CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA CÔNG TÁC KIỂM TOÁN CHỊ PHÍ BAN QLDA TRONG KIỂM TOÁN CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY ĐỰNG CƠ BẢN 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VIỆC PHÂN LOẠI VÀ CÁC HÌNH THỨC QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XDCB VÀ CHI PHÍ BAN QLĐA 1. Đối với dự án đầu tư XDCB 1.1- Khái niệm về đầu tr XDCB và dự án đầu tư XDCB Hoạt động đầu tư nói chung là quá trình bỏ vốn (tiền, nguồn lực, công nghệ) để đạt được một mục tiêu hoặc một số mục tiêu nhất định. Hoạt động đầu tư thực hiện bằng cách tiến hành nâng cấp, xây dựng mới các TSCĐ được gọi là đầu tư XDCB.
XDCPB chỉ là một khâu trong hoạt động đầu tư XDCB. XDCB là các hoạt động cụ thể để tạo ra TSCĐ (như khảo sát, thiết kế, xây lắp, lắp dat thiết bị dây chuyền công nghệ). Kết quả của hoạt động XDCPB là các TSCĐ, có năng lực sản xuất và nhiệm vụ nhất định. Như vậy XDCB là một quá trình đổi mới và tái sản xuất mở rộng có kế hoạch các TSCĐ của nền kinh tế quốc dân trong các ngành sản xuất, vận chuyển cũng như không sản xuất vận chuyển.
Nó là quá trình xây dựng cở sở vật chất phục vụ cho đầu tư phát triển của một quốc gia. Công trình XDCB là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây đựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phân dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây đựng theo thiết kế. Công trình XDCB bao gồm công trình xây dựng công cộng, nhà ở, công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi, năng lượng và các công trình khác. Dự án đầu tư là một tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng, cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian xác định.
Các dự án đầu tư nhằm xây đựng công trình XDCB được gọi chung là dự án đầu tu XDCB. Dac diém kinh tế - kỹ thuật của quá trình XDCB Quá trình đầu tr XDCP thiếu tính ổn định như: thiết kế thay đổi, chỉnh sửa theo yêu cầu của chủ đầu tư cũng như theo điều kiện thực tế sử dụng của mỗi công trình; phương pháp tổ chức thi công cũng như biện pháp kỹ thuật cũng thay đổi; vật liệu xây dựng nhiều, trọng lượng lớn, chi phí vận chuyển cao, nơi làm việc và lực lượng lao động không ổn định dễ gây tâm lý tuỳ tiện và năng suất lao động thấp. Chu kỳ sản xuất dài và chỉ phí sản xuất lớn nên trình tự bỏ vốn cũng như tiến độ thi công có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy hiệu quả vốn đầu tư từ khi thi công đến khi đưa vào sử dụng. Giá trị sản phẩm dở dang lớn gây khó khăn trong khâu kiểm kê sản phẩm làm dở để xác định chi phi sản phẩm dở dang.
Dự án đầu tư XDCPB thường do nhiều đơn vị cùng tham gia thi công nên thường khó khăn trong khâu phối hợp tổ chức thi công. Việc quyết toán vốn đầu tư hoàn thành phức tạp, mất nhiều thời gian. Phân loại các dự án đầu tr XDCB ~ Theo quy mô và tính chất của dự án, bao gồm các loại sau: + Các dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội thông qua chủ trương và cho phép đầu tư + Các dự án còn lại được phân thành 3 nhóm A, B, C ( trong đó nhóm A là nhóm những dự án quan trọng, có quy mô lớn nhất) Đối với các dự án do Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư và các dự án nhóm A gồm nhiều dự án thành phần hoặc tiểu dự án, trong đó nếu từng dự án thành phần hoặc tiểu dự án có thể độc lập vận hành khai thác hoặc thực hiện theo phân kỳ đầu tư được quy định trong văn bản phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiên kha thi hoặc văn bản quyết định chủ trương đầu tư của cấp có thẩm quyền thì mỗi dự án thành phần hoặc tiểu dự án đó được thực hiện từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư và quản lý quá trình thực hiện đầu tư như một dự án đầu tư độc lập. - Phân theo nguồn vốn đầu tư, gồm các loại sau: + Dự án sử dụng vốn NSNN + Dự án sử dụng vốn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước + Dự án sử dụng vốn đầu tư phát triển của Nhà nước + Dự án sử dụng vốn khác bao gồm cả vốn tư nhân hoặc sử dụng hỗn hợp nhiều nguồn vốn * Các dự án sử dụng vốn NSNN bao gồm: e© Các dự án kết cấu hạ tâng kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh không có khả năng thu hồi vốn và được quản lý, sử dụng theo phân cấp về chi NSNN cho đầu tư phát triển; e Hỗ trợ các dự án của các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực cần có sự tham gia của Nhà nước theo quy định của pháp luật; e_ Chí cho công tác điều tra, khảo sát, lập các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế — xã hội vùng, lãnh thổ, quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn khi được Thủ tướng cho phép; e _ Vốn thuộc các khoản vay nước ngoài của Chính phủ và các nguồn viện trợ quốc tế đành cho đầu tư phát triển (kể cả vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA) được quản lý thống nhất theo mục b khoản 2 điều 21 của Luật NSNN.
Các hình thức quản lý dự án đầu tư XDCB - Theo quy chế Quản lý đầu tư và xây dựng (ban hành theo NÐ số 52/1999/NĐ- CP ngày 8/7/1999 va ND số 12/2000/NĐ-CP ngày 5/5/2000, NÐ số 12/2000/NĐ-CP ngày 5/5/2000, số 07/2003/NĐ-CP ngày 30/1/2003 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của NÐ 52/1999/NĐ-CP) thì tuỳ theo quy mô, tính chất của dự án và năng lực của mình, chủ đầu tư lựa chọn các hình thức quản lý dự án phù hợp theo một trong các hình thức thực hiện dự án sau: - Chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án; - Chủ nhiệm điều hành dự án; - Chìa khoá trao tay. Theo Luật Xây dựng do Quốc hội khoá XI ban hành ngày 26 tháng l1 năm 2003(đến thời điểm thực hiện đề tài tháng 01/2005 chưa có văn bản hướng dẫn của Chính phủ) thì đã quy định gọn lại trong 02 hình thức quản lý dự án: - Chủ đâu tư thuê tổ chức tư vấn quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình; - Chủ đầu tư truc tiép quan lý dự án đầu tư. Đối với các dự án sử dụng vốn NSNN, vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước, vốn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh , vốn đầu tư phát triển của DNNN thì chủ đầu tư phải trình người có thẩm quyền quyết định đầu tư quyết định hình thức quản lý thực hiện dự án; đối với các dự án sử dụng nguồn. vốn khác, chủ đầu tư quyết định hình thức quản lý thực hiện dự án.
Chỉ trừ trong hình thức chìa khoá trao tay và một số trường hợp đối với các dự án nhỏ (nhóm B, C) chủ đầu tư sử dụng bộ máy hiện có của mình kiêm nhiệm để quản lý thực hiện dự án, còn trong các trường hợp còn lại, nhất là đối với các dự án lớn thì Ban QLDA thường được thành lập và/hoặc được giao nhiệm vụ thay chủ đầu tư tổ chức quản lý thực hiện dự án. Ban quản lý dự án 1. Khái niệm Ban QLDA (trước đây gọi là Ban kiến thiết, Ban quản lý công trình) là một tổ chức sự nghiệp có tư cách pháp nhân, đại diện chủ đầu tư thực hiện nhiệm vụ quản lý xây dựng công trình XDCB trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm được giao. Trong phạm vi đề tài này, Ban QLDA được hiểu là các Ban QLDA quản lý các dự án đầu tư XDCPB sử dụng vốn NSNN.
Phân loại Ban QLDA .~ Theo chức năng nhiệm vụ, Ban QLDA có các loại sau: + Ban QLDA khu vực: thực hiện công tác quản lý xây dựng công trình chuyên ngành của một bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ và các cơ quan đoàn thể Trung ương (gọi chung là Bộ) trên một khu vực lãnh thổ nhất định. + Ban QLDA chuyên ngành địa phương: thực hiện công tác quản lý xây dựng một loại công trình chuyên ngành (công nghiệp và dân dụng, giao thông, thuỷ lợi) trên địa bàn của một tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ( sọi chung là tỉnh ) hoặc trong một khu vực tập trung thuộc tỉnh. Ban QLDA khu vực và Ban QLDA chuyên ngành địa phương thường được pọi chung là Ban QLDA chuyên ngành. Ban QLDA chuyên ngành thường được giao quản lý đồng thời nhiều dự án.
+ Ban QLDA của một công trình: chỉ thực hiện công tác quản lý xây dựng một công trình quan trọng của Nhà nước. + Tổ chức tư vấn thiết kế và xây dựng làm nhiệm vụ quản lý xây dựng công trình: các tổ chức tư vấn thiết kế và xây dựng có giấy phép hành nghề về quản lý xây dựng do cơ quan có thẩm quyền cấp thì cũng được ký hợp đồng kinh tế với chủ đầu tu hoặc Ban QLDA thực hiện quản lý xây dựng công trình (với các dự án nhỏ). - Theo mô hình quản lý có các loại sau: + Ban QLDA theo mô hình quản lý một cấp: là Ban QLDA không có Ban QLDA trực thuộc, có chức năng quản lý toàn bộ một hoặc nhiều dự án và các dự án thành phần có tính chất độc lập. + Ban QLDA theo mô hình quản lý hai cấp là Ban QLDA gồm nhiều Ban QLDA thành phần: Ban quản lý dự án trung ương (gọi tắt là CPO) và các Ban QLDA trực thuộc (tiểu dự án, gọi tắt là SPO).
Đây là loại hình đặc biệt , thường được thành lập ra để quản lý dự án có quy mô lớn trên địa bàn nhiều tỉnh trong cả nước. Như vậy, đối với một dự án đầu tư XDCB, tuỳ theo quy mô, tính chất mà có thể : 9 e Được tổ chức quản lý bởi một Ban QLDA một cấp (Ban QLDA của riêng một dự án đó hoặc ban quản lý chuyên ngành quản lý nhiều đự án khác nữa). Đây là trường hợp phổ biến nhất. e©_ Được tổ chức quản lý bởi nhiều Ban QLDA một cấp (thường là các Ban QLDA chuyên ngành, mỗi Ban QLDA chuyên ngành phụ trách quản lý một hoặc nhiều dự án thành phần độc lập).
