phẩm dịch vụ, đến hoạt động và hiệu quả hoạt động của mỗi ngân hàng. Chúng bao gồm: - Các yếu tố nội lực của ngân hàng nhƣ: vốn tự có và khả năng phát triển của nó, trình độ kĩ thuật công nghệ, trình độ cán bộ quản lí và đội ngũ nhân viên, hệ thống mạng lƣới phân phối, số lƣợng các bộ phận và mối quan hệ giữa các bộ phận trong hoạt động của ngân hàng. - Các đơn vị hỗ trợ cho hoạt động ngân hàng, đó là các công ty tƣ vấn, quảng cáo, tin học… - Khách hàng của ngân hàng: thành phần này có vị trí hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, bởi khách hàng vừa tham gia trực tiếp vào quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ ngân hầng, vừa trực tiếp sử dụng, hƣởng thụ sản phẩm dịch vụ. Vì vậy, nhu cầu, mong muốn và cách thức sử dụng sản phẩm dịch vụ của khách hàng sẽ là yếu tố quyết định cả về số lƣợng, kết cấu cũng nhƣ chất lƣợng sản phẩm dịch vụ mà ngân hàng cung ứng trên thị trƣờng.
Điều đó đòi hỏi bộ phận Marketing phải xác định đƣợc những nhu cầu, mong đợi của khách hàng từ phía ngân hàng và cách thức lựa chọn sử dụng sản phẩm dịch vụ của họ. - Đối thủ cạnh tranh: Nếu chỉ hiểu khách hàng thôi là chƣa đủ mà đòi hỏi bộ phận Marketing còn phải hiểu đầy đủ về đối thủ cạnh tranh của mình để xây dựng chiến lƣợc cạnh tranh năng động hiệu quả phù hợp với từng ngân hàng.