Chương 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.Tính cấp thiết của đề tài Kế toán là một công cụ quan trọng của mọi tổ chức, kể cả tổ chức sản xuất kinh doanh và cả tổ chức phi lợi nhuận. Sự quan trọng ấy thể hiện rõ nét ở vai trò của kế toán đối với các nhà quản trị, lãnh đạo trong việc quản lý, điều hành và kiểm soát các hoạt động kinh tế. Ở các nước có nền kinh tế phát triển chẳng hạn như Canada, Mỹ… kế toán quản trị đã trở thành một nghề với những tiêu chuẩn nghề nghiệp xác định, thì ở Việt Nam khi nói đến khái niệm kế toán đại đa phần chúng ta chỉ có biết đến và nghĩ đến kế toán tài chính mà ít ai nghĩ đến sự có mặt của kế toán quản trị. Ngay cả luật kế toán cũng chỉ nặng về kế toán tài chính, thuật ngữ “kế toán quản trị” mới chỉ được ghi nhận chính thức trong luật kế toán số 03/2003/QH11 được ban hành vào ngày 17/06/2003, theo đó kế toán quản trị được hiểu là “việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán” và Thông tư số 53/2006/TT-BTC ngày 12/06/2006 mới có hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị nhưng cũng chỉ dừng ở phạm vi áp dụng cho doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ.
Đối với các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, đơn vị sự nghiệp, các tổ chức chứng khoán, tín dụng, các cấp ngân sách địa phương… chỉ vận dụng các nội dung phù hợp để phục vụ cho công tác quản lý, điều hành, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kế hoạch tài chính, ngân sách được hiệu quả, linh hoạt hơn. Nếu như tất cả chỉ biết phản ánh ở quá khứ và nhìn vào số liệu ở quá khứ để quyết định vận mệnh của đơn vị thì rất khó khăn, thách thức. Do vậy, để phát huy một cách tốt nhất chức năng thông tin và chức năng kiểm tra thì cần phải xây dựng một hệ thống kế toán hoàn chỉnh bao gồm cả hai phân hệ kế toán tài chính và kế toán quản trị. Có thể nói, việc xây dựng hệ thống kế toán hoàn chỉnh trong đó đề cao vai trò của kế toán quản trị là vấn đề cấp thiết, quan trọng cho mọi đơn vị kế 2 toán cả doanh nghiệp và các đơn vị hành chính sự nghiệp.
Hiện nay, việc áp dụng công tác kế toán quản trị để phục vụ các yêu cầu thu thập, xử lý, phân tích số liệu và cung cấp thông tin về hoạt động trong nội bộ đơn vị, trong một phạm vi quản lý nhất định như: Chi phí của từng bộ phận, từng công việc; phân tích, đánh giá tình hình thực hiện thực tế với kế hoạch đề ra; tăng cường công tác quản lý sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn; lựa chọn thông tin thích hợp cho việc tham mưu quyết định trong việc lập dự toán tài chính; chấp hành và quyết toán tài chính; quản lý sử dụng nguồn vốn linh hoạt, hiệu quả… ngày càng được quan tâm, chú trọng hơn. Qua đó giúp các nhà lãnh đạo có thể hoạch định và đưa ra những chính sách phù hợp nhất tại từng thời điểm, trong từng giai đoạn cụ thể để phục vụ công tác quản lý, điều hành, kiểm tra được thuận lợi và hiệu quả hơn. Như chúng ta đã biết, đất nước ta đang trong thời kỳ mở cửa hội nhập không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà cả trong giáo dục cũng đang cạnh tranh gay gắt. Xu hướng thương mại hóa giáo dục ngày càng được thể hiện rõ nét, các loại hình trường tư thục, trường quốc tế từ các cấp đến đại học ngày càng nhiều.
Người học cũng như người dạy càng có nhiều sự lựa chọn cho mình học đâu và dạy đâu. Chính sự cạnh tranh đó đã giúp cho nhu cầu của người học ngày càng cao và đòi hỏi chất lượng giảng dạy ngày càng tăng. Rõ ràng các trường muốn đứng vững và phát triển thì phải biết sử dụng nguồn lực tài chính của mình như thế nào cho phù hợp nhất và tạo ra sản phẩm chất lượng tốt nhất đáp ứng được nhu cầu của xã hội, đó là công việc của nhà lãnh đạo đơn vị, mà điều này lại phụ thuộc rất nhiều vào thông tin tài chính do kế toán cung cấp. Vì vậy, việc vận dụng kế toán quản trị chi phí trong môi trường hoạt động của các trường đại học công lập là vấn đề mang tính cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn trong giai đoạn hiện nay.
Đặc biệt, thực hiện nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25/04/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Như vậy, các trường được quyền tự chủ tài chính nhưng kèm theo đó là trách nhiệm tự chủ tương đối nặng nề. Với các trường đại học công lập nói chung và trường Đại 3 học Đồng Tháp nói riêng từ trước tới nay chỉ có thói quen chi tiêu theo dự toán ngân sách Nhà nước thì từ nay phải thay đổi chi tiêu làm sao đảm bảo tiết kiệm và hiệu quả. Hiện nay, cả nước có hơn 420 trường đại học, trong đó khoảng 340 trường đại học công lập và từ năm 2006 hầu hết các trường đã được tự chủ sử dụng nguồn tài chính, tự chủ hoạt động để nâng cao hiệu quả và chất lượng theo tinh thần Nghị định 43.
Giao quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học là chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng phát triển quốc tế, nhất là trong bối cảnh kinh tế còn khó khăn, Ngân sách Nhà nước còn hạn chế. Như vậy, các đơn vị hành chính sự nghiệp cần phải kiểm soát chặt chẽ về chi phí, phải tự tính toán, đảm bảo sử dụng nguồn thu, kiểm soát các khoản chi đạt hiệu quả, tạo sự chủ động cả về hoạt động và tài chính của đơn vị. Tuy nhiên, hiện nay đa số bộ máy kế toán của các trường đại học công lập mới chỉ có bộ phận kế toán tài chính, thực hiện các công việc kế toán theo yêu cầu của chế độ tài chính – kế toán hiện hành. Điều này là chưa đủ khi các trường đại học công lập bước sang thời kỳ ngân sách nhà nước cắt giảm dần, tăng cường tự chủ tài chính cùng với việc cạnh tranh giữa các trường ngày càng tăng trong các hoạt động đào tạo và cung cấp dịch vụ liên quan khác.
Các nhà lãnh đạo trường không chỉ cần biết đến việc đơn vị đã thực hiện dự toán ngân sách và quyết toán ngân sách như thế nào mà cần thông tin về các mặt hoạt động cụ thể trong trường để có các biện pháp thúc đẩy hoạt động của nhà trường được tốt hơn, tăng cường nguồn lực tài chính cho nhà trường. Đại học Đồng Tháp được thành lập 10/ 01/ 2003, là nơi đào tạo nguồn lực đứng thứ hai (sau Đại học Cần thơ) của khu vực đồng bằng Sông Cửu Long. Cũng là một trường công lập nên không nằm ngoại lệ, Trường muốn tồn tại và phát triển trong xu thế hội nhập thì cũng rất cần đến một sự quản lý hiệu quả, phân bổ tài chính hợp lý, tạo nền tảng kinh tế lâu dài và cho ra những sản phẩm đạt tiêu chuẩn về chất lượng, phục vụ cho nhu cầu xã hội. Thực hiện chủ trương đổi mới và nâng cao hoạt động, Nhà trường đã chủ động cơ cấu lại bộ máy tổ chức, tăng cường công tác quản lý và từng bước hoàn thiện các quy chế kiểm soát.
Do đó, để quản lý tốt nguồn kinh phí được ngân sách nhà nước cấp phát, giúp các cơ quan kiểm tra, kiểm 4 soát của Nhà nước cũng như đơn vị trong kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành quy chế chi tiêu, ngăn chặn sự tham ô, lãng phí trong chi tiêu, đảm bảo việc chi tiêu đúng mục đích, tiết kiệm kinh phí và hiệu quả trong quản lý. Để được như vậy thì một trong biện pháp hiệu quả là nhà trường cần phải hoàn thiện về tổ chức kế toán tại đơn vị mình cho phù hợp nhằm góp phần tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả hoạt động. Nhận thức được tầm quan trọng của kế toán quản trị nói chung và kế toán quản trị chi phí nói riêng tại trường Đại học Đồng Tháp tác giả đã lựa chọn đề tài: “Thực trạng và giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại trường Đại học Đồng Tháp” để nghiên cứu cho luận văn của mình.Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài nghiên cứu Kế toán quản trị đang ở trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ để đối phó với những thay đổi mạnh mẽ về kỹ thuật, toàn cầu hóa. Vì vậy, nghiên cứu về kế toán quản trị trở thành một yêu cầu cấp thiết để chúng ta có thể khai thác hiệu quả những tác dụng của nó.
Nhiều sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh chọn nghiên cứu về kế toán quản trị nhằm có cái nhìn toàn diện, sâu sắc về kế toán quản trị và đồng thời đưa ra một số gi ải pháp, định hướng có thể gi úp ích cho các đơn vị trong việc phát huy tối đa vai trò và chức năng của kế toán quản trị. Ở Việt Nam, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về kế toán quản trị nhưng hầu hết các đề tài đó tập trung nghiên cứu kế toán quản trị trong các doanh nghiệp còn với đơn vị hành chính sự nghiệp thì rất hạn chế. Các đề tài đã nghiên cứu về kế toán quản trị trong đơn vị hành chính sự nghiệp, có thể kể đến: luận văn thạc sỹ kinh tế của Dương Thị Cẩm Vân (2007) Đại học Kinh tế TP HCM về “Vận dụng kế toán quản trị vào các trường chuyên nghiệp” trong luận văn tác giả đã nghiên cứu về việc vận dụng một số nội dung trọng tâm của kế toán quản trị vào các trường chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh An Giang và một số tỉnh lân cận, cụ thể vận dụng mô hình phân tích mối quan hệ giữa chi phí – khối lượng – lợi nhuận để xác định sản lượng hòa vốn, vận dụng nội dung kiểm soát 5 chất lượng toàn diện trong quản lý đào tạo; Luận văn thạc sỹ Quản trị kinh doanh của Nguyễn Thị Hạnh (2012) Đại học Đà Nẵng về “Vận dụng kế toán quản trị tại Đại học Đà Nẵng” trong luận văn tác giả nêu được thực trạng công tác kế toán quản trị tại Đại học Đà Nẵng và đưa ra các nội dung kế toán quản trị có thể vận dụng tại đại học Đà Nẵng; Giáo trình kế toán quản trị do PGS.