Chương 1- Giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu gồm các nội dung: lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và kết cấu đề tài. Chương 2- Trình bày tổng quan khung lý thuyết về giá bán điện, phân loại giá bán điện, phương pháp định giá bán điện, hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, các nghiên cứu trước đây có liên quan đến đề tài nghiên cứu. Chương 3- Trình bày dữ liệu và phương pháp nghiên cứu tại EVNHCMC. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Chương 4- Trình bày các nội dung gồm: tổng quan về ngành điện và EVN, EVNHCMC; cơ cấu và định giá bán điện tại Việt Nam; phân tích mối quan hệ giữa giá bán điện và hiệu quả hoạt động của EVNHCMC.
Chương 5- Tóm tắt kết quả nghiên cứu, trình bày các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của EVNHCMC, hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƯƠNG 2 KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Tổng quan về giá bán điện 2.1 Khái niệm giá bán điện Giá bán điện là mức chi phí mà khách hàng phải trả cho nhà cung cấp điện trên mỗi kWh điện tiêu thụ. Giá bán điện được hình thành từ các khoản chi phí như: chi phí sản xuất điện, chi phí truyền tải điện, chi phí phân phối điện, chi phí bán lẻ điện và có tính thêm phần giá trị lợi nhuận của các công ty phát điện, đơn vị truyền tải, phân phối và bán lẻ điện. Theo cơ chế thị trường, giá bán điện cân bằng là mức giá mà tại đó đường cung và đường cầu về điện năng giao nhau tại mức sản lượng điện cân bằng.1: Cung – cầu điện năng (Nguồn: Nguyễn Hoài Nam (2018)) Trong ngắn hạn, nhu cầu điện năng có xu hướng ít nhạy cảm với giá bán điện do điện năng là nhu cầu thiết yếu đối với cuộc sống hiện đại, đặc biệt là trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước khi máy móc thiết bị điện tử trở nên thịnh hành.
Người tiêu dùng khó điều chỉnh hành vi sử dụng điện của mình khi có biến TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 động về giá, đặc biệt là khi giá bán điện tăng do họ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và sử dụng sản phẩm khác thay thế trong ngắn hạn. Tuy nhiên giá bán điện có ảnh hưởng đến nhu cầu điện năng của người tiêu dùng trong dài hạn vì người tiêu dùng có thể hạn chế sử dụng các thiết bị sử dụng điện hoặc chọn các sản phẩm khác thay thế. Ví dụ, trong sản xuất công nghiệp, các cơ sở sản cuất có thể chuyển sang sử dụng các nguồn năng lượng khác như gas hay dầu…. Trên thế giới hiện nay, ở bất kỳ quốc gia nào, nhà nước cũng có can thiệp ít nhiều đến giá bán điện để thực hiện các chính sách xã hội, chính sách kinh tế… như giá bán điện cho sinh hoạt ở nông thôn thấp hơn thành thị; giá bán điện cho sinh hoạt thấp hơn giá bán điện cho các ngành nghề kinh doanh khác; giá bán điện cho sản xuất nông nghiệp thấp hơn cho các ngành sản xuất khác….
Nguyễn Thành Sơn (2014), để đảm bảo lợi nhuận cho các công ty điện lực và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng điện, Cơ quan điều tiết điện lực sẽ quyết định về khung giá phát điện và bán buôn điện. Riêng đối với khung giá hoặc mức giá bán lẻ điện cho khách hàng sử dụng điện cuối cùng, một số nước sẽ do Chính phủ quyết định và một số nước sẽ do Cơ quan điều tiết điện lực độc lập quyết định và kiểm soát.2 Phân loại giá bán điện Hiện nay trên thế giới áp dụng nhiều loại giá bán điện khác nhau, Nguyễn Hữu Quyền (2002) đã nghiên cứu và tổng hợp phân loại giá bán điện trên thế giới theo bốn nhóm sau: Nhóm 1: Phân loại theo số lượng loại giá trong hệ thống giá điện: Giá điện khoán: là số tiền mà bên mua phải trả cho bên bán trong một khoảng thời gian nhất định, bất kể mức tiêu thụ điện cũng như công suất điện tiêu thụ là bao nhiêu. Số tiền này được xác định dựa trên thỏa thuận của bên bán và bên mua trong hợp đồng mua bán điện của hai bên.Ví dụ: Tại các tiểu bang phía tây Úc, đối với các hộ gia đình có hệ thống sưởi bằng nước nóng hay các hộ dân kết hợp sinh sống với văn phòng tổ chức từ thiện, giá bán điện được tính theo ngày. Giá điện đơn nhất (một giá) là mức giá bán áp dụng chung cho một kWh điện TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 bán ra cho bất kỳ đối tượng sử dụng điện nào.
Giá kép nhiều giá: là loại giá điện gồm từ hai mức giá khác nhau trở lên áp dụng cho một kWh điện bán ra. Loại giá này là rất phổ biến trên thế giới. Nhóm 2: Phân loại theo số lượng các yếu tố tác động trong cơ cấu giá điện: Giá do một yếu tố tác động: là loại giá chỉ do một yếu tố tác động là đối tượng sử dụng điện (sản xuất, dịch vụ, thắp sáng….) để hình thành nên mức giá. Giá do hai yếu tố tác động: Là loại giá điện được hình thành dựa trên hai yếu tố.
Ngoài yếu tố thứ nhất là đối tượng sử dụng điện, yếu tố thứ hai có thể là một trong hai loại sau: Theo cấp điện áp đo đếm: tại mỗi cấp điện áp sẽ có mức giá bán điện khác nhau. Cấp điện áp gồm có ba loại: cấp điện áp cao thế, cấp điện áp trung thế và cấp điện áp hạ thế. Trong trường hợp này, giá bán điện cho khách hàng sẽ được tính theo đối tượng sử dụng và theo cấp điện áp. Theo thời gian khách hàng sử dụng điện: thời gian sử dụng điện được phân thành ba khung giờ gồm: khung giờ cao điểm, khung giờ bình thường và khung giờ thấp điểm.
Tùy thuộc vào đặc điểm mỗi quốc gia, khung giờ sẽ dịch chuyển khác nhau. Ở một số quốc gia yếu tố thời gian được phân theo khung giờ vào theo mùa (mùa đông, mùa hè) vì có mùa nhu cầu dùng điện sẽ cao hơn và có mùa nhu cầu sẽ thấp hơn. Như vậy, trong trường hợp này, giá điện được xác định theo đối tượng dùng điện và đối tượng thời gian. Giá do ba yếu tố tác động: là loại giá điện được xác định dựa trên ba yếu tố gồm: đối tượng sử dụng điện, yếu tố cấp điện áp đo đếm và thời gian sử dụng điện.
Nhóm 3: Phân loại theo thành phần của giá điện: Giá một thành phần: là loại giá điện chỉ tính trên số lượng điện năng tiêu thụ, đơn vị tính là ki-lo-watt-giờ (kWh). Ví dụ: giá bán điện tại Việt Nam, Lào, Indonesia, Malaysia… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Giá hai thành phần: là loại giá điện được tính trên hai thành phần là số lượng điện năng tiêu thụ (kWh) và công suất tiêu thụ (kW). Như vậy, với giá hai thành phần, người sử dụng điện vừa phải thanh toán theo số lượng điện năng tiêu thụ, vừa phải thanh toán theo số công suất tiêu thụ trong một khoảng thời gian nào đó. Ví dụ: Tại Hàn Quốc, giá điện bao gồm phí cấp điện (KRW/kW) và phí điện năng (KRW/kWh) Giá ba thành phần: là loại giá điện mà khách hàng sử dụng phải thanh toán trên ba thành phần sử dụng gồm: số lượng điện năng tiêu thụ (kWh), công suất tiêu thụ (kW) và số tiền thuê bao công suất mỗi tháng.
Như vậy, người dùng điện vừa phải thanh toán theo số điện năng tiêu thụ, vừa phải thanh toán theo công suất tiêu thụ thực tế, và phải thanh toán cho số công suất đã đăng ký theo thuê bao. Ví dụ: Tại Thái Lan, giá điện đối với các đối tượng thuộc nhóm dịch vụ tổng hợp quy mô vừa được tính gồm 3 thành phần: Giá công suất cho từng kW, giá điện năng cho từng kWh và giá phí dịch vụ theo tháng. Nhóm 4: Phân loại theo ý định khuyến khích hoặc hạn chế tiêu dùng điện Giá bậc thang giảm dần: đây là loại giá áp dụng cho nhiều nấc tiêu thụ khác nhau, tại mức sản lượng tiêu thụ càng cao thì giá càng giảm. Ví dụ: 100 kWh đầu tiên tính với mức giá p1, 100 kWh tiếp theo tính với mức giá P2, trong đó P1>P2>P3>…Loại giá này áp dụng tại các quốc gia khuyến khích người tiêu dùng sử dụng điện nhiều hơn.
Giá bậc thang tăng dần: đây là loại giá áp dụng cho nhiều nấc tiêu thụ khác nhau, tại mức sản lượng tiêu thụ càng cao thì giá càng tăng. Ví dụ: 100 kWh đầu tiên tính với mức giá p1, 100 kWh tiếp theo tính với mức giá P2, trong đó P1<P2<P3<…Loại giá này áp dụng tại các quốc gia khuyến khích người tiêu dùng sử dụng tiết kiệm điện. Tại Việt Nam, giá bán điện sinh hoạt đang áp dụng theo biểu bậc thang tăng dần. Như vậy việc lựa chọn cơ cấu và loại giá bán điện của mỗi quốc gia tùy thuộc vào mục tiêu, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia đó.
Tuy nhiên, việc lựa chọn này phải đảm bảo các yêu cầu như: Giá bán điện phải được đa số khách hàng chấp nhận, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 cạnh tranh được với các loại nhiên liệu khác và có thể thu hút được các nhà đầu tư; cơ cấu giá bán điện phải đơn giản, dễ áp dụng. Điều này hưởng ảnh rất quan trọng đến sự phát triển của ngành điện lực nói riêng và ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế quốc gia nói chung.3 Các phương pháp định giá bán điện Nguyễn Hữu Quyền (2002) đã nghiên cứu và khái quát ba phương pháp định giá bán điện gồm có: Phương pháp định giá bán dựa vào chi phí đầu tư, phương pháp định giá bán dựa vào chi phí biên và phương pháp định giá bán dựa vào thị trường tự do. Phương pháp 1: Định giá bán điện dựa vào chi phí đã đầu tư Đây là phương pháp xác định giá bán điện dựa vào những chi phí mà ngành điện đã bỏ ra để đưa điện năng đến với người sử dụng như: chi phí xây dựng các nhà máy điện, chi phí xây dựng hệ thống đường dây truyền tải điện, chi phí cho việc phân phối điện đến người sử dụng…. Các công ty điện lực căn cứ vào các khoản chi phí đã đầu tư cộng với một khoản lợi nhuận mong muốn sẽ định ra mức giá bán điện cho người tiêu dùng.