Luận văn thực trạng và giải pháp thực hiện đối tác công tư ppp trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh bắc ninh

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thực trạng và giải pháp thực hiện đối tác công tư ppp trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Phạm Văn Ninh
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Vân Đình
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Thực Hiện Đối Tác Công - Tư Trong Lĩnh Vực Xây Dựng Cơ Sở Hạ Tầng Giao Thông Đường Bộ Tại Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 7.1. Mục tiêu chung
• 7.2. Mục tiêu cụ thể
• 8. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 8.1. Đối tượng nghiên cứu
• 8.2. Phạm vi nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về PPP Giao Thông Bắc Ninh Cơ Hội và Thách Thức

Đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực giao thông vận tải đường bộ tại Bắc Ninh đang trở thành một chủ đề quan trọng, thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư, nhà quản lý và cộng đồng. So với khu vực và thế giới, giao thông ở Việt Nam còn lạc hậu, đặc biệt là đường bộ, làm giảm năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính phủ đã duy trì mức đầu tư khoảng 2 – 2.5% GDP/năm cho lĩnh vực này, trong đó đầu tư đường bộ trên 70% nhưng vẫn chưa có sự thay đổi đáng kể về bức tranh giao thông Việt Nam. Hơn nữa, khoảng cách giữa cung và cầu về vốn đầu tư cho lĩnh vực này ngày càng lớn. Theo Ngân hàng Thế giới WB (2007), từ nay đến năm 2020, Việt Nam cần tăng mức đầu tư lên 3,5 – 4% GDP/năm cho lĩnh vực giao thông nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải và tăng trưởng kinh tế. Riêng đường bộ, vốn đầu tư cho giai đoạn 2010 – 2025 dự kiến khoảng 75 tỷ USD (5 tỷ USD/năm, tương đương 105. Nguồn vốn cần thiết cho quá trình này vượt quá khả năng tài trợ của Chính phủ (bao gồm vốn ngân sách, ODA (Official Development Assistance), trái phiếu Chính phủ) và thị trường vốn trong nước chưa phát triển nên sẽ thiếu hụt nghiêm trọng nguồn vốn đầu tư cho giao thông đường bộ trong tương lai.

1.1. Tầm quan trọng của đầu tư PPP cơ sở hạ tầng giao thông

Phương thức PPP trong đầu tư cho CSHT được coi là một hướng giải pháp thích hợp trong việc thu hút sự quan tâm của khu vực tư nhân vào phát triển cơ sở hạ tầng. Ý nghĩa quan trọng của phương thức này còn thể hiện ở chỗ ngoài việc tạo thêm một nguồn tiếp cận cho các nguồn vốn đầu tư phát triển, nó còn thúc đẩy quá trình cải cách kinh tế và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của đất nước (Nguyễn Văn Giàu và cs.

1.2. Lợi ích của PPP giao thông Bắc Ninh đối với phát triển kinh tế

Tuy là một trong những địa phương đạt được nhiều kết quả tốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhưng tỉnh Bắc Ninh cũng đang phải đối mặt với những khó khăn, thách thức, trở ngại và tái cơ cấu kinh tế được xem là giải pháp mang tính đột phá của tỉnh. Tái cơ cấu lĩnh vực đầu tư công là nội dung quan trọng với điểm nhấn là đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và hình thức đầu tư, huy động tối đa và có hiệu quả sự tham gia của khu vực tư nhân, nghiên cứu triển khai có hiệu quả mô hình PPP để đẩy nhanh phát triển CSHT.

II. Thách Thức và Rủi Ro Khi Triển Khai Dự Án PPP Đường Bộ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc triển khai các dự án PPP đường bộ tại Bắc Ninh cũng đối mặt với không ít thách thức và rủi ro. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp trong quy trình pháp lý và thủ tục hành chính. Việc thiếu một khung pháp lý hoàn chỉnh và đồng bộ cho các dự án PPP có thể gây ra sự chậm trễ và tăng chi phí cho các nhà đầu tư. Ngoài ra, việc đánh giá và phân bổ rủi ro giữa nhà nước và nhà đầu tư tư nhân cũng là một vấn đề quan trọng cần được giải quyết. Các rủi ro liên quan đến biến động kinh tế, thay đổi chính sách, và các yếu tố bất khả kháng có thể ảnh hưởng đến tính khả thi và hiệu quả của dự án.

2.1. Rủi ro PPP giao thông đường bộ Phân tích các yếu tố ảnh hưởng

Nguồn vốn cần thiết cho quá trình này vượt quá khả năng tài trợ của Chính phủ (bao gồm vốn ngân sách, ODA (Official Development Assistance), trái phiếu Chính phủ) và thị trường vốn trong nước chưa phát triển nên sẽ thiếu hụt nghiêm trọng nguồn vốn đầu tư cho giao thông đường bộ trong tương lai. Vì vậy, một hình thức không đáp ứng được nhu cầu thị trường sẽ không thích hợp tồn tại, cần thiết phải thay thế bằng các hình thức phù hợp hơn để đảm bảo việc cung cấp hàng hóa đáp ứng nhu cầu.

2.2. Khó khăn trong thu hút vốn đầu tư PPP giao thông

Ngoài ra, thách thức lớn nhất đối với các nước đang phát triển nói chung, và Việt Nam nói riêng là tìm được hình thức tài trợ bền vững không lệ thuộc vốn ngân sách Nhà nước (NSNN) và Nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức – ODA mà khai thác từ đối tác công - tư (Publish Privite Patnership – PPP), huy động được nguồn vốn từ khu vực tư nhân (trong và ngoài nước) nhằm đáp ứng được yêu cầu này.

2.3. Vướng mắc pháp lý trong triển khai cơ chế PPP trong xây dựng hạ tầng

Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn hạn hẹp, ODA có xu hướng giảm dần, chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu cấp bách trong phát triển cơ sở hạ tầng (CSHT), việc thu hút các nguồn vốn tư nhân để bổ sung cho các nguồn vốn NSNN và ODA đã được coi là một chính sách quan trọng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hợp Tác Công Tư Giao Thông Đường Bộ

Để nâng cao hiệu quả của hợp tác công tư giao thông đường bộ tại Bắc Ninh, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Đầu tiên, cần hoàn thiện khung pháp lý cho các dự án PPP, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và ổn định. Thứ hai, cần tăng cường năng lực quản lý và giám sát của các cơ quan nhà nước, đảm bảo rằng các dự án được triển khai đúng tiến độ và đạt chất lượng. Thứ ba, cần tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn, khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân trong và ngoài nước. Cuối cùng, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan trong quá trình lập kế hoạch, triển khai và giám sát các dự án.

3.1. Hoàn thiện pháp lý PPP giao thông Tạo hành lang pháp lý vững chắc

Phương thức PPP trong đầu tư cho CSHT được coi là một hướng giải pháp thích hợp trong việc thu hút sự quan tâm của khu vực tư nhân vào phát triển cơ sở hạ tầng. Ý nghĩa quan trọng của phương thức này còn thể hiện ở chỗ ngoài việc tạo thêm một nguồn tiếp cận cho các nguồn vốn đầu tư phát triển, nó còn thúc đẩy quá trình cải cách kinh tế và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý của đất nước (Nguyễn Văn Giàu và cs.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý dự án PPP đường bộ Bắc Ninh

Tái cơ cấu lĩnh vực đầu tư công là nội dung quan trọng với điểm nhấn là đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và hình thức đầu tư, huy động tối đa và có hiệu quả sự tham gia của khu vực tư nhân, nghiên cứu triển khai có hiệu quả mô hình PPP để đẩy nhanh phát triển CSHT.

3.3. Thu hút đầu tư PPP giao thông Tạo môi trường đầu tư hấp dẫn

Trong hai thập kỷ qua, PPP đã được sử dụng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, khẳng định là phương thức hiệu quả để cung cấp các cơ sở hạ tầng (ADB, 2008). Thông qua PPP, một số lợi ích được tích luỹ gồm: tiếp cận nguồn vốn tư nhân (ADB, 2000), tăng giá trị đồng tiền, hoàn thành dự án đúng tiến độ và cải thiện chất lượng dịch vụ (Huỳnh Thúy Giang, 2012).

IV. Kinh Nghiệm Triển Khai PPP Giao Thông Bài Học Cho Bắc Ninh

Nghiên cứu kinh nghiệm triển khai PPP giao thông từ các quốc gia và địa phương khác có thể cung cấp những bài học quý giá cho Bắc Ninh. Các bài học này có thể liên quan đến việc lựa chọn dự án, thiết kế hợp đồng, quản lý rủi ro, và giải quyết tranh chấp. Việc học hỏi từ những thành công và thất bại của người khác có thể giúp Bắc Ninh tránh được những sai lầm và tối ưu hóa hiệu quả của các dự án PPP.

4.1. Kinh nghiệm PPP giao thông quốc tế Mô hình thành công và thất bại

Trong hai thập kỷ qua, PPP đã được sử dụng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, khẳng định là phương thức hiệu quả để cung cấp các cơ sở hạ tầng (ADB, 2008). Thông qua PPP, một số lợi ích được tích luỹ gồm: tiếp cận nguồn vốn tư nhân (ADB, 2000), tăng giá trị đồng tiền, hoàn thành dự án đúng tiến độ và cải thiện chất lượng dịch vụ (Huỳnh Thúy Giang, 2012).

4.2. Bài học từ dự án BOT giao thông Bắc Ninh Rút kinh nghiệm thực tiễn

Tuy là một trong những địa phương đạt được nhiều kết quả tốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhưng tỉnh Bắc Ninh cũng đang phải đối mặt với những khó khăn, thách thức, trở ngại và tái cơ cấu kinh tế được xem là giải pháp mang tính đột phá của tỉnh. Tái cơ cấu lĩnh vực đầu tư công là nội dung quan trọng với điểm nhấn là đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và hình thức đầu tư, huy động tối đa và có hiệu quả sự tham gia của khu vực tư nhân, nghiên cứu triển khai có hiệu quả mô hình PPP để đẩy nhanh phát triển CSHT.

4.3. Quản lý dự án PPP giao thông Các yếu tố then chốt

Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn hạn hẹp, ODA có xu hướng giảm dần, chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu cấp bách trong phát triển cơ sở hạ tầng (CSHT), việc thu hút các nguồn vốn tư nhân để bổ sung cho các nguồn vốn NSNN và ODA đã được coi là một chính sách quan trọng.

V. Đánh Giá Thực Trạng PPP Giao Thông Bắc Ninh Điểm Mạnh Yếu

Việc đánh giá thực trạng PPP giao thông Bắc Ninh là cần thiết để xác định những điểm mạnh cần phát huy và những điểm yếu cần khắc phục. Đánh giá này nên bao gồm các khía cạnh như quy trình lựa chọn dự án, năng lực của các bên tham gia, hiệu quả của các hợp đồng, và tác động của các dự án đến phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện và nâng cao hiệu quả của PPP trong tương lai.

5.1. Phân tích hiệu quả PPP giao thông Bắc Ninh Lợi ích kinh tế xã hội

Trong hai thập kỷ qua, PPP đã được sử dụng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, khẳng định là phương thức hiệu quả để cung cấp các cơ sở hạ tầng (ADB, 2008). Thông qua PPP, một số lợi ích được tích luỹ gồm: tiếp cận nguồn vốn tư nhân (ADB, 2000), tăng giá trị đồng tiền, hoàn thành dự án đúng tiến độ và cải thiện chất lượng dịch vụ (Huỳnh Thúy Giang, 2012).

5.2. Đấu thầu PPP giao thông Quy trình và tính minh bạch

Tái cơ cấu lĩnh vực đầu tư công là nội dung quan trọng với điểm nhấn là đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và hình thức đầu tư, huy động tối đa và có hiệu quả sự tham gia của khu vực tư nhân, nghiên cứu triển khai có hiệu quả mô hình PPP để đẩy nhanh phát triển CSHT.

5.3. Báo cáo đánh giá PPP giao thông Các chỉ số quan trọng

Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn hạn hẹp, ODA có xu hướng giảm dần, chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu cấp bách trong phát triển cơ sở hạ tầng (CSHT), việc thu hút các nguồn vốn tư nhân để bổ sung cho các nguồn vốn NSNN và ODA đã được coi là một chính sách quan trọng.

VI. Tương Lai Của PPP Giao Thông Bắc Ninh Định Hướng Phát Triển

Tương lai của PPP giao thông Bắc Ninh phụ thuộc vào việc giải quyết các thách thức hiện tại và tận dụng các cơ hội mới. Với sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng của tỉnh, nhu cầu về cơ sở hạ tầng giao thông ngày càng tăng. PPP có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu này, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh. Để đạt được điều này, cần có một tầm nhìn chiến lược, sự cam kết mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo, và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

6.1. Quy hoạch giao thông Bắc Ninh Vai trò của PPP trong phát triển hạ tầng

Trong hai thập kỷ qua, PPP đã được sử dụng phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới, khẳng định là phương thức hiệu quả để cung cấp các cơ sở hạ tầng (ADB, 2008). Thông qua PPP, một số lợi ích được tích luỹ gồm: tiếp cận nguồn vốn tư nhân (ADB, 2000), tăng giá trị đồng tiền, hoàn thành dự án đúng tiến độ và cải thiện chất lượng dịch vụ (Huỳnh Thúy Giang, 2012).

6.2. Chính sách PPP giao thông Động lực cho phát triển bền vững

Tái cơ cấu lĩnh vực đầu tư công là nội dung quan trọng với điểm nhấn là đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư và hình thức đầu tư, huy động tối đa và có hiệu quả sự tham gia của khu vực tư nhân, nghiên cứu triển khai có hiệu quả mô hình PPP để đẩy nhanh phát triển CSHT.

6.3. Phát triển kinh tế Bắc Ninh Liên kết với hạ tầng giao thông PPP

Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn hạn hẹp, ODA có xu hướng giảm dần, chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu cấp bách trong phát triển cơ sở hạ tầng (CSHT), việc thu hút các nguồn vốn tư nhân để bổ sung cho các nguồn vốn NSNN và ODA đã được coi là một chính sách quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ giữ vai trò huyết mạch đối với sự tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, giai đoạn 2010 - 2025 cả nước cần khoảng 75 tỷ USD (bình quân 5 tỷ USD/năm) cho giao thông đường bộ, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng mức đầu tư khoảng 2% đến 2,5% GDP mỗi năm. Sự thiếu hụt nguồn vốn ngân sách và suy giảm nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) đặt ra yêu cầu cấp thiết phải huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân thông qua mô hình đối tác công - tư (PPP).

Tại tỉnh Bắc Ninh, giai đoạn 2011 - 2015 ghi nhận tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 15,7%/năm, đưa quy mô kinh tế của tỉnh đứng thứ 6 toàn quốc và GRDP bình quân đầu người năm 2015 đạt 5.192 USD. Để đáp ứng tốc độ đô thị hóa nhanh và mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh đã phê duyệt danh mục 21 dự án hạ tầng giao thông đầu tư theo hình thức PPP trong giai đoạn 2009 - 2015. Mặc dù vậy, toàn tỉnh mới chỉ triển khai thực tế được 5 dự án, chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 23,8%.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Phạm Văn Ninh tập trung đánh giá toàn diện thực trạng, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện mô hình PPP trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế trọng điểm gồm thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn, huyện Tiên Du và huyện Yên Phong từ năm 2009 đến năm 2015, tạo tiền đề khoa học cho việc tái cơ cấu đầu tư công của địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết hàng hóa công cộng kết hợp với khung phân bổ rủi ro tối ưu trong các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công - tư được Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và các học giả quốc tế chuẩn hóa. Theo đó, PPP trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ được định nghĩa là sự hợp tác bình đẳng trên cơ sở hợp đồng dài hạn giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư tư nhân, trong đó các nguồn lực tài chính, năng lực kỹ thuật và rủi ro được chia sẻ tương xứng.

Bên cạnh mô hình đánh giá rủi ro mờ (Fuzzy Risk Allocation Model - FRAM), luận văn làm rõ 6 phương thức tổ chức PPP phổ biến trên thế giới và tại Việt Nam: Xây dựng - Chuyển giao (BT), Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO), Thiết kế - Xây dựng - Tài trợ - Vận hành (DBFO), Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh (BOO) và Hợp đồng dịch vụ quản lý (O&M). Tác giả phân tích sâu 3 khái niệm cốt lõi: cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật, doanh nghiệp dự án (DNDA) và cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính khi tỷ lệ vốn vay tín dụng thương mại thường chiếm tới 80% đến 85% tổng mức đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thức từ Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Giao thông vận tải, Sở Xây dựng và Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2009 - 2015. Nguồn dữ liệu sơ cấp được điều tra thông qua bảng hỏi khảo sát trực tiếp các nhóm chủ thể: cán bộ quản lý nhà nước cấp tỉnh và huyện, đại diện doanh nghiệp dự án, cùng các hộ dân chịu tác động tại vùng dự án.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng tại 4 địa bàn trọng điểm (thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn, huyện Tiên Du, huyện Yên Phong), đại diện cho 3 dự án tiêu biểu: Dự án cải tạo nâng cấp Tỉnh lộ 295B giai đoạn 1, Dự án Tỉnh lộ 295B giai đoạn 2 và Dự án xây dựng Tỉnh lộ 277. Việc lựa chọn này đảm bảo bao quát cả 2 hình thức khởi xướng: dự án do Ủy ban nhân dân tỉnh đề xuất và dự án do nhà đầu tư đề xuất.

Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả, phân tổ thống kê và tổng hợp điểm đánh giá định lượng theo thang đo Likert. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác các tiêu chí định tính phức tạp như: năng lực đàm phán hợp đồng, mức độ minh bạch của thủ tục lựa chọn nhà đầu tư và tính khả thi của cơ chế thanh toán quỹ đất đối ứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô triển khai dự án thực tế còn khoảng cách rất lớn so với danh mục quy hoạch. Trong giai đoạn 2009 - 2015, tỉnh Bắc Ninh đã quy hoạch 21 dự án hạ tầng giao thông đường bộ theo hình thức PPP, nhưng chỉ có 5 dự án được ký kết hợp đồng và triển khai xây dựng trên thực tế, đạt tỷ lệ hoàn thành bước đầu 23,8%.

Thứ hai, cơ cấu hình thức hợp đồng có sự mất cân đối tuyệt đối khi 100% dự án đã triển khai đều áp dụng hình thức Xây dựng - Chuyển giao (BT). Cơ chế thanh toán cho nhà đầu tư hoàn toàn dựa vào việc giao đất đối ứng để thực hiện các dự án thương mại, đô thị, tạo ra sức ép nặng nề lên quỹ đất sạch của tỉnh vốn chỉ có tổng diện tích tự nhiên hạn hẹp là 822,7 km2.

Thứ ba, công tác lựa chọn nhà đầu tư bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính cạnh tranh khi 100% dự án đều áp dụng hình thức chỉ định thầu. Việc thiếu vắng cơ chế đấu thầu rộng rãi dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp dự án phụ thuộc tới 85% vào vốn vay ngân hàng thương mại, trong khi vốn chủ sở hữu chỉ duy trì ở mức tối thiểu 15%, làm gia tăng đáng kể rủi ro đình trệ tài chính khi thị trường tín dụng biến động.

Thứ tư, điểm đánh giá của các bên tham gia về năng lực quản lý dự án của cán bộ nhà nước và môi trường thể chế chỉ dừng lại ở mức trung bình và dưới trung bình. Cụ thể, các tiêu chí về tính rõ ràng trong phân chia rủi ro giải phóng mặt bằng, mức độ đồng bộ của quy trình thủ tục và chế tài xử lý vi phạm hợp đồng đều bị đánh giá thấp do văn bản pháp lý địa phương chưa kịp thời chuẩn hóa theo các quy định mới của Trung ương.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chậm trễ triển khai các dự án PPP giao thông tại Bắc Ninh bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong khung pháp lý thời kỳ chuyển giao giữa Quyết định 71/2010/QĐ-TTg, Nghị định 108/2009/NĐ-CP và Nghị định 15/2015/NĐ-CP. Việc áp dụng duy nhất loại hợp đồng BT khiến nguồn lực bị phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ bồi thường giải phóng mặt bằng và tiến độ xác định giá trị quyền sử dụng đất đối ứng.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện trong nghiên cứu của một số chuyên gia kinh tế tại Việt Nam khi chỉ ra rằng việc chỉ định thầu tràn lan và lạm dụng vốn vay ngân hàng sẽ làm giảm hiệu lực giám sát kỹ thuật, kéo dài thời gian thi công và đẩy tổng mức đầu tư lên cao. Trong thực tế, toàn bộ dữ liệu khảo sát năng lực các bên và tỷ lệ giải ngân vốn dự án có thể được trực quan hóa tối ưu qua biểu đồ thanh ngang so sánh giữa kế hoạch và thực hiện, kết hợp cùng bảng ma trận phân bổ rủi ro 5 cấp độ để các cơ quan chuyên môn theo dõi trực tiếp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện cơ chế thực hiện PPP giao thông đường bộ tại Bắc Ninh:

• Nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng đàm phán hợp đồng cho đội ngũ cán bộ công chức: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu về phân tích tài chính dự án, quản trị rủi ro và thẩm định hồ sơ PPP. Mục tiêu đạt 100% cán bộ trực tiếp quản lý dự án được đào tạo chuẩn hóa trong giai đoạn 2016 - 2018, giúp rút ngắn khoảng 30% thời gian thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi.

• Đa dạng hóa các hình thức hợp đồng PPP và giảm dần tỷ trọng hợp đồng BT: Sở Giao thông vận tải phối hợp cùng Sở Tài chính nghiên cứu áp dụng linh hoạt các mô hình BOT, BTO hoặc DBFO cho các tuyến đường và cầu có lưu lượng phương tiện lớn. Mục tiêu cắt giảm tỷ lệ dự án thuần BT xuống dưới 50% trong giai đoạn 2016 - 2020, tiết kiệm tối thiểu 20% quỹ đất công dành cho mục đích đối ứng đô thị.

• Thực thi nghiêm túc cơ chế đấu thầu rộng rãi lựa chọn nhà đầu tư: Cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng triệt để Nghị định 30/2015/NĐ-CP và Luật Đấu thầu, chấm dứt hoàn toàn việc chỉ định thầu không qua sơ tuyển. Đảm bảo 100% thông tin dự án được công bố công khai trên Báo Đấu thầu và Cổng thông tin điện tử tỉnh tối thiểu 30 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu, nhằm thu hút các tập đoàn có năng lực tài chính mạnh.

• Thiết lập cơ chế phân bổ rủi ro minh bạch và quản lý quỹ đất dự phòng: Sở Tài nguyên và Môi trường xây dựng quy hoạch quỹ đất sạch đối ứng đồng bộ trước khi phê duyệt dự án, đảm bảo tỷ lệ hoàn thành giải phóng mặt bằng đạt trên 95% trước ngày khởi công. Đồng thời, các ngân hàng thương mại và nhà đầu tư cần xây dựng điều khoản chia sẻ rủi ro biến động lãi suất và trượt giá vật liệu, khống chế tỷ lệ an toàn vốn chủ sở hữu không thấp hơn 20% tổng mức đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước cấp địa phương (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Giao thông vận tải, Ban Quản lý dự án): Sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu để chuẩn hóa quy trình lập danh mục dự án, xây dựng tiêu chí chấm thầu minh bạch và hoàn thiện hợp đồng dự án PPP giao thông đường bộ.

• Các doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư hạ tầng giao thông: Khai thác các bài học thực tiễn về cấu trúc tài trợ vốn vay (85% tổng mức đầu tư), phương thức định giá đất đối ứng và quy trình đàm phán hợp đồng BT/BOT để tối ưu hóa hiệu quả tài chính và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh khối ngành Quản lý kinh tế: Tham khảo hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu thực chứng, bảng hỏi khảo sát định lượng theo thang đo 5 mức độ và phương pháp phân tích mô hình PPP cấp tỉnh.

• Các tổ chức tư vấn tài chính, luật sư chuyên ngành đầu tư công: Ứng dụng khung lý thuyết phân bổ rủi ro và các tiền lệ xử lý sai phạm trong giải phóng mặt bằng, kiểm toán quyết toán công trình để tư vấn cấu trúc hợp đồng dự án đạt chuẩn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỉnh Bắc Ninh chỉ áp dụng duy nhất loại hình hợp đồng BT trong giai đoạn 2009 - 2015? Trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách hạn hẹp nhưng tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, hình thức BT giúp tỉnh huy động ngay nguồn lực tài chính từ tư nhân để xây dựng đường mà không phải chi trả tiền mặt, mà thanh toán bằng quỹ đất có tiềm năng thương mại cao.

Tỷ lệ 100% dự án áp dụng chỉ định thầu gây ra những rủi ro gì? Việc chỉ định thầu làm triệt tiêu tính cạnh tranh thị trường, khiến cơ quan quản lý khó chọn lọc được nhà đầu tư có năng lực kỹ thuật và tài chính vượt trội, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phát sinh chi phí, kéo dài tiến độ và gây áp lực lên công tác giám sát chất lượng.

Cơ cấu tài chính với 80% đến 85% vốn vay ảnh hưởng thế nào đến dự án PPP? Tỷ lệ vốn vay quá cao khiến chi phí lãi vay chiếm tỷ trọng lớn trong tổng mức đầu tư. Khi thị trường tài chính thắt chặt tín dụng hoặc lãi suất biến động tăng vọt, doanh nghiệp dự án sẽ mất khả năng thanh toán, dẫn đến tình trạng công trình bị đình trệ kéo dài.

Làm thế nào để xử lý nút thắt giải phóng mặt bằng tại các dự án Tỉnh lộ 295B và Tỉnh lộ 277? Ủy ban nhân dân tỉnh và các địa phương cần hoàn tất công tác bồi thường, tái định cư và bàn giao mặt bằng sạch trước khi ký hợp đồng chính thức, đồng thời quy định rõ trách nhiệm tài chính và mốc thời hạn cụ thể giữa chính quyền và doanh nghiệp dự án.

Nghị định 15/2015/NĐ-CP và Nghị định 30/2015/NĐ-CP mang lại chuyển biến gì cho hoạt động PPP tại địa phương? Hai nghị định này tạo ra khung pháp lý hoàn chỉnh, thống nhất quy trình chuẩn bị dự án, bắt buộc áp dụng cơ chế đấu thầu công khai chọn nhà đầu tư và quy định rõ tỷ lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả đầu tư công.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình PPP trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ cấp tỉnh.
• Đánh giá toàn diện thực trạng triển khai 21 dự án danh mục PPP và phân tích chuyên sâu 3 dự án trọng điểm (Tỉnh lộ 295B giai đoạn 1, 2 và Tỉnh lộ 277) tại Bắc Ninh giai đoạn 2009 - 2015.
• Chỉ rõ 4 tồn tại cốt lõi: tỷ lệ triển khai thực tế chỉ đạt 23,8%, 100% dự án áp dụng hình thức BT, 100% dự án chỉ định thầu và mức độ phụ thuộc vốn vay lên tới 85%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về nâng cao năng lực cán bộ, đa dạng hóa hợp đồng, đấu thầu minh bạch và tối ưu hóa quản lý rủi ro tài chính - đất đai.
• Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác tái cơ cấu đầu tư công và hoàn thiện chính sách thu hút nguồn lực tư nhân phát triển hạ tầng giao thông đường bộ giai đoạn 2016 - 2020.

Độc giả, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Văn Ninh tại thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam để ứng dụng các mô hình đánh giá và phương pháp luận vào thực tiễn quản trị dự án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHẠM VĂN NINH THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐỐI TÁC CÔNG - TƯ (PPP) TRONG LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 Người hướng dẫn khoa học GS. Phạm Vân Đình NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Văn Ninh i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. Phạm Vân Đình đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và chính sách - khoa Kinh tế và phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Giao thông tỉnh Bắc Ninh, đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Phạm Văn Ninh ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt.

v Danh mục bảng. vi Trích yếu luận văn. ix Thesis abtracts. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn về đối tác công - tư. Cơ sở lý luận về đối tác công – tư.

Cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Ý nghĩa của đối tác công - tư trong xậy dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Nội dung nghiên cứu đối tác công – tư trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện đối tác công – tư trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ.

Cơ sở thực tiễn. Kinh nghiệm thực hiện đối tác công - tư trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên thế giới. Thực tiễn thực hiện đối tác công – tư trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ tại Việt Nam. Bài học kinh nghiệm rút ra cho các dự án thực hiện đối tác công - tư về xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở Bắc Ninh.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh. Vị trí địa lý. Đặc điểm kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu. Phương pháp xử lý và tổng hợp số liệu.

Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng đối tác công – tư trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Tổng quan về quá trình hình thành và phát triển PPP trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Thực trạng triển khai thực hiện các dự án PPP trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Các nhân tố ảnh hưởng. Môi trường đầu tư PPP.

Hệ thống pháp lý. Lựa chọn đối tác tư nhân. Các giải pháp chủ yếu hoàn thiện đối tác công – tư trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Những căn cứ đề xuất định hướng và giải pháp.

Định hướng mục tiêu. Những giải pháp chủ yếu. Kết luận và kiến nghị. 87 Tài liệu tham khảo .…94 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Asian Development Bank Ngân hàng phát triển châu Á Build – Own – Operate Xây dựng – Sở hữu – Kinh doanh Build – Operate – Transfer Xây dựng – Kinh doanh – Chuyển giao Build – Transfer Xây dựng – Chuyển giao Build – Transfer – Operate Xây dựng – Chuyển giao – Kinh doanh Cán bộ nhà nước Cơ quan nhà nước Cơ sở hạ tầng Công ty cổ phần Design-Build-Finance-Operate Thiết kế-xây dựng-tài trợ-vận hành Doanh nghiệp Doanh nghiệp dự án Giấy chứng nhận đầu tư Giao thông đường bộ Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài Nhà đầu tư Official Development Assistance Ngân sách nhà nước Nguồn vốn Hỗ trợ phát triển chính thức Publish Privite Patnership Đối tác công - tư Ủy ban nhân dân v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

So sánh sự khác biệt giữa đối tác công - tư và tư nhân hóa. Đặc điểm chủ yếu của các phương thức tổ chức thực hiện đối tác công - tư phổ biến. Đặc điểm chính về các hình thức cơ bản của mối quan hệ đối tác công – tư. Các hình thức đối tác công – tư.

Tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng công tác lựa chọn dự án. Tiêu chí đánh giá mức độ phù hợp các hình thức đối tác công - tư được lựa chọn tại các dự án. Tiêu chí đánh giá chất lượng hợp đồng dự án. Tiêu chí đánh giá khả năng tham gia dự án của cơ quan nhà nước.

Tiêu chí đánh giá năng lực nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án. Tiêu chí đánh giá chia sẻ rủi ro. Tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng chế tài xử lý sai phạm. Tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng môi trường đầu tư PPP.

Tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng môi trường thể chế. Tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng công tác lựa chọn nhà đầu tư. Dự kiến phân bổ phiếu điều tra. Thống kê các dự án đầu tư theo hình thức PPP tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2009 – 2015.

Tổng hợp kết quả đánh giá lựa chọn dự án. Cơ quan nhà nước tham gia dự án PPP về giao thông đường bộ. Các tập đoàn, doanh nghiệp tham gia dự án. Tổng hợp kết quả đánh giá mức độ phù hợp trong lựa chọn hình thức đối tác công – tư.

Tổng hợp đánh giá chất lượng hợp đồng dự án. Tổng hợp kết quả điều tra về năng lực tham gia dự án của cán bộ Nhà nước. Tổng hợp kết quả điều tra đánh giá năng lực doanh nghiệp. Tổng hợp kết quả điều tra đánh giá chất lượng công trình và thực hiện dự án.

Tổng hợp kết quả đánh giá chia sẻ rủi ro tại các dự án PPP. Tổng hợp kết quả đánh giá về quy định xử lý sai phạm. Tổng hợp ý kiến đánh giá về môi trường đầu tư PPP. Sự khác nhau về quy trình PPP giữa các văn bản pháp luật đang được áp dụng với các dự án PPP trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Tổng hợp kết quả đánh giá quy trình PPP. Sự khác nhau về cấu trúc tài trợ dự án giữa các văn bản. Tổng hợp đánh giá về quy định cấu trúc tài trơ dự án. Tổng hợp đánh giá về xử phạt hành chính PPP.

Tổng hợp đánh giá về chính sách hỗ trợ dự án. Kết quả điều tra điều kiện về môi trường pháp lý về PPP. Tổng hợp đánh giá lựa chọn nhà đầu tư. 79 vii DANH MỤC HÌNH Biểu đồ 4.

Tình hình triển khai các dự án theo hình thức PPP tỉnh Bắc Ninh từ năm 2009 đến năm 2015. Thực trạng ký kết hợp đồng các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2009 – 2015. Thực trạng triển khai thực hiện các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2009 - 2015 .54 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Phạm Văn Ninh Tên luận văn: “Thực trạng và giải pháp thực hiện đối tác công – tư (PPP) trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”. Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 Hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Vân Đình Đơn vị đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 1.

Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá thực trạng và phân tích các nhân tố ảnh hưởng, đưa ra các giải pháp nhằm cải thiện đối tác công – tư trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới. Phương pháp nghiên cứu Tác giả lựa chọn ba dự án tiêu biểu (TL295B giai đoạn 1 và giai đoạn 2, TL277) áp dụng hình thức PPP trong lĩnh vực xây dựng CSHT GTĐB từ năm 2009 đến năm 2015 thuộc bốn khu vực khác nhau trên địa bàn tỉnh: Thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn, huyện Tiên Du và huyện Yên Phong để nghiên cứu. Số liệu thứ cấp được tác giả thu thập thông qua các sở ban ngành liên quan như: sở Kế hoạch và Đầu tư, sở Giao thông, sở Xây dựng về các số liệu, thông tin liên quan đến các dự án PPP về CSHT GTĐB trên địa bàn tỉnh. Số liệu sơ cấp thông qua các ý kiến đánh giá của các cán bộ nhà nước, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh và các hộ dân thuộc khu vực dự án được lựa chọn nghiên cứu.