CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ THANH NIÊN PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1.1 Khái niệm Thanh niên Thanh niên là một khái niệm có thể được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách. Tùy thuộc vào nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về thanh niên. Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác định trong quá trình “tiến hóa” của cơ thể. Các nhà tâm lý học thường nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một công dân có trách nhiệm.
Dưới góc độ kinh tế học, thanh niên được xem là một lực lượng lao động xã hội, nguồn bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các lĩnh vực. Với các triết gia, văn nghệ sĩ, thanh niên lại được định nghĩa bằng cách so sánh hình tượng: “thanh niên là mùa xuân của xã hội” là “bình minh của cuộc đời”. Để nhìn nhận đánh giá thanh niên một cách tương đối toàn diện, có thể bao hàm được các nội dung, ý nghĩa nêu trên, phạm vi đề tài này thanh niên được hiểu là một nhóm nhân khẩu xã hội đặc thù có độ tuổi từ 15, 16 tuổi đến trên dưới 30 tuổi, gắn với mọi giai cấp, mọi tầng lớp xã hội và có mặt trên mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội. Tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc điểm truyền thống, tuổi thọ bình quân v.mà mỗi quốc gia có quy định độ tuổi thanh niên khác nhau.
Nhưng hầu hết các nước trên thế giới đều thống nhất tuổi thanh niên bắt đầu từ 15 hoặc 16. Còn thanh niên kết thúc ở tuổi nào thì có sự khác biệt. Có nước quy định là 25 tuổi, có nước quy định là 30 tuổi và cũng có nước cho đó là tuổi 40. Nhưng xu hướng chung là nâng dần giới hạn kết thúc của tuổi thanh niên.
Liên hợp quốc định nghĩa thanh niên là nhóm người từ 15 đến 24 tuổi chủ yếu dựa trên cơ sở phân biệt các đặc điểm về tâm sinh lý và hoàn cảnh xã hội so với các nhóm lứa tuổi khác. Nhưng cũng Công ước quốc tế của Liên hợp quốc về quyền trẻ em lại xác định trẻ em đến dưới 18 tuổi. 6 Ở Việt Nam có một thời gian khá dài tuổi thanh niên được hiểu gần như đồng nhất với tuổi đoàn viên (15 đến 28 tuổi). Ngày nay do điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội phát triển, thời gian học tập, đào tạo cơ bản của tuổi trẻ dài thêm, cùng với nhiều đặc điểm khác mà chúng ta cho thanh niên là những người trong độ tuổi từ 16 đến 30.
Tuy nhiên cần phải phân biệt rõ tuổi đoàn viên và tuổi thanh niên.Theo điều lệ Đoàn thì Đoàn là một tổ chức chính trị xã hội của thanh niên, bao gồm những thanh niên ưu tú trong độ tuổi 15 đến 30. Hết tuổi đoàn viên theo quy định, người đoàn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội liên hiệp thanh niên và các hoạt động khác của Đoàn và phong trào thanh niên đến 35 tuổi. Với cách hiểu chung nhất về tuổi thanh niên như vậy nhưng do những điều kiện khách quan của công tác thống kê tập hợp số liệu nên trong đề tài này, tùy nội dung phân tích, khai thác và có chỗ phải sử dụng số liệu theo cách hiểu truyền thống, có chỗ phải sử dụng số liệu do các sở ngành cung cấp, hoặc có chỗ sử dụng số liệu tổng hợp của Đoàn, của Hội… nhưng tựu chung đều nhằm mục đích khắc họa được tình hình và diện mạo của thanh niên hiện nay một cách khách quan, khoa học.2 Vai trò của Thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trí của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cách mạng, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc. Đảng ta cũng đã đề ra nhiều chủ trương, đường lối giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.
Tư vấn hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp và giải quyết việc làm cho người lao động nói chung và thanh niên nói riêng luôn là chủ trương lớn, xuyên suốt quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nước ta. Đây là một trong những yếu tố quyết định để phát huy nhân tố con người, ổn định và phát triển kinh tế, làm lành mạnh xã hội, đáp ứng nguyện vọng chính đáng và nhu cầu bức thiết của nhân dân. Nghị quyết số 25-NQ/T ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa X) về tăng cường lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đã khẳng định: Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của 7 đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội và đưa ra quan điểm rất rõ ràng về đào tạo, phát triển thanh niên là: Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Chăm lo, phát triển, thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước".
Nghị quyết số 29/NQ-T , Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong đó khuyến khích thu hút đầu tư vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo và dạy nghề và đẩy mạnh tự chủ trong các cơ sở giáo dục và đào tạo đã xác định rõ mục tiêu cụ thể: “Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học cơ sở (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng”. Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng đã xác định “Tập trung thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tiếp tục thực hiện có hiệu quả ba đột phá chiến lược (hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ), cơ cấu lại tổng thể và đồng bộ nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng”, “Đến năm 2020, tỉ lệ lao động nông nghiệp trong tổng lao động xã hội khoảng 40%; tỉ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 65 - 70%, trong đó có bằng cấp, chứng chỉ đạt 25%; tỉ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị dưới 4%”. Thực hiện luật pháp và chính sách về giáo dục nghề nghiệp cho thanh niên, với sự cố gắng nỗ lực của các cấp, các ngành, các điạ phương và sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Chính phủ, các quy định của pháp luật và các chính sách có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người học nghề, trong đó có thanh niên đã từng bước đi vào cuộc sống, bước đầu động viên khích lệ được người học và giới trẻ đến với học nghề, nhất là trong các đối tượng thanh niên nông thôn, bộ đội xuất ngũ, thanh niên dân tộc thiểu số.
Vì vậy, số thanh niên tham gia tuyển sinh vào học trong các trường nghề, số thanh 8 niên qua đào tạo nghề tăng lên; số thanh niên nông thôn, bộ đội xuất ngũ, thanh niên dân tộc thiểu số, thanh niên khuyết tật, tàn tật được học nghề và hỗ trợ học nghề cũng tăng theo từng năm. Điều này chứng tỏ quan điểm, sự nhìn nhận và cách giải quyết vấn đề của các cấp uỷ Đảng, chính quyền đối với các nhóm thanh niên đặc thù đã có sự chuyển biến đáng kể, tạo cho các nhóm đối tượng thanh niên này những cơ hội tốt để tìm và tạo việc làm nhằm góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại mỗi địa phương và cả nước. Những năm qua, Nhà nước đã thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng về hướng nghiệp, giáo dục nghề nghiệp và việc làm cho lao động nói chung và thanh niên nói riêng thành cơ chế, chính sách, luật pháp, chiến lược, chương trình hành động và cụ thể hóa trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm và 5 năm của quốc gia, các cấp, các ngành và các địa phương. Trong giai đoạn vừa qua, Nhà nước đã ban hành nhiều luật quan trọng, như: Luật thanh niên năm 2005, Bộ luật Lao động năm 2012 (sửa đổi), Luật Giáo dục đại học năm 2012, Luật Việc làm năm 2013, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014; Phê duyệt Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020, Chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm và dạy nghề giai đoạn 2012 – 2015… Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 – 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 19/4/2011 đã xác định đến năm 2020 tỷ lệ lao động qua đào tạo chiếm 70%, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề là 55%.
Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011-2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (Quyết định số 2474/QĐ-TTg ngày 30/12/2011) đã quy định những chính sách lớn về đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho thanh niên, trong đó, nhấn mạnh cần chú trọng thực hiện mục tiêu nâng cao trình độ văn hóa, ngoại ngữ, chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho thanh niên; ưu tiên dạy nghề và tạo việc làm cho thanh niên nông thôn, bộ đội xuất ngũ, thanh niên dân tộc thiểu số, nữ thanh niên, thanh niên khuyết tật và thanh niên vùng đô thị hóa.
