CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH DANH KHÁCH HÀNG TRỰC TUYẾN (EKYC) 1.1 Khái niệm định danh khách hàng trực tuyến (eKYC) Định danh khách hàng (Know your customer - KYC) là quá trình xác minh danh tính và các rủi ro liên quan đến khách hàng. KYC đề cập đến nhu cầu của doanh nghiệp và các tổ chức tài chính phải hiểu khách hàng của họ là ai và họ tham gia vào những hoạt động tài chính nào, đây cũng là một trong những thách thức chính mà các công ty và tổ chức thuộc bất cứ khu vực nào phải đối mặt. KYC ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực, cần thiết khi bắt đầu một mối quan hệ kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính và ngân hàng. Hầu hết các tổ chức ngân hàng, công ty tín dụng, các công ty bảo hiểm yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin cá nhân như một phần của quy trình KYC.
Thông tin đó được sử dụng để thiết lập danh tính của họ, cung cấp thông tin để đánh giá rủi ro và đảm bảo rằng những khách hàng đó không liên quan đến tội phạm tài chính như tham nhũng, hối lộ, rửa tiền và tài trợ khủng bố. Khi chi phí rửa tiền toàn cầu tăng lên, các chính sách KYC sẽ phát triển để phát hiện và ngăn chặn các giao dịch bất hợp pháp. KYC sẽ bảo vệ các nhà cung cấp dịch vụ tài chính khỏi trách nhiệm hình sự, hình phạt tuân thủ của tổ chức phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ cho khủng bố (Anti – Money Laundering/ Combating the Financing of Terrorism - AML/CFT) và thiệt hại về danh tiếng cũng như các khách hàng cá nhân có thể bị tổn hại bởi tội phạm tài chính. Quy trình KYC có thể khác nhau, do các yêu cầu quy định khác nhau giữa các quốc gia và các yêu cầu cụ thể của các tổ chức tài chính.
Tuy nhiên một số hoạt động cốt lõi của KYC bao gồm: - Thu thập dữ liệu: Quá trình này khách hàng cần có mặt trực tiếp tại văn phòng của tổ chức tài chính để cung cấp các thông tin và lấy chữ ký. Các thông tin cơ bản như tên, địa chỉ, ngày sinh, mã số ID,… được lấy từ các giấy tờ do chính phủ cấp như chứng minh thư, giấy phép lái xe hay hộ chiếu. Cũng có thể sử dụng các giấy tờ từ các công ty khác trong lĩnh vực tài chính hay các tài liệu khác liên quan đến việc nhận dạng con người, ví dụ như hóa đơn điện thoại,… - Xác minh: Ngân hàng sẽ kiểm tra xem người đó có liên quan đến các tội phạm tài chính hay không. Điều này bao gồm việc so khớp với danh sách những kẻ khủng 9 bố, danh sách tội phạm.
Quá trình này cũng có thể bao gồm việc so sánh thông tin do khách hàng cung cấp với thông tin thu thập được từ các cơ quan báo cáo hay cơ sở dữ liệu công cộng. - Đánh giá rủi ro: Các tổ chức tài chính sẽ sử dụng thông tin KYC mà họ đã thu thập được để đánh giá rủi ro của một khách hàng cá nhân có liên quan đến tội phạm tài chính. Kết quả đánh giá sẽ giúp các tổ chức tài chính xác định rủi ro của khách hàng và đưa ra các dự đoán về hành vi tài chính trong tương lai của họ. Các ngân hàng cũng có thể sử dụng hồ sơ rủi ro đã thiết lập của khách hàng để theo dõi các hoạt động tài khoản của họ và phát hiện các giao dịch bất thường hoặc đáng ngờ.
Tổ chức lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (Financial Action Task Force - FATF) khuyến nghị các tổ chức tài chính nên cân bằng tuân thủ KYC với nguồn ngân sách của họ. Những khách hàng được xác định có độ rủi ro cao hơn cần thực hiện các biện pháp KYC chuyên sâu hơn, trong khi những khách hàng có độ rủi ro thấp hơn có thể nhận được sự giám sát tối thiểu. Quá trình giám sát các giao dịch tài chính và đánh giá rủi ro của khách hàng phải được cập nhật theo định kỳ và liên tục trong suốt mối quan hệ. Các quy tắc được xem xét theo từng thời điểm phù hợp với động thái của ngành.
Những đánh giá này nhằm cung cấp một môi trường thuận lợi cho một hệ thống tài chính lành mạnh phù hợp với các thông lệ ngân hàng tốt nhất trên toàn thế giới. Quá trình KYC truyền thống có những hạn chế về thời gian xác minh, sự thiếu linh hoạt khi phải cung cấp một thông tin nhiều lần, sự giới hạn khi tiếp cận khách hàng. Đặc biệt khi đại dịch Covid-19 lại bùng phát nghiêm trọng càng chứng tỏ sự kém hiệu quả của quy trình KYC truyền thống. Các biện pháp ngăn chặn bằng giãn cách xã hội, đeo khẩu trang nơi công cộng, không khuyến khích khách hàng xác minh danh tính trực tiếp.
Do đó, các tổ chức tài chính đặt ra nhu cầu cấp thiết về tự động hóa quy KYC. Đây cũng là nguyên nhân định danh khách hàng trực tuyến ra đời. eKYC (electronic know your customer) – định danh khách hàng trực tuyến là quá trình thẩm định khách hàng, xác minh khách hàng thông qua các phương tiện điện tử, cho phép nhận dạng khách hàng trực tuyến tự động mà không cần tương tác trực tiếp, thông qua các công nghệ bao gồm kiểm tra và đối chiếu thông tin cá nhân ngay lập 10 tức với cơ sở dữ liệu tập trung về danh tính người dùng, xác thực sinh trắc học, nhận dạng khách hàng bằng trí tuệ nhân tạo,… Theo một bài báo của Forbes được viết bởi Giám đốc điều hành của Jumio, Robert Prigge, các cơ quan quản lý trên khắp Hoa Kỳ, Châu Âu, APAC và Trung Đông đã phạt tài chính gần 26 tỷ đô la đối với các tổ chức tài chính vì vi phạm AML, KYC trong 10 năm từ 2008 - 2018. Trong môi trường pháp lý và kinh doanh ngày càng cao ngày nay, các tổ chức không chỉ quan tâm đến việc tạo ra lợi nhuận mà còn cần xác định chính xác đối tượng mà họ đang kinh doanh.2 Khái niệm phát triển định danh khách hàng trực tuyến 1.1 Khái niệm Theo triết học Mac – Lê nin: “Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật.
Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn.” Có thể hiểu đơn giản, phát triển là quá trình vận động, tiến triển theo hướng tăng lên. Phát triển định danh khách hàng trực tuyến là sự tăng lên về quy mô ứng dụng định danh khách hàng trực tuyến trong ngân hàng, chất lượng của các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng định danh khách hàng trực tuyến nhằm thu hút ngày càng nhiều khách hàng, nâng cao trải nghiệm và năng lực cạnh tranh của ngân hàng trong hệ thống ngân hàng thương mại.2 Tiêu chí đánh giá sự phát triển của định danh khách hàng trực tuyến Định danh khách hàng trực tuyến là một trong những bước tiến quan trọng cho các ngân hàng thương mại chuyển đổi số. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển định danh khách hàng trực tuyến của ngân hàng thương mại bao gồm: 1.1 Tiêu chí phản ánh gia tăng quy mô định danh khách hàng trực tuyến * Sự gia tăng của số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến 11 Tiêu chí số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến là tiêu chí phản ánh thực chất dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến đã phát triển tốt hay chưa, đã đáp ứng được nhu cầu của khách hàng không.
Chỉ tiêu này được tính bằng sự gia tăng số lượng khách hàng và tốc độ tăng trưởng số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến. Được tính bằng công thức sau: Sự gia tăng số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ: A = KH(t1) – KH(t0) Tốc độ tăng trưởng số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ: KH(t1)−KH(t0) G= KH(t0) Trong đó: KH(t1): Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ kỳ t1 KH(t0): Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ kỳ t0 Số lượng khách hàng sử dụng dịch định danh khách hàng trực tuyến ngày càng tăng thể hiện khách hàng quan tâm tới dịch vụ của ngân hàng, khi đã thu hút được khách hàng sử dụng và tin dùng một sản phẩm và dịch vụ của ngân hàng thì ngân hàng sẽ dễ dàng lôi kéo họ sử dụng các sản phẩm, dịch vụ khác. Từ đó sẽ kéo các sản phẩm, dịch vụ khác cùng phát triển. Số lượng khách hàng ngày càng tăng thì uy tín của ngân hàng càng được nâng lên rõ rệt, điều này có ý nghĩa rất lớn trong việc giữ chân khách hàng cũ và thu hút được những khách hàng mới.
* Sự gia tăng của loại hình định danh khách hàng trực tuyến Tiêu chí này thể hiện tính đa dạng của định danh khách hàng trực tuyến. Việc đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng mà còn đáp ứng được nhu cầu của khách hàng, thu hút được nhiều sự quan tâm của khách hàng tới sản phẩm, dịch vụ của ngân hàng. Các dịch vụ đa dạng sẽ giúp ngân hàng có cơ hội đáp ứng nhu cầu khách hàng và tăng doanh thu, lợi nhuận. Yêu cầu của khách hàng ngày càng cao nên ngân hàng phải không ngừng cung cấp cho khách hàng những sản phẩm, dịch vụ tốt nhất.
Tiêu chí này được đo bằng công thức: N = DV(t1) – DV(t0) 12 Trong đó: N: Số lượng loại dịch vụ tăng trong kỳ DV(t1): Số lượng dịch vụ kỳ t1 DV(t0): Số lượng dịch vụ kỳ t0 * Sự gia tăng doanh số của dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến Nếu doanh số thu từ dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến tăng lên, ngân hàng mở rộng địa bàng cung ứng dịch vụ của mình, cho thấy dịch vụ định danh khách hàng trực tuyến của ngân hàng đang trong xu hướng phát triển và ngược lại. Nhu cầu sử dụng các dịch vụ trực tuyến ngày càng gia tăng, ngân hàng càng có cơ hội để phát triển các sản phẩm, dịch vụ. Đánh giá sự gia tăng doanh số của định danh khách hàng trực tuyến bằng công thức: A = DS(t1) – DS(t0) Trong đó: DS (t1): Số lượng dịch vụ kỳ t1 DS (t0): Số lượng dịch vụ kỳ t0 1.