MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử xã hội của loài người, đặc biệt từ khi có giai cấp tới nay, vấn đề phân biệt giàu nghèo đã xuất hiện và đang tồn tại như một thách thức lớn đối với phát triển bền vững của một cuốc gia, từng khu vực và toàn bộ nền văn minh hiện đại. Ở các xã của huyện Na Rì nói chung và xã Lương Thượng nói riêng vấn đề xóa đói giảm nghèo luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm thực hiện trong suốt quá trình xây dựng đất nước và coi đó là nhiệm vụ quan trọng để ổn định và phát triển. Cùng với các địa phương khác trong huyện, xã Lương Thượng đang có rất nhiều cố gắng trong việc xóa đói giảm nghèo, tính đến thời điểm hiện tại ở xã Lương Thượng có 5 thôn với 2163 nhân khẩu/469 hộ, bên cạnh đó có 195 hộ nghèo và cận nghèo chiếm 41,58% số hộ trên toàn xã.
Mức độ đói nghèo cũng có sự chênh lệch khác nhau giữa các vùng miền trong cả nước do những đặc điểm khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội. Trong đó, đói nghèo ở các khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa trầm trọng hơn các khu vực miền xuôi. Tình trạng đó đã gây ảnh hưởng rất xấu tới chất lượng cuộc sống nhân dân vùng núi. Là một người con trong xã và cũng là một sinh viên sắp ra trường.
Trải qua quá trình tìm tòi và nghiên cứu em đã thấy được tính cấp thiết của của việc giảm nghèo, vì vậy em đã quyết định chọn đề tài “Giải pháp giảm nghèo đa chiều trên địa bàn xã Lương Thượng huyện Na Rì tỉnh Bắc Kạn” để nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu 1.Mục tiêu chung Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích thực trạng đói nghèo của các hộ nông dân xã Lương Thượng theo tiêu chí nghèo đa chiều, đề tài nhằm đưa ra những giải pháp nhằm giảm nghèo cho các hộ nông dân của xã Lương Thượng huyện Na Luan van 2 Rì tỉnh Bắc Kạn.Mục tiêu cụ thể Đánh giá được thực trạng nghèo đa chiều của xã Lương Thượng. Tìm ra được và nêu ra những nguyên nhân dẫn đến nghèo đa chiều tại xã Lương Thượng. Đề xuất được một số giải pháp chủ yếu nhằm giảm nghèo đa chiều ở xã Lương Thượng.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Để nâng cao kiến thức và kinh ngiệm thực tế việc nghiên cứu đề tài là cơ hội để sinh viên tham gia thực hành và áp dụng những kiến thức đã được học đi vào thực tế. Nghiên cứu đề tài đòi hỏi sinh viên phải vận dụng nhiều kiến thức đã học để đưa vào thực tế, kỹ năng đặt câu hỏi khai thác thông tin, các phương pháp PRA, khả năng phân tích xử lý số liệu, sự tổng hợp và đưa ra lý luận từ những vấn đề thực tiễn. Những đề tài liên quan đến vấn đề nghèo đói luôn mang tính cấp thiết và quan trọng hàng đầu về các chương trình phát triển kinh tế xã hội trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam. Nghèo đói là gốc rễ dẫn đến nhiều vấn đề khác trong cuộc sống xã hội, nó là mắt xích quan trọng để giải quyết các vấn đề đó.
- Ý nghĩa thực tiễn Đề tài sẽ góp phần vào việc đánh giá thực trạng đói nghèo tại địa phương, những nguyên nhân nghèo đói, hiệu quả của các chính sách, chương trình triển khai tới đời sống sinh hoạt và sản xuất của bà con địa phương. Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ là cơ sở giúp chính quyền và ban ngành đoàn thể trong xã đưa ra được những biện pháp giảm nghèo có hiệu quả hơn. Luan van 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số quan điểm về nghèo và giảm nghèo 2.
Một số khái niệm và định nghĩa về nghèo Trên thế giới có nhiều khái niệm khác nhau về nghèo nhưng phổ biến hơn cả là nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. Theo nghĩa tuyệt đối, nghèo khổ là một trạng thái mà các cá nhân thiếu những nguồn lực thiết yếu để có thể tồn tại. Khái niệm này nhằm vào phúc lợi kinh tế tuyệt đối của người nghèo, tách rời với phân phối phúc lợi của xã hội. Điều này có nghĩa là mức tối thiểu được xác định bằng ranh giới nghèo khổ.
Ranh giới nghèo khổ phản ánh mức độ nghèo khổ của một tầng lớp dân cư nhất định trong một hời gian nhất định. Nó thay đổi cùng với sự phát triển kinh tế và những chính sách điều chỉnh xã hội trong các kế hoạch chung và dài hạn của quốc gia. Ranh giới nghèo khổ có thể được xếp theo cách tiếp cận "đáp ứng nhu cầu cơ bản", trong đó chỉ mức dinh dưỡng tối thiểu và những thực phẩm khác. Theo nghĩa tương đối nghèo là tình trạng thiếu hụt các nguồn lực của các cá nhân hoặc nhóm trong tương quan của các thành viên khác trong xã hội, tức là so với mức sống tương đối của họ.
Như vậy, nghèo tương đối là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới trung bình của cộng đồng tại địa phương xem xét khái niệm này thường được các nhà xã hội học ưa dùng vì nghèo tương đối liên quan đến sự chênh lệch về những nguồn lực vật chất, nghĩa là về bất bình đẳng phân phối xã hội. Khái niệm giảm nghèo và quan điểm về giảm nghèo Khái niệm giảm nghèo được hiểu là giảm tình trạng dân cư chỉ có thể thỏa mãn một phần nhu cầu cơ bản của cuộc sống. Ở cấp độ cộng đồng, giảm nghèo này được hiểu là giảm số lượng hay tỷ lệ người hay hộ không thỏa mãn những nhu cầu cơ bản. Ở cấp độ gia đình, giảm nghèo được hiểu là nâng cao mức độ Luan van 4 thõa mãn các nhu cầu cơ bản của hộ gia đình hay còn gọi là thu hẹp khoảng cách nghèo.
Trên thực tế, chuẩn nghèo được thể hiện bằng một mức thu nhập cụ thể. Do vây, giảm nghèo cũng có thể được hiểu là nâng cao thu nhập (để nâng cao mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản). Bản chất của giảm nghèo là cải thiện hay nâng cao mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản. Nhưng mục tiêu của giảm nghèo là phải thoát nghèo (vượt chuẩn nghèo).
Do vậy các hoạt động hỗ trợ giảm nghèo nếu chỉ đặt mục tiêu là cải thiện mức độ thỏa mãn các nhu cầu cơ bản là chưa đủ, mà cần phải xác định mục tiêu là thoát nghèo, có nghĩa là thỏa mãn các nhu cầu cơ bản ở mức độ cao (so với chuẩn). Khái niệm nghèo đa chiều Theo Tổ chức Liên hợp quốc “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”.
Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tước đi các quyền con người cơ bản. Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến Luan van 5 mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.
Chỉ số nghèo đa chiều của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y-tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thước đo quan trọng nhằm bổ sung cho phương pháp đo lường nghèo truyền thống dựa trên thu nhập. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tượng đa chiều, cần được chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Các khía cạnh của nghèo đa chiều Về thu nhập: Đa số người nghèo làm những công việc đơn giản, lao động chân tay là chủ yếu, công việc nặng nhọc, không ổn định, phục thuộc vào thời vụ và có tính rủi ro cao nhưng lại có mức thu nhập thấp, thường làm các nghề về nông lâm ngư nghiệp.
Do làm những công việc nặng nhọc kéo dài mà mức thu nhập thấp nên các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày chỉ đáp ứng được một phần nào đó, kéo theo đó là suy giảm về lao động tạo từ đó làm giảm mức thu nhập từ đó tạo nên vong luẩn quẩn của đói nghèo. Y tế - giáo dục: Do phải lao động cực nhọc kéo dài và sống trong khu vực có điều kiện vệ sinh còn hạn chế dẫn đến những vấn đề về sức khỏe. Việc thiếu những diều kiện không đảm bảo vệ sinh cũng dẫn đến tỷ lệ trẻ em bị mắc các bệnh gây nên suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến những bà mẹ mang thai gây nên sự mất chất lượng về các đời sau. Ngoài ra tình trạng giáo dục của người nghèo cũng là một vấn đề đáng phải quan tâm.
Những người nghèo thường không có điều kiện học thuận lợi do không thể trang trải được lệ phí hoặc do tâm lý lạc hậu ảnh hưởng đến việc học của con cái. Tuy nhiên hiện nay do đã nhận thức được tầm quan trọng của việc đi học nhưng vấn đề chi phí cũng gây ra nhiều khó khăn đối với tình hình tài chính của các hộ gia đình nghèo. Luan van 6 Điều kiện sống: Chúng ta cần đưa ra những giải pháp để giúp người nghèo thoát khỏi cảnh phải sống ở những nơi có điều kiện sinh hoạt, vệ sinh, ý tế có nhiều hạn chế, giúp họ được tiếp cận với điều kiện sống tốt hơn. Tiếp cận thông tin: Người nghèo thường rất hạn chế và lạc hậu về việc tiếp cận thông tin, cần phải đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao đồng thời từ đó tăng lên sự hiểu biết cho các hộ về các lĩnh vực.