Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ xuất khẩu lao động của tỉnh Đồng Tháp

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ xuất khẩu lao động tại tỉnh Đồng Tháp, nâng cao chất lượng lao động.

• Tác giả: Ks.Võ Văn Phải
• Người hướng dẫn: Ts.Nguyễn Trần Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Giải Pháp Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Phục Vụ Yêu Cầu Xuất Khẩu Lao Động Của Tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU. CẤU TRÚC ĐỀ TÀI.
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP VÀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 1.2. Nguồn nhân lực. Phát triển nguồn nhân lực. Lao động qua đào tạo, lao động kỹ thuật. Đào tạo nghề, giáo dục nghề nghiệp. MỐI QUAN HỆ GIỮA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP VÀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG XUẤT KHẨU
• 1.3. Thị trường lao động. Mối quan hệ hữu cơ giữa giáo dục nghề nghiệp và thị trường lao động xuất khẩu. TỔNG QUAN VỀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản về xuất khẩu lao động. Phân tích bản chất của XKLĐ. Lợi ích của hoạt động XKLĐ. Những chỉ tiêu chủ yếu đánh giá hiệu quả XKLĐ. Kinh nghiệm XKLĐ của các nước khu vực Đông Nam Á (ĐNA). Chính sách XKLĐ của Việt Nam.
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VÀ ĐÀO TẠO NGHỀ Ở TỈNH ĐỒNG THÁP
• 2.1. XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 2.2. Khái quát về XKLĐ ở VN. Địa phương điển hình về XKLĐ - TP.
• 2.3. THỰC TRẠNG XKLĐ Ở ĐỒNG THÁP
• 2.3.1. Khái quát về dân số, lao động của Đồng Tháp
• 2.3.2. Tình hình XKLĐ ở Đồng Tháp. Một số kết quả khảo sát từ người lao động. Đánh giá thực trạng XKLĐ ở Đồng Tháp.
• 2.4. THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO NGHỀ Ở ĐỒNG THÁP
• 2.4.1. Mạng lưới cơ sở dạy nghề ở Đồng Tháp
• 2.4.2. Kết quả công tác đào tạo nghề giai đoạn 2001 – 2006. Đánh giá thực trạng đào tạo nghề ở Đồng Tháp.
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC PHỤC VỤ YÊU CẦU XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA TỈNH ĐỒNG THÁP
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐÀO TẠO NGHỀ PHỤC VỤ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG Ở ĐỒNG THÁP
• 3.2. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 3.2.1. Giải pháp về cơ chế - chính sách
• 3.2.2. Giải pháp về tổ chức quản lý đào tạo
• 3.2.3. Giải pháp về nội dung đào tạo
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động tỉnh Đồng Tháp

Tỉnh Đồng Tháp, với dân số hơn 1,6 triệu người, đang đối mặt với thách thức lớn trong việc phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho hoạt động xuất khẩu lao động. Việc đào tạo nguồn nhân lực không chỉ giúp gia tăng số lượng lao động xuất khẩu mà còn nâng cao chất lượng lao động, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động quốc tế. Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Tình hình xuất khẩu lao động tại tỉnh Đồng Tháp

Từ năm 2003, Đồng Tháp đã bắt đầu tham gia vào hoạt động xuất khẩu lao động. Tuy nhiên, số lượng lao động xuất khẩu vẫn còn thấp so với tiềm năng. Năm 2006, chỉ có 1.000 lao động được xuất khẩu, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện công tác đào tạo.

1.2. Vai trò của đào tạo nghề trong xuất khẩu lao động

Đào tạo nghề là yếu tố quyết định giúp lao động có thể đáp ứng yêu cầu của các thị trường lao động nước ngoài. Việc nâng cao kỹ năng nghề nghiệp sẽ giúp lao động tăng khả năng cạnh tranh và thu nhập.

II. Những thách thức trong đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng tỉnh Đồng Tháp vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động. Các vấn đề như thiếu cơ sở vật chất, chương trình đào tạo chưa phù hợp và sự thiếu hụt thông tin về thị trường lao động quốc tế đang cản trở sự phát triển.

2.1. Thiếu cơ sở vật chất và trang thiết bị đào tạo

Nhiều cơ sở đào tạo nghề tại Đồng Tháp chưa được đầu tư đầy đủ về cơ sở vật chất và trang thiết bị, dẫn đến chất lượng đào tạo không đạt yêu cầu.

2.2. Chương trình đào tạo chưa phù hợp với nhu cầu thị trường

Chương trình đào tạo hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu của các thị trường lao động nước ngoài, khiến lao động sau khi đào tạo không có đủ kỹ năng cần thiết.

III. Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động tỉnh Đồng Tháp

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho xuất khẩu lao động, tỉnh Đồng Tháp cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm cải thiện chương trình đào tạo, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức quốc tế.

3.1. Cải thiện chương trình đào tạo nghề

Cần thiết phải cập nhật và điều chỉnh chương trình đào tạo nghề để phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng lao động.

3.2. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp

Hợp tác với các doanh nghiệp trong và ngoài nước sẽ giúp lao động có cơ hội thực hành và tiếp cận với công nghệ mới, từ đó nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đào tạo nguồn nhân lực

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Số lượng lao động được đào tạo và xuất khẩu đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

4.1. Kết quả đào tạo nguồn nhân lực

Nhiều lao động sau khi được đào tạo đã có việc làm ổn định tại các thị trường nước ngoài, giúp cải thiện đời sống cho gia đình họ.

4.2. Tác động đến phát triển kinh tế địa phương

Hoạt động xuất khẩu lao động không chỉ giúp giải quyết việc làm mà còn tạo ra nguồn thu nhập ngoại tệ cho tỉnh, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực cho xuất khẩu lao động là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách đối với tỉnh Đồng Tháp. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động quốc tế trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Tỉnh cần xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường lao động quốc tế, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

5.2. Khuyến khích đầu tư vào đào tạo nghề

Cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực đào tạo nghề, nhằm nâng cao chất lượng và số lượng lao động xuất khẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sau khi Việt Nam gia nhập WTO, việc tham gia thị trường lao động quốc tế trở thành một xu thế tất yếu. Xuất khẩu lao động (XKLĐ) được xem là một giải pháp hiệu quả nhằm giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần giảm nghèo cho các địa phương. Tỉnh Đồng Tháp, với dân số khoảng 1,6 triệu người, bắt đầu tham gia hoạt động XKLĐ từ năm 2003. Trong vòng 4 năm, tỉnh đã đưa hơn 5.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, chủ yếu tại các thị trường Malaysia, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, con số này vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng nguồn nhân lực dồi dào của tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xuất khẩu lao động của tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn 2006-2010, góp phần thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác đào tạo nghề và hoạt động XKLĐ tại Đồng Tháp, dựa trên khảo sát thực trạng từ năm 2003 đến 2006. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng và số lượng lao động xuất khẩu, từ đó giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động và đóng góp vào sự phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về nguồn nhân lực, giáo dục nghề nghiệp và thị trường lao động xuất khẩu. Nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể tiềm năng con người trong một vùng lãnh thổ, bao gồm số lượng và chất lượng lao động trong độ tuổi lao động. Chất lượng nguồn nhân lực được đánh giá qua trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, sức khỏe và phẩm chất đạo đức.

Giáo dục nghề nghiệp được định nghĩa là quá trình đào tạo nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho người lao động, giúp họ thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động. Mối quan hệ hữu cơ giữa giáo dục nghề nghiệp và thị trường lao động xuất khẩu là cơ sở để phát triển nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng nhu cầu lao động quốc tế.

Các khái niệm chính bao gồm: lao động qua đào tạo, lao động kỹ thuật, công việc 3D (Dirty - bẩn, Difficult - khó khăn, Dangerous - nguy hiểm), và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả XKLĐ như số lượng lao động xuất khẩu, tỷ trọng lao động qua đào tạo, tỷ lệ hoàn thành hợp đồng và mức tiết kiệm vốn đầu tư tạo việc làm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các văn bản pháp luật, báo cáo ngành, khảo sát thực tế tại tỉnh Đồng Tháp và các doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Nghiên cứu tài liệu: phân tích các văn bản của Đảng, Nhà nước về XKLĐ và giáo dục nghề nghiệp.
• Khảo sát, phỏng vấn: thu thập ý kiến từ người lao động, cán bộ quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo tại Đồng Tháp.
• So sánh, đối chiếu: đánh giá hiệu quả hoạt động XKLĐ của Đồng Tháp với các địa phương khác như TP.HCM.
• Phân tích SWOT: xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác đào tạo và XKLĐ của tỉnh.
• Thống kê, xử lý số liệu: sử dụng cỡ mẫu 103 người lao động đăng ký XKLĐ tại Trung tâm Giới thiệu việc làm Đồng Tháp, phân tích các chỉ số về trình độ, ngoại ngữ, việc làm và mục đích đi XKLĐ.

Timeline nghiên cứu kéo dài 6 tháng, từ xây dựng đề cương, thu thập dữ liệu, phân tích đến viết luận văn và hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và thị trường XKLĐ của Đồng Tháp: Từ năm 2003 đến 2006, tỉnh đã đưa 5.004 lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó hơn 80% lao động xuất khẩu sang Malaysia, 14% sang Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm tỷ lệ nhỏ hơn. Thu nhập bình quân tại Malaysia khoảng 900-1.000 RM/tháng (~4 triệu đồng), tại Đài Loan khoảng 12 triệu đồng/tháng, tại Nhật Bản và Hàn Quốc từ 9 đến 11 triệu đồng/tháng.

2. Chất lượng nguồn nhân lực: Đa số lao động xuất khẩu có trình độ phổ thông trung học (60,2%), trình độ ngoại ngữ còn hạn chế với chỉ 12% đạt chứng chỉ ngoại ngữ A, không có người đạt trình độ B trở lên. Khoảng 71% lao động chưa có việc làm ổn định trước khi đi XKLĐ.

3. Nhận thức và mục đích đi XKLĐ: 53,4% người lao động đi XKLĐ nhằm tích lũy vốn làm ăn sau này, 34% để học nghề mới, 12,6% để thoát khỏi thất nghiệp. Lo lắng lớn nhất của người lao động là khả năng giao tiếp do ngoại ngữ yếu (66%).

4. Công tác đào tạo và hỗ trợ: Đồng Tháp chưa có cơ sở đào tạo nghề chuyên biệt cho lao động xuất khẩu, chủ yếu đào tạo ngoại ngữ và định hướng nghề nghiệp ngắn hạn. Hỗ trợ tín dụng cho người lao động vay vốn đi XKLĐ được thực hiện qua Quỹ Hỗ trợ XKLĐ với lãi suất ưu đãi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Đồng Tháp có tiềm năng lớn về nguồn nhân lực trong độ tuổi lao động, tuy nhiên chất lượng lao động còn thấp, đặc biệt về ngoại ngữ và kỹ năng nghề nghiệp. Việc tập trung xuất khẩu lao động phổ thông sang thị trường Malaysia với thu nhập thấp phản ánh hạn chế trong công tác đào tạo nghề và định hướng nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu thị trường lao động quốc tế.

So sánh với TP.HCM, nơi có mạng lưới đào tạo nghề phát triển và doanh nghiệp XKLĐ chuyên nghiệp như Công ty SULECO, Đồng Tháp còn nhiều điểm yếu về tổ chức quản lý, đào tạo và hỗ trợ người lao động. Các thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc đòi hỏi lao động có trình độ kỹ thuật và ngoại ngữ cao hơn, tuy nhiên tỷ lệ lao động Đồng Tháp tham gia các thị trường này còn rất thấp do chi phí và yêu cầu đào tạo chưa đáp ứng.

Dữ liệu khảo sát người lao động cho thấy nhu cầu học nghề và nâng cao ngoại ngữ là rất lớn, đồng thời sự lo lắng về khả năng giao tiếp và thích nghi với môi trường làm việc nước ngoài là rào cản đáng kể. Việc thiếu các cơ sở đào tạo nghề chuyên biệt cho lao động xuất khẩu tại địa phương làm giảm khả năng cạnh tranh của lao động Đồng Tháp trên thị trường quốc tế.

Biểu đồ có thể minh họa tỷ lệ lao động xuất khẩu theo thị trường, trình độ ngoại ngữ và mục đích đi XKLĐ để làm rõ các điểm mạnh và hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phát triển cơ sở đào tạo nghề chuyên biệt cho lao động xuất khẩu

   • Mục tiêu: Đào tạo kỹ năng nghề và ngoại ngữ phù hợp với yêu cầu thị trường quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc.
   • Thời gian: Triển khai trong giai đoạn 2007-2010.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường nghề và doanh nghiệp XKLĐ.

2. Tăng cường công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp và thông tin thị trường lao động

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức và chuẩn bị tâm lý cho người lao động trước khi đi XKLĐ.
   • Thời gian: Liên tục hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh, các tổ chức đoàn thể địa phương.

3. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính cho người lao động đi XKLĐ

   • Mục tiêu: Mở rộng nguồn vốn vay ưu đãi, giảm chi phí đi lại và đào tạo cho người lao động.
   • Thời gian: 2007-2010.
   • Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội và Quỹ Hỗ trợ XKLĐ.

4. Tăng cường phối hợp quản lý và giám sát hoạt động doanh nghiệp XKLĐ

   • Mục tiêu: Nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu tình trạng lao động bỏ trốn, bảo vệ quyền lợi người lao động.
   • Thời gian: Triển khai ngay và duy trì thường xuyên.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các cơ quan chức năng tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về lao động và giáo dục nghề nghiệp

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực phục vụ XKLĐ, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch đào tạo nghề và quản lý lao động xuất khẩu tại địa phương.

2. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu lao động

   • Lợi ích: Nắm bắt nhu cầu đào tạo và thị trường lao động, nâng cao chất lượng lao động cung ứng.
   • Use case: Phát triển chương trình đào tạo, tuyển chọn lao động phù hợp với yêu cầu thị trường.

3. Các cơ sở đào tạo nghề và giáo dục nghề nghiệp

   • Lợi ích: Định hướng xây dựng chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu thực tế của thị trường lao động quốc tế.
   • Use case: Thiết kế khóa học ngoại ngữ, kỹ năng nghề cho lao động xuất khẩu.

4. Người lao động và gia đình có nhu cầu tham gia xuất khẩu lao động

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, cũng như các yêu cầu cần chuẩn bị trước khi đi làm việc ở nước ngoài.
   • Use case: Chuẩn bị tâm lý, kỹ năng và tài chính để tham gia chương trình XKLĐ hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Đồng Tháp có tiềm năng lớn về nguồn nhân lực nhưng số lượng lao động xuất khẩu còn thấp?
   Do chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, đặc biệt về trình độ ngoại ngữ và kỹ năng nghề, cùng với tâm lý e ngại đi xa của người lao động nông thôn. Ngoài ra, công tác đào tạo nghề chuyên biệt cho lao động xuất khẩu tại địa phương chưa phát triển.

2. Thị trường lao động nước ngoài nào là chủ yếu của lao động Đồng Tháp?
   Malaysia chiếm hơn 80% lao động xuất khẩu của tỉnh, tiếp theo là Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc. Thị trường Malaysia chủ yếu tiếp nhận lao động phổ thông với thu nhập thấp hơn các thị trường khác.

3. Người lao động Đồng Tháp gặp khó khăn gì khi tham gia xuất khẩu lao động?
   Khó khăn lớn nhất là hạn chế về ngoại ngữ, thiếu kỹ năng nghề phù hợp, và tâm lý lo lắng không đáp ứng được yêu cầu công việc. Chi phí đi XKLĐ cũng là rào cản đối với nhiều người.

4. Các giải pháp đào tạo nguồn nhân lực cho XKLĐ tại Đồng Tháp là gì?
   Bao gồm xây dựng cơ sở đào tạo nghề chuyên biệt, tăng cường tư vấn định hướng nghề nghiệp, hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính và nâng cao quản lý doanh nghiệp XKLĐ.

5. Làm thế nào để người lao động chuẩn bị tốt trước khi đi xuất khẩu lao động?
   Người lao động cần nâng cao trình độ ngoại ngữ, học nghề phù hợp với thị trường lao động, tìm hiểu kỹ thông tin về thị trường và điều kiện làm việc, đồng thời chuẩn bị tài chính và tâm lý vững vàng.

Kết luận

• Đồng Tháp có nguồn nhân lực dồi dào với dân số trong độ tuổi lao động tăng nhanh, tạo tiềm năng lớn cho xuất khẩu lao động.
• Hoạt động XKLĐ của tỉnh đã đạt được những kết quả bước đầu, nhưng số lượng và chất lượng lao động xuất khẩu còn thấp so với tiềm năng.
• Chất lượng lao động bị hạn chế bởi trình độ ngoại ngữ và kỹ năng nghề chưa đáp ứng yêu cầu thị trường lao động quốc tế.
• Công tác đào tạo nghề chuyên biệt cho lao động xuất khẩu tại địa phương còn thiếu và chưa hiệu quả.
• Cần triển khai các giải pháp đồng bộ về đào tạo, tư vấn, hỗ trợ tài chính và quản lý để nâng cao hiệu quả xuất khẩu lao động của tỉnh trong giai đoạn 2006-2010.

Next steps: Tỉnh Đồng Tháp cần ưu tiên đầu tư phát triển cơ sở đào tạo nghề chuyên biệt, phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và các cơ quan quản lý để xây dựng kế hoạch đào tạo và xuất khẩu lao động bài bản. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và chuẩn bị kỹ năng cho người lao động.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm phát huy tối đa tiềm năng nguồn nhân lực của Đồng Tháp, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục nghề nghiệp và xuất khẩu lao động. - Chương 2: Thực trạng xuất khẩu lao động và đào tạo nghề ở tỉnh Đồng Tháp. - Chương 3: Đề xuất giải pháp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ yêu cầu xuất khẩu lao động của tỉnh Đồng Tháp. -4-  Phần kết luận và kiến nghị: Tổng kết những nội dung đã thực hiện, đưa ra kiến nghị đối với các cấp và xác định hướng phát triển của đề tài.

-5- CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP VÀ XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 1. Nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực (Human Resources) là một khái niệm cơ bản, là đối tượng nghiên cứu của các khoa học về quản lý, trong các lĩnh vực kinh tế, giáo dục … Theo PGS. Đỗ Minh Cương: “Nguồn nhân lực được hiểu là nguồn tài nguyên nhân sự và các vấn đề nhân sự …, chính là vấn đề nguồn lực con người, nhân tố con người trong một tổ chức cụ thể”.

[12,tr19] Tùy theo quy mô của các tổ chức khác nhau, vấn đề con người hay nguồn nhân lực ở các tổ chức vi mô (cơ quan, xí nghiệp …) thường nên gọi là nhân sự, ở các tổ chức vĩ mô (quốc gia, ngành kinh tế …) mới được gọi là nguồn nhân lực. Một cách khái quát, nguồn nhân lực có thể coi là tổng thể tiềm năng con người của một quốc gia (hoặc một vùng lãnh thổ, địa phương), được chuẩn bị ở một mức độ nào đó để có thể tham gia vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia trong một thời kỳ nhất định. Nguồn nhân lực, theo nghĩa hẹp và có thể lượng hóa được, là một bộ phận của dân số, bao gồm những người trong độ tuổi quy định (nam: 16 – 60, nữ: 16 - 55), có khả năng lao động. Như vậy số lượng nguồn nhân lực được xác định dựa trên quy mô dân số.

Xét về chất, chất lượng nguồn nhân lực thể hiện một trạng thái nhất định của nguồn nhân lực. “Chất lượng nguồn nhân lực là một khái niệm tổng hợp bao gồm những nét đặc trưng về cơ cấu lứa tuổi của dân số, trạng thái thể lực, trí lực, trình độ văn hóa, chuyên môn, đạo đức, hiểu biết xã hội …của đội ngũ nhân lực, trong đó trình độ học vấn là rất quan trọng vì đó là cơ sở để đào tạo kỹ năng nghề nghiệp và là yếu tố hình thành nhân cách và lối sống của mỗi con người”. [13, tr5] Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực có vai trò vô cùng quan trọng, cung cấp sức lao động để tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội. Bên cạnh những nguồn lực khác như nguồn lực tài chính, tài nguyên …, nguồn lực con người muốn khai thác tốt là một vấn đề phức tạp mà không phải quốc gia nào cũng đã làm được.

Nhật Bản và Singapore là những quốc gia điển hình sử dụng tốt được nguồn nhân lực, nên dù rất nghèo tài nguyên thiên nhiên nhưng đã trở nên những quốc gia có kinh tế phát triển ở mức cao. Tập đoàn DEAWOO (Hàn Quốc) đã đưa ra triết lý: “Mọi tài nguyên đều có hạn, chỉ có sức sáng tạo của con người là vô hạn” để đề cao vai trò của nguồn nhân lực. Phát triển nguồn nhân lực: Phát triển nguồn nhân lực là quá trình tạo ra sự biến đổi về số lượng, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực phù hợp với từng giai đọan phát triển kinh tế- xã hội( ở các cấp độ quốc gia, địa phương, ngành…) đáp ứng nhu cầu nhân lực cho các lĩnh vực hoạt động lao động để tạo ra sự phát triển của xã hội. Liên hiệp quốc sử dụng khái niệm phát triển nguồn lực con người theo nghĩa rộng, nhấn mạnh đến mặt xã hội của nguồn nhân lực.

“Nó vừa là yếu tố của sản xuất, của tăng trưởng kinh tế, vừa là mục tiêu của phát triển và tăng trưởng kinh tế”.4] Về số lượng, dân số và cơ cấu dân số là cơ sở hình thành và tăng trưởng nguồn nhân lực. Theo các nhà dân số học thế giới, một cơ cấu dân số tối ưu sẽ là yếu tố quan trọng cho phát triển kinh tế quốc gia. Cơ cấu dân số này phải có tỷ lệ thích hợp về số người trong độ tuổi lao động với số người quá tuổi và chưa đến tuổi lao động. Tháp cơ cấu dân số Người già: 10- 12% Người trong độ tuổi lao động: 60 – 64% Trẻ em: 26 – 28% Số liệu nghiên cứu thống kê và dự báo về chiến lược phát triển dân số của Việt Nam cho thấy cơ cấu dân số nước ta đang tiến dần đến cơ cấu lý tưởng, một yếu tố rất thuận lợi cho phát triển kinh tế.1: Kết quả dự báo qui mô và dân số đến năm 2010 [22, tr.19] Năm 2000 2005 2010 Tổng số dân( triệu người) 77,84 83,07 88,28 Dưới tuổi lao động( %) 33,11 29,24 26,36 Trong tuổi lao động( %) 58,03 62,1 64,67 Trên tuổi lao động( %) 8,86 8,67 8,97 Về chất lượng, chất lượng nguồn nhân lực có liên quan mật thiết đến giáo dục và đào tạo.

Chất lượng nguồn nhân lực được thể hiện thông qua các chỉ tiêu như: thể lực( chế độ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe), trí lực( trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp…), khả năng thích ứng, phẩm chất đạo đức, truyền thống văn hóa và lối sống… Các yếu tố này đều được trực tiếp hoặc gián tiếp hình thành và phát triển thông qua quá trình giáo dục và đào tạo. Về vấn đề này theo PGS.TS Trần Khánh Đức: “Các yếu tố tác động đến phát triển nguồn nhân lực là:giáo dục, sức khỏe, việc làm và các nhân tố kinh tế xã hội. Các yếu tố này xâm nhập vào nhau, phụ thuộclẫn nhau, song giáo dục là cơ sở cho tất cả các yếu tố khác, là nhân tố thiết yếu để cải thiện sức khỏe và dinh dưỡng, để duy trì một môi trường có chất lượng cao, để mở rộng và cải thiện lao động, để duy trì sự đáp ứng yêu cầu về kinh tế-xã hội”.12] Ngày nay, chỉ số phát triển người HDI ( Human Development Index) cũng thường được dùng để thể hiện chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời cho thấy mức độ phát triển của quốc gia, vùng lãnh thổ. Chỉ số HDI được hợp thành từ ba chỉ số: [11, tr 56].

 Chỉ số tuổi thọ.  Chỉ số phát triển giáo dục.  Chỉ số GDP đầu người/PPP. Cách tính mỗi chỉ số: Giá trị xi hiện có – giá trị xi cực tiểu Mỗi chỉ số= Giá trị xi cực đại – giá trị xi cực tiểu Chỉ số tuổi thọ + chỉ số phát triển giáo dục + chỉ số GDP đầu người/PPP Tổng quát HDI = 3 -8- 1.

Lao động qua đào tạo, lao động kỹ thuật: Lao động qua đào tạo( worker passed training) là thuật ngữ để chỉ lao động được đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân thống nhất, được cấp bằng, chứng chỉ của các bậc đào tạo. Hiện nay thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi để phục vụ cho các công tác điều tra, nghiên cứu, báo cáo tổng kết…để phân biệt với lao động giản đơn hoặc lao động trong những nghề không qua đào tạo. Lao động qua đào tạo được dùng với hàm ý chất lượng lao động thường cao hơn lao động giản đơn. Lao động kỹ thuật là lao động có tính chất lành nghề, là người lao động có phương pháp, cách thức làm việc bằng những kỹ năng có được của mình để đạt hiệu quả cao trong công việc.

Những kỹ năng này được tích lũy trong quá trình đào tạo, huấn luyện, thực hành và qua kinh nghiệm thực tế sản xuất. Trong hội thảo “ Một số thuật ngữ thường dùng trong lĩnh vực dạy nghề”, theo PGS.TS Trần Xuân Cầu: “Thuật ngữ lao động kỹ thuật gần với lao động lành nghề, có kỹ năng ( skilled worker). Lao động kỹ thuật là một bộ phận quan trọng trong lao động qua đào tạo. Khái niệm lao động qua đào tạo rộng hơn khái niệm lao động kỹ thuật.

Lao động kỹ thuật không chỉ đòi hỏi bằng cấp mà còn đòi hỏi năng lực thực tế vận dụng các kiến thức đã được đào tạo. Vì thế, không phải mọi lao động qua đào tạo là lao động kỹ thuật, nhưng mọi lao động kỹ thuật phải qua đào tạo để có đủ trình độ kỹ thuật thích hợp với công việc”. Trong phạm vi của đề tài, với mục tiêu nghiên cứu về đào tạo nguồn nhân lực, thuật ngữ lao động qua đào tạo được xác định phải hội đủ hai điều kiện: phải qua đào tạo ở hệ thống giáo dục quốc dân, phải được cấp bằng hoặc chứng chỉ nghề. Đào tạo nghề, giáo dục nghề nghiệp:  Đào tạo nghề: là quá trình tổ chức dạy và học nhằm truyền đạt một khối lượng kiến thức, kỹ năng, thái độ về một nghề nghiệp cụ thể nào đó để người học có thể sử dụng trong quá trình lao động theo sự phân công lao động xã hội.

Theo Từ điển Tiếng Việt( Nxb KHXH, 1994): “Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động trong xã hội. Nghề nghiệp là nghề để sinh sống và phục vụ xã hội”. Như vậy, nghề nghiệp vừa giúp cho người lao động kiếm sống, vừa thể hiện sự đóng góp của cá nhân cho cộng đồng xã hội. Trong thời đại kinh tế tri thức hiện nay, do sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học, công nghệ, nhiều nghề trở nên lạc hậu, bị mai một, nhiều nghề mới phát sinh và phát triển, vì vậy đào tạo nghề trở thành một nhu cầu quan trọng, thường xuyên trong mọi xã hội.

 Giáo dục nghề nghiệp: hiện nay, giáo dục nghề nghiệp được hiểu theo nhiều cách khác nhau [21,tr.5]: Theo UNESCO (Cơ quan Văn hóa giáo dục Liên hiệp quốc) gọi khái niệm giáo dục nghề nghiệp là Vocational and Technical Education (VOCTECH) trên cơ sở quan niệm đào tạo người lao động toàn diện, đảm bảo người học có kiến -9- thức hệ thống và vững chắc, có kỹ năng cơ bản diện rộng, trên cơ sở đó tạo khả năng thích ứng cao với những biến đổi kỹ thuật và công nghệ. Theo ILO (Tổ chức lao động quốc tế) quan niệm giáo dục nghề nghiệp là Vocational Training: đào tạo nghề chủ yếu là hình thành kỹ năng đáp ứng thiết thực theo từng vị trí lao động cụ thể để cung cấp lao động kỹ thuật theo yêu cầu người sử dụng lao động mà không đặt nặng tính toàn diện. Trong phạm vi của luận văn này, thuật ngữ giáo dục nghề nghiệp được cụ thể hóa theo Luật giáo dục Việt Nam-2005. Điều 32-luật giáo dục quy định giáo dục nghề nghiệp bao gồm: 1.