CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài Trong những năm vừa qua có rất nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Cho thấy có nhiều cách tiếp cận khác nhau về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Ths Nguyễn Thị Thu Hằng (2008) “Suy nghĩ về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các công ty nhà nước trong thời kỳ hội nhập”, Tạp chí kinh tế tài chính, tác giả đã trình bày về sự nhìn nhận của của các doanh nghiệp nhà nước về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập, đồng thời chỉ ra những bất cập trong việc thực hiện công tác đào tạo và phát triển NNL qua đó đánh giá sự thay đổi trong tư duy của các doanh nghiệp này.
TS Nguyễn Hữu Lam (2007) “Mô hình năng lực trong giáo dục, đào tạo và phát triển”, nhà xuất bản Lao động – Xã hội, đây là một bài viết về hoạt động đào tạo của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Bài viết đưa ra so sánh công tác đào tạo trong doanh nghiệp giữa Việt Nam và các quốc gia, trong đó chỉ ra các quan niệm sai lầm của các nhà lãnh đạo công ty Việt đối với công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là quá chú ý đến chi phí mà quên đi phần chất lượng trong đào tạo. Bài viết trên đã đưa ra khá nhiều ví dụ tổng quát về hoạt động đào tạo cũng như quy trình đánh giá chất lượng đào tạo trong công ty ở các nước phát triển, qua đó đưa ra kinh nghiệm đối với doanh nghiệp Việt Nam. Lê Văn Khoa (2008) “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hệ thống KBNN” đề tài nghiên cứu về chiến lược phát triển nguồn nhân lực với đối tượng và phạm vi là cả hệ thống KBNN.
Đề tài phân tích, đánh giá được thực trạng về chất lượng nguồn nhân lực của hệ thống KBNN Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp vĩ mô nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của toàn hệ thống KBNN. Robbins, ĐH San Diego State và David A. DeCenzo, ĐH Coastal Carolina (tái bản lần 4 năm 2004) “Fundamentals of Management: Essential Concepts and Applications” Tác giả đã đưa ra những khái niệm cơ bản nhất về đào tạo trong doanh nghiệp, đặc biệt là đào tạo đội ngũ quản lý, khái niệm về một “mô 4 hình đào tạo nhấn mạnh kỹ năng” và các phương pháp cơ bản để đào tạo hiệu quả. Tuy nhiên, các khái niệm trên còn khá sơ sài và thiếu ví dụ minh họa.
Trên cơ sở kế thừa những công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước. Trong bài khóa luận này, tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận phát triể n nguồ n nhân lực trong phần nghiên cứu của mình, đánh giá thực trạng phát triể n nguồ n nhân lực tại chi nhánh Sông Đà 11.5 từ đó đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm tiếp tục đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Khái niệm về nguồn nhân lực trong tổ chức.
Nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi cá nhân con người bao gồm thể lực, trí lực và cả tinh thần. Theo TS Huỳnh Thị Thu Sương (2012) đã nêu “thể lực là trạng thái sức khỏe của con người là điều kiện đảm bảo cho con người phát triển, trưởng thành một cách bình thường hoặc có thể đáp ứng được những đòi hỏi về sự hao phí sức lực, thần kinh, cơ bắp trong lao động”. Thể lực con người có thể phụ thuộc vào giới tính, tuổi tác, thời gian làm việc… Theo TS Huỳnh Thị Thu Sương (2012) nêu rõ “trí lực là năng lực của trí tuệ, quyết định phần lớn khả năng lao động sáng tạo của con người. Trí tuệ được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu của nguồn lực con người bởi tất cả những thúc đẩy con người hành động tất nhiên phải thông qua đầu óc của họ”.
Trí lực như là một kho tàng tiềm ẩn của mỗi người đặc biệt khi thị trường Việt Nam dần hội nhập với thị trường quốc tế. Nguồn nhân lực (NNL) được hiểu dưới nhiều khía cạnh khác nhau. NNL dưới góc độ vĩ mô là nguồn lực đầu vào cho sự phát triển của đất nước. NNL của một đất nước được đánh giá trên hai mặt chủ yếu là số lượng và chất lượng.
Số lượng nguồn nhân lực được đánh giá bằng các chỉ tiêu: tỉ lệ nguồn nhân lực trong dân số; tỉ lệ lực lượng lao động trong dân số; tỉ lệ tham gia lực lượng lao động của người trong độ tuổi lao động; tỉ lệ lao động có việc làm trong lực lượng lao động… 5 Theo cách tiếp cận vi mô, nguồn nhân lực trong một tổ chức là tổng hợp các cá nhân những con người cụ thể tham gia vào quá trình lao động mà tổ chức đang quản lý và sử dụng thường xuyên. Trong điều kiện kinh tế thị trường thì NNL gồm cả những người ngoài tổ chức nhưng có tham gia vào các hoạt động của tổ chức, giúp tổ chức tồn tại và phát triển bền vững. • Tầm quan trọng của nguồn nhân lực trong doanh nghiệp NNL là nhân tố chủ yếu tạo lợi thế cho doanh nghiệp: NNL đảm bảo mọi nguồn sáng tạo trong tổ chức. Với bộ óc của con người mới sáng tạo ra hàng hóa, dịch vụ và kiểm tra giám sát được quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
Mặc dù các trang thiết bị, tài sản, nguồn tài chính là những nguồn tài nguyên mà tổ chức cần phải có nhưng trong đó nguồn lực về con người lại chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng. Không có con người làm việc hiệu quả thì không đạt được mục tiêu. NNL là nguồn lực mang tính chiến lược: Bước vào thế kỉ XXI - Một thế kỉ bùng nổ về công nghệ thông tin, về kỹ thuật khoa học công nghệ, xu hướng này đang dần dần thay thế sức lao động của con người bằng những dây chuyền sản xuất, trang thiết bị hiện đại. Nhưng NNL lại là một nguồn lực vô tận mà các thiết bị kia khó có thể thay thế được.
Nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người. Thật vây, chúng ta thử nghĩ xem nếu có máy móc thiết bị hiện đại nhưng không có ai biết sử dụng thì những thứ đó cũng chỉ là một đống sắt vụ bỏ đi. Tóm lại NNL gữi vị trí quan trọng trong mọi doanh nghiệp, như một cánh tay phải cho sự tồn tại và phát triển. Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Ngày nay có nhiều cách định nghĩa khác nhau về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tuy nhiên nhìn chung công tác đào tạo và phát triển NNL đều hướng tới một kết quả cuối cùng là nâng cao chất lượng nhân lực trong tổ chức.
Từ đó bản thân người lao động có thể nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, doanh nghiệp có cơ hội phát triển cạnh tranh với các tổ chức khác. Và chúng ta có thể hiểu sâu thêm về khái niệm 6 đào tạo và phát triển qua nghiên cứu tổng hợp của TS. Huỳnh Thị Thu Sương như sau: Đào tạo là quá trình tự học tập hoặc được học tập của người lao động có thể thực hiện các chức năng nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ. Đào tạo là quá trình học tập có mục đích, có tổ chức nhằm hình thành và phát triển hệ thống tri thức, kỹ năng, thái độ hành vi của mỗi cá nhân tạo tiền đề cho họ có thể thực hiện một cách năng suất hiệu quả trong công việc.
Phát triển là các hoạt động học tập có tổ chức được tiến hành trong những khoảng thời gian nhất định nhằm tạo ra sự thay đổi hành vi nghề nghiệp theo hướng tích cực của người lao động. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa rộng được hiểu là hệ thống các biện pháp được sử dụng nhằm tác động lên quá trình học tập giúp con người tiếp thu các kiến thức, kỹ năng mới, thay đổi các quan điểm hay hành vi và nâng cao khả năng thực hiện công việc của cá nhân (TS Huỳnh Thị Thu Sương, 2012). Giữa đào tạo và phát triển NNL có mối quan hệ với nhau, trong đó đào tạo là nhằm hướng đến phát triển nhưng không phải lúc nào cũng đạt được mục tiêu như vậy, ngược lại phát triển phải xuất phát từ quá trình đào tạo và tự đào tạo hiệu quả.1 Mối quan hệ giữa Đào tạo và Phát triển NNL Đào tạo Phát triển Trọng tâm Công việc hiện tại Công việc tương lai Phạm vi Cá nhân Cá nhân nhóm và tổ chức Khắc phục các vấn đề Mục tiêu hiện tại Chuẩn bị cho sự thay đổi Sự tham gia Bắt buộc Tự nguyện (Nguồn: TS Huỳnh Thị Thu Sương, 2012) 7 Qua bảng trên ta thấy Đào tạo là một quá trình có hệ thống nhằm nuôi dưỡng việc tích lũy các kỹ năng, những quy tắc, hành vi hay thái độ dẫn đến sự tương xứng tốt hơn giữa những đặc điểm của nhân viên và yêu cầu của công việc. Phát triển là quá trình lâu dài nhằm nâng cao năng lực và động cơ của nhân viên để biến họ thành những thành viên tương lai quý báu của tổ chức.
Phát triển không chỉ bao gồm đào tạo mà còn cả sự nghiệp và những kinh nghiệm khác nữa. Vai trò của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Hoạt động đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có vai trò rất lớn đối với nền kinh tế xã hội nói chung cũng như đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, doanh nghiệp nói riêng. Đối với doanh nghiệp Đào tạo và phát triển NNL được xem là yếu tố cơ bản nhằm đáp ứng các mục tiêu, chiến lược của tổ chức. Chất lượng NNL như vũ khí cạnh trạnh vô hình nhưng đặc biệt có ý nghĩa với các doanh nghiệp hiện nay.
Đào tạo giúp tổ chức giải quyết được các vấn đề về chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên môn kế cận và giúp cho doanh nghiệp thích ứng kịp thời với sự thay đổi của xã hội. Quá trình đào tạo và phát triển thành công sẽ mang lại các lợi ích rất lớn cho các doanh nghiệp. Trước hết, đào tạo giúp con người nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả thực hiện công việc được giao.