Phần Mở đầu, sau đây luận văn chỉ đề cập đến thanh tra đào tạo nội bộ trong trường đại học. Thanh tra đào tạo trong trường đại học là một chức năng quản lý được tiến hành bởi các chủ thể quản lý trong trường đối với quá trình đào tạo nhằm thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ đào tạo của trường theo đúng quy định của pháp luật và quy chế của nhà trường, ngăn ngừa và xử lý kịp thời những sai sót, điều chỉnh và đưa ra kiến nghị với lãnh đạo nhà trường về biện pháp quản lý đào tạo, góp phần đảm bảo chất lượng đào tạo của trường đại học. Như vậy công tác thanh tra đào tạo trong trường đại học có thể xem như một hệ thống bao gồm các yếu tố có liên quan chặt chẽ với nhau đó là: Bộ máy thanh tra; Quy trình thanh tra; Các công cụ và hình thức thanh tra đào tạo. Hoàn thiện công tác thanh tra đào tạo là hoàn thiện các yếu tố nêu trên.
Mục tiêu và tiêu chí đánh giá thanh tra đào tạo trong trường đại học 1.1 Mục tiêu của thanh tra đào tạo: Thanh tra đào tạo trong trường đại học nhằm thực hiện có hiệu lực và hiệu quả các nhiệm vụ đào tạo của trường, đó là các mục tiêu sau: - Hoạt động đào tạo tuân thủ các quy định pháp luật và quy chế đào tạo của nhà trường. - Góp phần bảo đảm và nâng cao chất lượng đào tạo; ngăn ngừa và xử lý kịp thời những sai sót trong hoạt động đào tạo; góp phần điều chỉnh, bổ sung các biện pháp quản lý của nhà trường đối với hoạt động đào tạo.2 Tiêu chí đánh giá thanh tra đào tạo trong trường đại học 6 Đánh giá việc thực hiện và kết quả thực hiện của công tác thanh tra đào tạo trong trường đại học là một trong những điều kiện tiên quyết để hoàn thiện, đổi mới quản lý đào tạo trường đại học, bởi vì “chúng ta không thể hoàn thiện những gì mà chúng ta không xác định được”. Đánh giá giúp nâng cao năng lực bộ máy quản lý của trường nói chung và bộ máy thanh tra nói riêng, làm cho sự can thiệp của bộ máy trở nên hiệu lực và hiệu quả hơn. Đánh giá công tác thanh tra đào tạo trong trường đại học nhằm: - Xác định những điều phù hợp và không phù hợp, những sai lệch so với quy định pháp luật và quy chế đào tạo trong hoạt động đào tạo; - Điều chỉnh các sai lệch nhằm bảo đảm thực hiện được các mục tiêu, nhiệm vụ đào tạo của trường đại học ; - Nêu lên những bài học, đề xuất giải pháp hoặc kiến nghị nhằm hoàn thiện hoặc đổi mới bộ máy, nội dung, hình thức, công cụ thanh tra cũng như các nội dung quản lý không còn phù hợp.
Dựa vào mục tiêu của công tác thanh tra đào tạo trong trường đại học, người ta thường sử dụng một số tiêu chí đánh giá cụ thể là: * Tiêu chí 01: Số vụ việc vi phạm quy định pháp luật và quy chế đào tạo của trường giảm. Nếu số vụ vi phạm có xu hướng giảm đi, điều đó cũng thể hiện mức độ tuân thủ nghiêm túc các quy định, quy chế đào tạo và thanh tra đào tạo của trường. * Tiêu chí 02: Số cuộc thanh tra đào tạo được tiến hành trong năm. Tiêu chí này thể hiện tính thường xuyên, đều đặn của hoạt động thanh tra.
* Tiêu chí 03: Số sai sót trong lĩnh vực đào tạo được thanh tra phát hiện, được ngăn ngừa hoặc xử lý.Tiêu chí này thể hiện kết quả thanh tra, mức độ nghiêm túc của công tác thanh tra trong khâu xác định chỉ tiêu tuyển sinh trong trường đại học; trong khâu tuyển sinh; trong quá trình đào tạo (hoạt động giảng dạy học tập); trong khâu cấp phát bằng. Nó cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý hoạt động đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo. * Tiêu chí 04: Thời gian các đối tượng tiếp cận các văn bản thanh tra hay thông tin thanh tra. Tiêu chí thời gian nói lên tính kịp thời của bộ máy thanh tra * Tiêu chí 05: Số kết luận, kiến nghị, giải pháp được thanh tra đề xuất và được lãnh đạo nhà trường chấp nhận.
Các kết luận, kiến nghị, giải pháp mà thanh tra đề xuất nếu được lãnh đạo nhà trường chấp thuận để xử lý vấn đề, hoặc để điều chỉnh, bổ sung trong quản lý đào tạo, chứng tỏ năng lực của thanh tra là tốt. Tiêu chí này đánh giá kết quả vể số lượng và chất lượng của công tác thanh tra, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và quản lý đào tạo.3 Bộ máy thanh tra đào tạo trong trường đại học 7 Bộ máy thanh tra trong trường đại học là một đơn vị trực thuộc trường (gọi là phòng hoặc ban thanh tra) được thiết lập để tham mưu cho lãnh đạo trường về công tác thanh tra và thực hiện chức năng thanh tra nội bộ, trong đó có thanh tra đào tạo. Bộ máy đó là một cơ cấu tổ chức trong đó tập hợp các bộ phận và nhân sự có mối quan hệ tương tác, phối hợp với nhau, được chuyên môn hóa, có nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm nhất định nhằm thực hiện các hoạt động thanh tra của trường. Cụ thể bộ máy thanh tra đào tạo có các nhiệm vụ và quyền hạn sau: 1) Tham mưu giúp hiệu trưởng thực hiện quyền thanh tra đào tạo nội bộ trong phạm vi nhà trường; 2) Tổ chức việc tự kiểm tra, thanh tra thuộc phạm vi quản lý của trường theo qui định của pháp luật về thanh tra; bảo đảm cho nhà trường hoạt động theo pháp luật và thực hiện nguyên tắc pháp chế; 3) Tham mưu cho ban giám hiệu về công tác thi và đánh giá chất lượng giáo dục tại các bậc học (cao đẳng, đại học, trên đại học) và các loại hình đào tạo (chính quy, không chính quy, đào tạo liên kết trong và ngoài nước); 4) Tham mưu, báo cáo và giúp cho ban giám hiệu thực hiện triển khai các văn bản hướng dẫn về công tác đảm bảo chất lượng đào tạo; 5) Tham mưu giúp hiệu trưởng thực hiện quyền thanh tra nội bộ về đào tạo trong phạm vi nhà trường; 6) Tổ chức việc tự kiểm tra, thanh tra thuộc phạm vi quản lý của trường theo qui định của pháp luật về thanh tra; bảo đảm cho nhà trường hoạt động theo pháp luật và thực hiện nguyên tắc pháp chế; 7) Tham mưu cho ban giám hiệu về công tác thi và đánh giá chất lượng giáo dục tại các bậc học (cao đẳng, đại học, trên đại học) và các loại hình đào tạo (chính quy, không chính quy, đào tạo liên kết trong và ngoài nước); 8) Tham mưu, báo cáo và giúp cho ban giám hiệu thực hiện triển khai các văn bản hướng dẫn về công tác đảm bảo chất lượng đào tạo.
Ngoài phòng/ban thanh tra của trường đại học, đối với nhiều vụ việc, nhà trường ra quyết định thành lập đoàn thanh tra để tiến hành các nhiệm vụ thanh tra đào tạo một cách khách quan và toàn diện. Nhân sự của đoàn thanh tra có thể lấy từ nhiều đơn vị mà chủ yếu là các cán bộ phòng thanh tra, trong đó trưởng đoàn thanh tra thường là hiệu trưởng/hiệu phó, hoặc trưởng phòng đào tạo/ phòng thanh tra đào tạo. Quy trình thanh tra đào tạo trong trường đại học Quy trình chung cho công tác thanh tra đào tạo của trường đại học, gồm các bước như sau: Bước 1: Chuẩn bị thành lập đoàn thanh tra Đoàn thanh tra phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và hiệu trưởng trường đại 8 học về việc thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật. Bước 2: Ban hành và công bố quyết định thanh tra Hiệu trưởng trường đại học là người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra.
Quyết định này xác định rõ: nhân sự (chủ thể) thanh tra, đối tượng thanh tra, nhiệm vụ và nội dung thanh tra, thời gian có hiệu lực tiến hành thanh tra (bắt đầu và kết thúc). Quyết định thanh tra phải được gửi cho đơn vị, cá nhân là chủ thể cũng như là đối tượng thanh tra trước khi bắt đầu cuộc thanh tra. Trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm công bố quyết định thanh tra. Việc công bố quyết định thanh tra phải được thực hiện theo quy định và phải lập biên bản.
Bước 3: Thực hiện nhiệm vụ thanh tra đào tạo theo các nội dung Nhiệm vụ thanh tra đào tạo trong quyết định thanh tra phải ghi rõ thanh tra nội dung nào. Xét theo quy trình hoạt động đào tạo của trường đại học thì thanh tra đào tạo gồm các nội dung: - Thanh tra trong công tác xác định chỉ tiêu tuyển sinh; - Thanh tra trong công tác tuyển sinh; - Thanh tra trong quá trình đào tạo (giảng dạy); - Thanh tra trong cônhg tác cấp phát bằng. Sau đây là nội dung thanh tra trong từng khâu cụ thể nêu trên. (1) Thanh tra trong công tác xác định chỉ tiêu tuyển sinh Thanh tra trong khâu xác định chỉ tiêu của cơ sở giáo dục đại học phải căn cứ theo quy định hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp.
Theo đó, chỉ tiêu tuyển sinh của một trường đại học được xác định như sau: Chỉ tiêu 1: Số học sinh, sinh viên chính quy/ 01 giáo viên, giảng viên quy đổi của cơ sở đào tạo. Đối với các trường đại học, học viện, viện nghiên cứu khoa học được phép đào tạo trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, đại học, cao đẳng, số sinh viên chính quy/ 01 giảng viên quy đổi theo nhóm trường được quy định không vượt quá các định mức như sau: 9 Bảng 1. Số sinh viên quy đổi/01 giảng viên của các nhóm trường đại học, cao đẳng (Theo Qui chế của Bộ GD&ĐT) Số sinh viên chính quy/ 01 Số Nhóm trường giảng viên quy đổi TT Đại học Cao đẳng 1 Nhóm trường Y – Dược 15 20 2 Nhóm trường Nghệ thuật, Thể dục thể thao 10 15 3 Các trường khác 25 30 Cách tính chỉ tiêu 1: Lấy tổng quy mô đào tạo hệ chính quy của cơ sở đào tạo, bao gồm nghiên cứu sinh; học viên cao học; sinh viên đại học, cao đẳng chính quy; sinh viên liên thông, văn bằng hai đào tạo theo hình thức chính quy; học sinh trung cấp chuyên nghiệp chính quy chia cho tổng số giáo viên, giảng viên quy đổi của cơ sở đào tạo. Đối với các trường ngoài nhóm ngành Y Dược, Nghệ thuật và Thể dục thể thao, theo quy định của Bộ là không được vượt quá định mức 25 sinh viên/ 01giảng viên.