Luận văn thạc sĩ về quản lý xây dựng: Nghiên cứu và giải pháp cải thiện công tác đền bù tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện công tác đền bù giải phóng mặt bằng dự án xây dựng tại TP.HCM.

• Tác giả: Trần Chí Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoài Nghĩa
• Trường học: Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Quản lý xây dựng
• Đề tài: Giải Pháp Cải Thiện Công Tác Đền Bù Trong Dự Án Xây Dựng Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Đặt vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Về mặt thực tiễn
• 1.3.2. Về mặt học thuật
• 1.4. Các nội dung cơ bản về đền bù, GPMB
• 1.4.1. Đặc điểm GPMB
• 1.4.2. Một số nghiên cứu liên quan
• 1.4.2.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.4.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.4.3. Tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến công tác đền bù, GPMB
• 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu chung
• 2.2. Thiết kế bảng câu hỏi
• 2.3. Xác định kích thước mẫu
• 2.4. Cách thức lấy mẫu
• 2.5. Phương thức thu thập dữ liệu
• 2.6. Cách thức duyệt lại dữ liệu
• 2.7. Xử lý dữ liệu
• 2.8. Các công cụ nghiên cứu
• 3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC ĐỀN BÙ, GPMB CÁC DỰ ÁN TẠI ĐỊA BÀN TPHCM
• 3.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.2. Phân tích đặc điểm của mẫu nghiên cứu CQNN
• 3.3. Dự án tham gia chủ yếu ở Quận/ Huyện
• 3.4. Vị trí công tác
• 3.5. Số lượng dự án xây dựng đã tham gia có liên quan đến đền bù, GPMB
• 3.6. Loại dự án xây dựng đã và đang tham gia
• 3.7. Tổ chức lập kế hoạch thực hiện công tác đền bù, GPMB
• 3.8. Phân tích đặc điểm của mẫu nghiên cứu người dân
• 3.9. Tài sản thuộc diện bồi thường, GPMB loại dự án
• 3.10. Trạng thái nhận tiền bồi thường, GPMB
• 3.11. Nguyên nhân chưa nhận tiền bồi thường, GPMB
• 3.12. Kiểm định độ tin cậy thang đo
• 3.13. Xếp hạng các yếu tố theo giá trị trung bình
• 3.14. Kiểm tra Spearman rank correlation
• 4. XÁC ĐỊNH YẾU TỐ CHÍNH ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC ĐỀN BÙ, GPMB CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG SỬ DỤNG NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG TẠI TP.
• 4.1. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2. Phân tích nhân tố khám phá cho các yếu tố ảnh hưởng
• 6. CHƯƠNG 6: XÁC ĐỊNH MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC ĐỀN BÙ, GPMB DỰ ÁN XÂY DỰNG SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ CÔNG TẠI TP.
• 6.1. Giới thiệu chung
• 6.2. Xây dựng mô hình SEM
• 7. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 7.1. Giới hạn nghiên cứu
• 7.2. Hướng phát triển đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA
• PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHẲNG ĐỊNH CFA
• PHỤ LỤC 4: KẾT QUẢ MÔ HÌNH SEM
• LÝ LỊCH CHUYÊN GIA
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CHUYÊN GIA
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• BẢNG CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về công tác đền bù trong xây dựng

Công tác đền bù trong xây dựng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tiến độ và hiệu quả của các dự án xây dựng TP.HCM. Việc cải thiện công tác đền bù không chỉ giúp giải quyết các vấn đề tồn đọng mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Theo một nghiên cứu gần đây, có tới 75% các dự án xây dựng tại TP.HCM đang gặp khó khăn trong khâu giải phóng mặt bằng do vướng mắc trong chính sách đền bù. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp đền bù hiệu quả hơn để đảm bảo tiến độ thực hiện dự án.

1.1. Tầm quan trọng của công tác đền bù

Công tác đền bù đóng vai trò then chốt trong việc giải phóng mặt bằng, giúp đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng. Nếu không có một quy trình đền bù rõ ràng và công bằng, sẽ dẫn đến sự phản đối từ cộng đồng, ảnh hưởng đến tiến độ của dự án. Theo ông Lương Minh Phúc, Trưởng Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị TP.HCM, nhiều dự án đã phải tạm dừng thi công do vướng mắc trong khâu đền bù. Do đó, việc cải thiện quy trình này là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại cho cả chính quyền và người dân.

II. Quy trình đền bù hiện tại và những vấn đề tồn tại

Quy trình đền bù hiện tại tại TP.HCM thường gặp phải nhiều vấn đề như thiếu minh bạch trong chính sách đền bù, cũng như sự chậm trễ trong việc xác định giá trị tài sản bị thu hồi. Các dự án xây dựng thường phải đối mặt với những phản ứng từ cộng đồng do không được thông báo kịp thời về quyền lợi của họ. Theo nghiên cứu, có 32 yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác đền bù, trong đó có các yếu tố như tổ chức thực hiện, tài chính, và đặc điểm cộng đồng. Điều này cho thấy cần có sự thay đổi trong quy trình quản lý để đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy tiến độ dự án.

2.1. Những vấn đề trong chính sách đền bù

Chính sách đền bù hiện nay chưa đáp ứng được kỳ vọng của người dân, dẫn đến nhiều vụ khiếu nại và tranh chấp. Nhiều người dân cho rằng mức giá bồi thường không tương xứng với giá trị thực tế của tài sản. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý người dân mà còn làm chậm tiến độ thực hiện dự án xây dựng. Do đó, cần phải xem xét lại chính sách đền bù để đảm bảo tính công bằng và hợp lý hơn.

III. Đề xuất giải pháp cải thiện công tác đền bù

Để cải thiện công tác đền bù, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một số đề xuất bao gồm việc xây dựng một cơ chế đền bù minh bạch hơn, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình ra quyết định, và áp dụng các phương pháp định giá tài sản hiện đại. Bên cạnh đó, việc đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác đền bù cũng rất quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác đền bù mà còn tạo sự đồng thuận từ phía cộng đồng, từ đó thúc đẩy nhanh chóng tiến độ của các dự án xây dựng.

3.1. Cải cách quy trình đền bù

Cải cách quy trình đền bù cần được thực hiện để loại bỏ những bất cập hiện tại. Cần thiết lập một hệ thống thông tin minh bạch để người dân có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về quyền lợi của mình. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi đối thoại giữa chính quyền và cộng đồng sẽ giúp lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của người dân, từ đó điều chỉnh chính sách cho phù hợp. Theo một chuyên gia trong lĩnh vực này, "Việc lắng nghe và đáp ứng nhu cầu của người dân là chìa khóa để giải quyết các vấn đề liên quan đến đền bù."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong những năm gần đây, Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các dự án xây dựng sử dụng nguồn vốn đầu tư công, đặc biệt là các công trình hạ tầng giao thông, thủy lợi và các công trình công cộng như bệnh viện, trường học. Tuy nhiên, tiến độ thực hiện các dự án này thường bị kéo dài do vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng (GPMB). Theo báo cáo, trong 75 dự án đang quản lý, có đến 75% dự án gặp khó khăn về mặt bằng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư. Năm 2021, TP.HCM có 412 công trình trọng điểm chuyển tiếp kế hoạch đầu tư công trung hạn, trong đó phần lớn liên quan đến công tác GPMB. Tình trạng này không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn ảnh hưởng đến đời sống người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đền bù, GPMB các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại TP.HCM, đánh giá mức độ tác động của từng yếu tố và đề xuất các giải pháp cải thiện. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2022, với phạm vi khảo sát bao gồm các đơn vị Ban Quản lý dự án, chủ đầu tư, Ban Bồi thường GPMB, các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và người dân có tài sản thuộc diện đền bù trên địa bàn TP.HCM. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác GPMB, góp phần thúc đẩy tiến độ và chất lượng các dự án đầu tư công, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến đất đai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý dự án, quản lý đất đai và phát triển đô thị, kết hợp với các khái niệm chuyên ngành như đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư và đầu tư công. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý dự án đầu tư công: Nhấn mạnh vai trò của công tác chuẩn bị, tổ chức thực hiện và kiểm soát tiến độ dự án, trong đó công tác đền bù, GPMB là khâu then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả dự án.

2. Lý thuyết về chính sách đất đai và tái định cư: Tập trung vào các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định pháp luật, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân bị ảnh hưởng, đồng thời cân bằng lợi ích giữa nhà nước và người dân.

Các khái niệm chính bao gồm: đền bù, giải phóng mặt bằng (GPMB), tái định cư, chính sách pháp lý, năng lực tổ chức thực hiện, yếu tố cộng đồng và tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp phân tích thống kê đa biến để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng. Nguồn dữ liệu chính là kết quả khảo sát thu thập từ 236 phản hồi hợp lệ, trong đó có 167 phản hồi từ các cơ quan nhà nước và 69 phản hồi từ người dân có tài sản thuộc diện đền bù, GPMB tại TP.HCM. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp thuận tiện, đảm bảo đa dạng về vị trí công tác, kinh nghiệm và loại dự án tham gia.

Các phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích mô tả: Thống kê tần suất, tỷ lệ, biểu đồ để mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu.
• Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha: Đánh giá tính nhất quán nội bộ của các thang đo.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Rút gọn 48 yếu tố ban đầu thành 7 nhóm nhân tố chính.
• Phân tích nhân tố khẳng định (CFA): Kiểm định mô hình đo lường và thang đo.
• Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM): Xác định mối quan hệ giữa các nhân tố và mức độ ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đền bù, GPMB.

Quá trình nghiên cứu được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2022, với các bước thiết kế bảng câu hỏi, thu thập dữ liệu trực tuyến và trực tiếp, xử lý và phân tích dữ liệu bằng phần mềm SPSS và AMOS.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác định 7 nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến công tác đền bù, GPMB: Qua phân tích EFA, 32 yếu tố được nhóm thành 7 nhân tố gồm: tổ chức thực hiện, tài chính, cộng đồng, chính sách pháp lý, đặc điểm dân cư, vận dụng chính sách và năng lực, kinh nghiệm. Mỗi nhóm nhân tố có hệ số Cronbach’s Alpha trên 0,7, đảm bảo độ tin cậy cao.

2. Yếu tố tổ chức thực hiện có ảnh hưởng lớn nhất: Các yếu tố như trình độ chuyên môn, kỹ năng của cán bộ, sự phối hợp giữa các đơn vị, tính minh bạch và trách nhiệm trong thực hiện được đánh giá có mức độ ảnh hưởng trung bình trên 4,2 trên thang Likert 5 điểm, chiếm tỷ trọng ảnh hưởng cao nhất trong mô hình SEM.

3. Yếu tố tài chính và chính sách pháp lý cũng đóng vai trò quan trọng: Ngân sách chi trả bồi thường phân bổ chậm, giá đền bù thấp so với thị trường và thủ tục pháp lý phức tạp là những nguyên nhân chính làm kéo dài thời gian GPMB. Khoảng 41,3% người dân chưa nhận tiền bồi thường do chưa thống nhất phương án đền bù.

4. Yếu tố cộng đồng và đặc điểm dân cư ảnh hưởng đến sự đồng thuận: Tâm lý ngại di chuyển, sự thay đổi lập trường của người dân do tác động từ cộng đồng xung quanh làm tăng rủi ro kéo dài tiến độ. Tỷ lệ người dân chưa nhận tiền bồi thường chiếm đến 66,7%, phản ánh sự chưa hài lòng và các vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác tổ chức thực hiện là nhân tố quyết định đến hiệu quả đền bù, GPMB, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước. Việc nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp liên ngành và minh bạch thông tin sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp và rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. Yếu tố tài chính và chính sách pháp lý cần được điều chỉnh linh hoạt hơn để phù hợp với thực tế thị trường và tâm lý người dân, tránh tình trạng giá đền bù thấp hoặc thủ tục kéo dài gây bức xúc.

Ngoài ra, sự tham gia và đồng thuận của cộng đồng dân cư là yếu tố không thể thiếu để đảm bảo tiến độ và chất lượng công tác GPMB. Các chính sách hỗ trợ, tái định cư cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm dân cư và tập quán địa phương nhằm nâng cao sự hài lòng và ổn định đời sống người dân bị ảnh hưởng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng trung bình của từng nhóm nhân tố, bảng phân tích Cronbach’s Alpha và sơ đồ mô hình SEM minh họa mối quan hệ giữa các nhân tố với hiệu quả công tác đền bù, GPMB.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực và trách nhiệm của cán bộ thực hiện: Đào tạo chuyên môn, kỹ năng và nâng cao ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ tham gia công tác đền bù, GPMB. Thiết lập quy trình phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan nhằm đảm bảo tiến độ và minh bạch thông tin. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng, chủ thể: Ban Quản lý dự án, Sở Xây dựng.

2. Cải thiện chính sách tài chính và thủ tục pháp lý: Rà soát, điều chỉnh đơn giá đền bù sát với giá thị trường, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến bồi thường, GPMB. Áp dụng cơ chế khen thưởng cho người dân bàn giao mặt bằng sớm. Thời gian thực hiện: 12 tháng, chủ thể: UBND TP.HCM, Sở Tài chính, Sở Tư pháp.

3. Tăng cường sự tham gia và đồng thuận của cộng đồng: Tổ chức các buổi tuyên truyền, đối thoại với người dân để giải thích chính sách, lắng nghe và giải quyết kịp thời các khiếu nại, thắc mắc. Xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc điểm dân cư và tập quán địa phương. Thời gian thực hiện: liên tục trong quá trình dự án, chủ thể: UBND các quận/huyện, Ban Bồi thường GPMB.

4. Xây dựng kế hoạch chi tiết và giám sát tiến độ công tác đền bù, GPMB: Mỗi dự án cần có kế hoạch cụ thể về công tác đền bù, GPMB với các mốc thời gian rõ ràng, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá thường xuyên để kịp thời xử lý các vướng mắc. Thời gian thực hiện: ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, chủ thể: Chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý dự án và chủ đầu tư: Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố ảnh hưởng đến công tác đền bù, GPMB, giúp xây dựng kế hoạch và chiến lược thực hiện hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và tranh chấp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Tham khảo để điều chỉnh chính sách, quy trình và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả công tác GPMB, đảm bảo quyền lợi người dân và tiến độ dự án.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý xây dựng, quy hoạch đô thị: Tài liệu tham khảo khoa học với phương pháp nghiên cứu bài bản, mô hình phân tích nhân tố và SEM, giúp hiểu sâu về các yếu tố tác động trong lĩnh vực đền bù, GPMB.

4. Người dân và cộng đồng bị ảnh hưởng bởi các dự án đầu tư công: Hiểu rõ quyền lợi, chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đền bù, GPMB, từ đó có thể tham gia tích cực và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao công tác đền bù, giải phóng mặt bằng tại TP.HCM thường bị chậm tiến độ?
   Nguyên nhân chính là do thủ tục pháp lý phức tạp, ngân sách chi trả bồi thường phân bổ chậm, giá đền bù thấp so với thị trường và sự chưa đồng thuận của người dân. Ví dụ, 41,3% người dân chưa nhận tiền do chưa thống nhất phương án đền bù.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả công tác đền bù, GPMB?
   Yếu tố tổ chức thực hiện như năng lực cán bộ, phối hợp liên ngành và minh bạch thông tin có ảnh hưởng lớn nhất, tiếp theo là yếu tố tài chính và chính sách pháp lý. Mức độ ảnh hưởng được đánh giá qua mô hình SEM với hệ số tương quan cao.

3. Làm thế nào để nâng cao sự đồng thuận của người dân trong công tác GPMB?
   Tăng cường tuyên truyền, đối thoại, giải quyết kịp thời khiếu nại và xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc điểm dân cư, tập quán địa phương giúp nâng cao sự đồng thuận và giảm thiểu tranh chấp.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng?
   Nghiên cứu sử dụng phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để rút gọn và xác định mối quan hệ giữa các yếu tố với hiệu quả công tác đền bù, GPMB.

5. Nghiên cứu có đề xuất giải pháp cụ thể nào cho các cơ quan quản lý?
   Có, nghiên cứu đề xuất tăng cường đào tạo cán bộ, cải thiện chính sách tài chính và pháp lý, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và xây dựng kế hoạch chi tiết, giám sát tiến độ công tác đền bù, GPMB.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định 7 nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại TP.HCM, trong đó tổ chức thực hiện và tài chính là hai yếu tố quan trọng nhất.
• Kết quả phân tích cho thấy sự phối hợp liên ngành, năng lực cán bộ và minh bạch thông tin đóng vai trò quyết định đến hiệu quả công tác GPMB.
• Tình trạng chưa đồng thuận của người dân và thủ tục pháp lý phức tạp là nguyên nhân chính gây chậm tiến độ đền bù, GPMB.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực tổ chức, cải thiện chính sách tài chính, tăng cường sự tham gia cộng đồng và xây dựng kế hoạch giám sát tiến độ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và cộng đồng có thể phối hợp hiệu quả, thúc đẩy tiến độ và chất lượng các dự án đầu tư công tại TP.HCM.

Các đơn vị liên quan cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để hoàn thiện hơn công tác đền bù, GPMB trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề nghiên cứu Những năm vừa qua, lĩnh vực xây dựng ở Việt Nam đang có bước chuyển mình lớn, phát triển vượt bậc về mọi mặt gồm số lượng và quy mô, đã có rất nhiều dự án trọng điểm quốc gia do nhà nước trực tiếp quản lý, đầu tư như: công trình hạ tầng kỹ thuật, thủy điện, thủy lợi, công nghiệp,… với chi phí đầu tư hàng nghìn tỷ đồng (xem minh họa hình 1. Tại các khu vực tỉnh thành trong nước, mỗi năm có nhiều khu công nghiệp, khu đô thị mới được xây dựng, trong đó dự án phát triển công nghiệp, nông nghiệp, thủy lợi, cơ sở hạ tầng với mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Đất đai thu hồi để thi công xây dựng hàng năm lên tới hàng nghìn ha, trong đó tại nhiều tỉnh thành phố thu hồi đất phục vụ xây dựng chủ yếu là đất nông nghiệp. Hàng chục dự án lớn do nhà nước đầu tư thu hồi hàng trăm ha, phải di dời hàng nghìn hộ dân, quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng (GPMB) gặp nhiều vướng mắc.

Công tác quản lý, thực hiện dự án còn nhiều hạn chế, tiến độ thực hiện chưa đảm bảo, thậm chí có nhiều dự án treo, hiệu quả đầu tư thấp, một số dự án đã thu hồi đất qua nhiều năm (có nơi đã bồi thường nhưng chưa thu hồi đất), chưa thi công để cỏ hoang, gây lãng phí, tốn kém. Hệ lụy của những bất cập trong việc đền bù, GPMB ở các tỉnh và thành phố trong nhiều năm gây ra thiệt hại, lãng phí, thất thoát to lớn. Dự án cao tốc Bắc – Nam HVTH: TRẦN CHÍ NGUYÊN – 1970483 Trang 1 GVHD: TS. NGUYỄN HOÀI NGHĨA PGS.

TRẦN ĐỨC HỌC TPHCM là thành phố đô thị đặc biệt của nước ta, là trung tâm của khu vực phía Nam, đang trong quá trình phát triển xây dựng trở thành một đô thị hiện đại bậc nhất, dần chuyển đổi sang nền kinh tế công nghiệp hóa, dịch vụ là chủ yếu (xem minh họa hình 1. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển vượt bậc nền kinh tế thì tỷ lệ gia tăng dân số khiến cho nhu cầu nhà ở, đất đai của người dân ngày càng nhiều, phạm vi đất ở ngày càng bị thu hẹp. Bên cạnh đó, quá trình phát triển đô thị diễn ra mạnh mẽ khiến cho giá đất mỗi ngày tăng vọt, nhu cầu đất đai phục vụ sản xuất kinh doanh không ngừng tăng. Một trong những đặc điểm của các công trình xây dựng là luôn gắn chặt với đất đai.

Do vậy, việc xây dựng công trình luôn gắn với thực hiện GPMB. Khi phạm vi đất đai cần giải phóng thuộc quyền sở hữu của người dân thì song song quyền sở hữu của người dân thì song song với GPMB là công tác đền bù, tái định cư. Vậy, GPMB là khâu tiên quyết tiến độ dự án, là công tác quan trọng trong quá trình chuẩn bị đầu tư, mang tính chất khó khăn, phức tạp, được xã hội quan tâm đặc biệt. Tổ chức giao thông tại Xa Lộ Hà Nội HVTH: TRẦN CHÍ NGUYÊN – 1970483 Trang 2 GVHD: TS.

NGUYỄN HOÀI NGHĨA PGS. TRẦN ĐỨC HỌC Những năm vừa qua, tiến độ thực hiện rất nhiều dự án tại khu vực TPHCM bị kéo dài so thời gian thực hiện dự kiến ban đầu, trong số đó, vướng mắc lớn nhất ở khâu giải phóng mặt bằng. Trong năm 2021, TPHCM đặt kỳ vọng sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác nhiều công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, cấp bách. Tuy nhiên, phải tạm dừng thi công nhiều công trình trong thời gian dài do vướng GPMB, thậm chí đã phải điều chỉnh kết thúc dự án.

“Trong cuộc phỏng vấn gần đây nhất, ông Lương Minh Phúc - Trưởng Ban Quản lý đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị thành phố Hồ Chí Minh - đưa ra số liệu đáng lo ngại về các dự án vướng mặt bằng thi công. Theo ông Phúc, trong 75 dự án đang quản lý thì có 28 dự án đang đợi mặt bằng, 29 dự án đang thi công nhưng vẫn còn vướng mặt bằng, chiếm đến 75% tổng số dự án [1]. Đây là tồn tại đã rất lâu và Ban Quản lý đã chọn các dự án cấp bách để báo cáo UBND TPHCM tìm cách tháo gỡ. Chỉ riêng năm 2021, Thành phố có 412 công trình trọng điểm chuyển tiếp kế hoạch trung hạn giai đoạn 2015-2020 sang giai đoạn 2021-2025, trong số đó hầu hết dự án liên quan đến vấn đề Giải phóng mặt bằng.

Lãnh đạo GPMB thành phố thường xuyên chủ trì sở ngành họp xem xét, tháo gỡ các nội dung vướng mắc, báo cáo kiến nghị UBND Thành phố xem xét, chấp thuận điều chỉnh bổ sung kịp thời nhiều cơ chế, chính sách phù hợp thực tế. Đồng thời, Lãnh đạo GPMB Thành phố cũng đã cùng với sở ngành thực hiện nhiều buổi họp trao đổi kiểm điểm khâu đền bù, GPMB, trực tiếp kiểm tra tại các địa bàn của công trình trọng điểm, nhằm đôn đốc và kịp thời giải quyết tại chổ nhiều nội dung vướng mắc trong việc áp dụng cơ chế, quy định bồi thường, GPMB. Song, bước đầu có hiệu quả đáng kể nhưng vẫn không giải quyết được hết các vướng mắc dẫn đến phải điều chỉnh thiết kế, thậm chí báo cáo kết thúc, dự án không khả thi. Ngày 10/11/2021, Hội đồng nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã thông qua tờ trình về điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016 - 2020.

Theo tờ trình được thông qua có 153 dự án và 1 chương trình đầu tư công giai đoạn 2016 - 2020 phải điều chỉnh vốn.569 tỷ đồng cho 26 dự án và 245 tỷ đồng cho 1 chương trình do vướng bồi thường, giải phóng mặt bằng, khối lượng thực hiện và quyết toán giảm so với kế hoạch [2]. Điều này đang báo động tình trạng kéo dài thời HVTH: TRẦN CHÍ NGUYÊN – 1970483 Trang 3 GVHD: TS. NGUYỄN HOÀI NGHĨA PGS. TRẦN ĐỨC HỌC gian hoàn thành công trình do tiến độ đền bù, GPMB gây tổn thất nặng nề đến quá trình xây dựng.

Mặc dù, cơ quan QLNN các cấp đã phát hành hàng loạt quy định, hướng dẫn, để hạn chế khó khăn cho khâu GPMB. Tuy nhiên, các nội dung này vẫn còn nhiều bất cập, tồn tại, chưa đảm bảo được tâm tư, nguyện vọng người dân, đặc biệt là đơn giá đền bù thiệt hại cũng như giải quyết triệt để các vấn đề liên quan chậm trễ tiến độ GPMB. Do đó, TPHCM cần có kế hoạch, phương án thực hiện sắp tới để hạn chế, giải quyết một cách triệt để các vướng mắc. Muốn đạt kết quả khả quan, trước tiên cần tìm ra nguyên nhân chính xác để định hướng cho đúng đắn.

Căn cứ phân tích hiện trạng các dự án hiện nay, cần nghiên cứu các nguyên nhân tác động và kiến nghị các phương pháp cải thiện công tác đền bù, GPMB các dự án xây dựng sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại khu vực Tp. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đền bù, GPMB dự án nguồn vốn ngân sách tại khu vực thành phố Hồ Chí Minh. - Đánh giá mối quan hệ, tầm ảnh hưởng quan trọng của các yếu tố đến hiệu quả của khâu đền bù, GPMB. Phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu: Yếu tố ảnh hưởng đến công tác đền bù, GPMB các dự án xây dựng sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại địa bàn Tp.

- Thời gian nghiên cứu: từ 14/02/2022 đến 13/6/2022. - Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành với những người có kinh nghiệm thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng từ các đơn vị Ban Quản lý dự án, chủ đầu tư, Ban Bồi thường GPMB, các cơ quan quản lý nhà nước (QLNN), chính quyền địa phương (CQĐP) và một số người dân có tài sản thuộc diện đền bù, giải phóng, mặt bằng các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Về mặt thực tiễn: - Nghiên cứu nhằm xác định rõ 32 yếu tố ảnh hưởng đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại Tp.

Nhận biết được mức độ quan trọng của nhóm yếu tố tổ chức thực hiện, năng lực kinh qua đó đưa HVTH: TRẦN CHÍ NGUYÊN – 1970483 Trang 4 GVHD: TS. NGUYỄN HOÀI NGHĨA PGS. TRẦN ĐỨC HỌC ra giải pháp sắp tới, phối hợp kiểm soát tốt các khâu trong công tác thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng. Về mặt học thuật: - Nghiên cứu giúp hình dung lại sơ đồ cấu trúc 32 yếu tố trong 7 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại Tp.

- Đưa ra sơ đồ phù hợp để mô tả mối liên hệ hệ trực tiếp tiếp, gián tiếp giữa các 7 nhóm BQS với nhau và giữa yếu tố với nhóm kết quả của việc đền bù, GPMB. HVTH: TRẦN CHÍ NGUYÊN – 1970483 Trang 5 GVHD: TS. NGUYỄN HOÀI NGHĨA PGS. TRẦN ĐỨC HỌC CHƯƠNG 2.

Các nội dung cơ bản về đền bù, GPMB: 2. Định nghĩa Tại khoản 11, Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 đã định nghĩa thuật ngữ thu hồi đất “nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngưởi sử dụng đất vi phạm về đất đai” [3]. Tại khoản 12, Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 định nghĩa thuật ngữ bồi thường về đất đai “là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích thu hồi cho người sử dụng” [3]. GPMB là thực hiện các việc di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định của các tổ chức, hộ gia đình sở hữu quyền sử dụng đất bàn giao cho Ban QLDA.

Tiếp theo chủ đầu tư sẽ thực hiện đền bù cho việc di dời các tài sản gắn liền với đất như vật kiến trúc, công trình xây dựng trên đất, cây cối hoa màu,…bàn giao mặt bằng để thi công xây dựng công trình. Theo điều 3 Luật Đất đai năm 2013 Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước hỗ trợ người có đất bị thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp phí để di dời đến địa điểm mới [3]. Việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất được quy định tại các điều 19, 20, 21, 22, 23, 24 và 25 của Nghị định số 148/2020/NĐ-CP ngày 18 tháng 12 năm 2020. Đặc điểm GPMB Công tác bồi thường, GPMB mang tính chất cực kỳ phức tạp.