CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm liên quan đến hoạt động đào tạo trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: “Nguồn nhân lực (NNL) là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng". Theo Phạm Minh Hạc: “Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một nước hoặc một địa phương, tức nguồn lao động được chuẩn bị (ở các mức độ khác nhau) sẵn sàng tham gia một công việc lao động nào đó, tức là những người lao động có kỹ năng (hay khả năng nói chung), bằng con đường đáp ứng được yêu cầu của cơ chế chuyển đổi cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế theo hướng Công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. Theo giáo trình kinh tế nguồn nhân lực của trường Đại học Kinh tế Quốc dân thì: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định”.
“Nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. Sức mạnh và khả năng đó được thể hiện thông qua số lượng, chất lượng và cơ cấu dân số, nhất là số lượng và chất lượng con người có đủ điều kiện tham gia vào nền sản xuất xã hội”[13]. Như vậy, xem xét dưới các góc độ khác nhau có thể có những khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực nhưng những khái niệm này đều thống nhất nội dung cơ bản: nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Con người với tư cách là yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất giữ vị trí hàng đầu, là nguồn lực cơ bản và nguồn lực vô tận của sự phát triển không thể chỉ được xem xét đơn thuần ở góc độ số lượng hay chất lượng mà là sự tổng hợp của cả số lượng và chất lượng; không 8 chỉ là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động mà là các thế hệ con người với những tiềm năng, sức mạnh trong cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội.
Nguồn nhân lực khác với các nguồn lực khác ở chỗ trong quá trình vận động nó chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và các yếu tố xã hội, cụ thể các ảnh hưởng đó là: việc làm, thất nghiệp, gia đình… - Số lượng nguồn nhân lực được đo lường thông qua chỉ tiêu quy mô và tốc độ phát triển. - Chất lượng nguồn nhân lực phản ánh trình độ, năng lực của người lao động thể hiện qua các chỉ tiêu sau: + Trạng thái sức khỏe + Trình độ văn hóa + Trình độ chuyên môn kỹ thuật. Vì vậy, có thể định nghĩa: Nguồn nhân lực là tổng thể số lượng và chất lượng con người với tổng hoà các tiêu chí về trí lực, thể lực và những phẩm chất đạo đức, tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ huy động vào quá trình lao động sáng tạo vì sự phát triển và tiến bộ xã hội.2 Khái niệm về đào tạo Đào tạo: Là các hoạt động học tập giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập giúp cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn[5].3 Một số hình thức đào tạo trong doanh nghiệp hiện nay Đào tạo dựa vào định hướng công việc Hình thức này tập trung vào việc nâng cao kỹ năng, kiến thức chuyên môn cho nguồn nhân lực ở một vị trí nhất định với một các nhiệm vụ công việc cụ thể.
Hình thức đào tạo này giúp nhân viên có thể áp dụng các kiến thức, kỹ năng đã học vào công việc hàng ngày của mình hiệu quả hơn, mang lại sự phát triển cho doanh nghiệp 9 Đào tạo dựa vào định hướng doanh nghiệp Hình thức đào tạo này sẽ nghiêng về mặt kỹ năng mềm hơn ví dụ như rèn luyện, cung cấp thông tin, sự hiểu biết về văn hóa doanh nghiệp cho nhân viên, cách thức làm việc phù hợp với tập thể. Tùy vào từng định hướng mà nội dung đào tạo sẽ khác nhau. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần xây dựng nội dung đào tạo phù hợp với từng nhóm nhân lực khác nhau. Đào tạo theo mục tiêu phát triển kỹ năng, kiến thức chuyên môn Đào tạo nguồn nhân lực theo mục tiêu này sẽ tập trung vào cung cấp kiến thức và các kỹ năng chuyên môn cho nhân viên.
Điều này có thể được thực hiện thông qua các khóa đào tạo, hội thảo, hoặc chương trình đào tạo trực tuyến. Bằng cách đưa ra các tài liệu tham khảo, các bài kiểm tra, nhân viên sẽ có cơ hội để nâng cao kiến thức chuyên môn của mình, đồng thời trang bị cho mình những kỹ năng và hiểu biết cần thiết để có thể thực hiện công việc một cách hiệu quả.Đào tạo theo mục tiêu phát triển kỹ năng mềm của nhân viên Đào tạo nguồn nhân lực theo hình thức này sẽ tập trung vào việc phát triển các kỹ năng mềm của nhân viên. Các kỹ năng này có thể bao gồm tư duy sáng tạo, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng quản lý thời gian,… Đây là những kỹ năng quan trọng để nhân viên có thể làm việc hiệu quả, đồng thời đóng góp tích cực cho hoạt động phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Đào tạo về an toàn lao động trong doanh nghiệp Đây cũng là một hình thức đào tạo nguồn nhân lực theo mục tiêu thường gặp trong các doanh nghiệp.
Với hình thức này, đào tạo sẽ tập trung vào việc giúp nhân viên hiểu biết hơn về các quy định an toàn lao động, đồng thời giúp nhân viên hiểu rõ được tầm quan trọng của việc giữ an toàn trong quá trình làm việc. Hình thức đào tạo này thường được thực hiện thông qua việc cung cấp các khóa đào tạo về an toàn lao động, đưa ra các hướng dẫn về việc sử dụng các thiết bị an toàn, tăng cường giám sát an toàn trong lao động, làm việc,… Đào tạo nâng cao kỹ năng quản lý của nhân viên 10 Hình thức đào tạo này sẽ tập trung vào việc nâng cao kỹ năng quản lý cho nhân viên. Từ đó giúp họ có khả năng quản lý và điều hành công việc một cách hiệu quả. Điều này có thể đạt được thông qua việc cung cấp các khóa đào tạo về quản lý dự án, kỹ năng lãnh đạo, và kỹ năng giải quyết vấn đề.
Đào tạo trực tiếp tại doanh nghiệp Đào tạo trực tiếp tại doanh nghiệp là một phương pháp đào tạo nhân sự hiệu quả và đặc biệt hữu ích đối với các ngành nghề đòi hỏi nhiều kỹ năng thực tế. Nhân viên sẽ được đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc và được hướng dẫn bởi những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực đó. Thông thường các quản lý cấp cao, ban lãnh đạo sẽ là người thực hiện đào tạo theo hình thức này. Đào tạo online trực tuyến Đào tạo online trực tuyến là một giải pháp hữu hiệu cho các doanh nghiệp trong thời đại công nghệ hiện nay.
Đồng thời, đây cũng là một phương pháp giáo dục linh hoạt, tiết kiệm thời gian cho nhân viên. Với việc học trực tuyến, nhân viên có thể chủ động tổ chức thời gian học tập của mình một cách hiệu quả và tiện lợi hơn bao giờ hết. Bên cạnh đó, việc đào tạo trực tuyến còn giúp cho doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa nguồn lực của mình. Nhân viên không cần phải di chuyển đến các trung tâm đào tạo truyền thống, mà có thể học tập tại nhà hoặc bất cứ đâu có kết nối internet.
Nhân viên cũng có thể tiếp cận với các khóa học chuyên sâu và cập nhật kiến thức mới nhất một cách nhanh chóng và thuận tiện. Đào tạo qua các hội thảo Hình thức đào tạo nguồn nhân lực này cho phép nhân viên tham gia vào các hội thảo để được gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm và học hỏi từ những người có kinh nghiệm trong ngành nghề của mình, giúp họ phát triển kỹ năng và kiến thức của mình. Các hội thảo cũng thường cập nhật các xu hướng mới và những thay đổi trong lĩnh vực đó, giúp các nhân viên cập nhật kiến thức mới nhất, nâng cao hiệu quả làm việc của mình. 11 Đào tạo quá lớp học định kỳ Đào tạo quá lớp học định kỳ là một phương pháp đào tạo nhân lực truyền thống được sử dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp hiện nay.
Tuy nhiên, việc đào tạo qua lớp học định kỳ có thể không đảm bảo đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết cho nhân viên để làm việc hiệu quả trong lĩnh vực của mình. Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp có thể áp dụng các phương pháp đào tạo mới như đào tạo trực tuyến hoặc đào tạo tại chỗ. Đào tạo kết hợp nhiều phương pháp Khi sử dụng hình thức đào tạo này, nhân viên sẽ không chỉ được đào tạo thông qua một phương pháp đơn điệu, mà sẽ được tiếp cận với nhiều phương pháp đào tạo khác nhau. Ví dụ như kết hợp đào tạo trực tiếp tại doanh nghiệp, đào tạo online trực tuyến, đào tạo qua các hội thảo và đào tạo quá lớp học định kỳ.
Nhờ vào sự đa dạng này, nhân viên có thể tiếp cận với nhiều kiến thức và kỹ năng khác nhau, từ đó áp dụng vào công việc của mình một cách hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với nhiều phương pháp đào tạo cũng giúp nhân viên phát triển các kỹ năng học tập, tư duy phản biện, và khả năng sáng tạo, từ đó giúp họ trở thành những nhân viên có năng lực và tiềm năng phát triển cao hơn trong công việc của mình.2 Vai trò của đào tạo trong tổ chức Trong xu thế hội nhập ngày nay, với sự cạnh tranh khốc liệt giữa các công ty trong và ngoài nước, đòi hỏi các công ty phải đề ra chiến lược cạnh tranh cho mình để đứng vững trên thị trường. Chiến lược về con người là chiến lược vô cùng quan trọng, nó sẽ quyết định đến năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh.