Khóa luận: Thực trạng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh Gia Lai

Khóa luận phân tích thực trạng và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Gia Lai, đề xuất các giải pháp hiệu quả để khai thác bền vững.

• Tác giả: Ksor Dịu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phú Thắng
• Trường học: Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Địa lí
• Đề tài: Phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh Gia Lai
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của du lịch cộng đồng tại Gia Lai

Du lịch cộng đồng (DLCĐ) là một mô hình du lịch bền vững mà cộng đồng địa phương trở thành trung tâm của hoạt động. Tại tỉnh Gia Lai, du lịch cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, tăng thu nhập cho người dân địa phương, và phát triển kinh tế nông thôn. Các làng du lịch cộng đồng như xã Ia Mơ Nông, huyện Chư Păh và bản Mơ Hra, huyện Kbang, đã trở thành điểm đến hấp dẫn, cho phép du khách trải nghiệm cuộc sống thực tế của đồng bào dân tộc, tham gia các hoạt động truyền thống, và góp phần phát triển du lịch bền vững cho tỉnh.

1.1. Định nghĩa du lịch cộng đồng

Du lịch cộng đồng là hoạt động du lịch do cộng đồng địa phương quản lý và điều hành, tập trung vào trải nghiệm văn hóa, sinh hoạt thực tế của người dân. Mô hình này khác biệt với du lịch truyền thống vì nó đặt cộng đồng địa phương ở vị trí trung tâm, không chỉ là các nhân công hỗ trợ. Tại Gia Lai, du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa dân tộc Ê Đê, Bahnar, Jarai, và các dân tộc khác, tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo và hấp dẫn.

1.2. Tầm quan trọng phát triển bền vững

Phát triển du lịch cộng đồng bền vững giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn di sản văn hóa, và tạo công việc cho người dân. Tại Gia Lai, mô hình này góp phần nâng cao thu nhập hàng tháng của cộng đồng địa phương, cải thiện cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật, đồng thời tăng cường ý thức bảo vệ môi trường và văn hóa. Các khách du lịch được khảo sát đánh giá cao người dân địa phương vì sự hiếu khách, chân thành, và tính xác thực.

II. Tiềm năng du lịch cộng đồng Gia Lai hiện nay

Tỉnh Gia Lai sở hữu những tiềm năng to lớn để phát triển du lịch cộng đồng. Từ năm 2013 đến 2023, lượt khách du lịch đến Gia Lai tăng đáng kể, doanh thu từ hoạt động du lịch cũng tăng trưởng ổn định. Điểm nổi bật là sự đa dạng tài nguyên du lịch: thác K50, núi lửa Chư Đăng Ya, Biển Hồ, và các bảo tàng văn hóa. Bên cạnh đó, trình độ học vấn của người dân địa phương ngày càng cải thiện, và nhân lực địa phương sẵn sàng tham gia vào các hoạt động du lịch. Nhu cầu của khách du lịch về trải nghiệm thực tế, tiếp xúc văn hóa các dân tộc thiểu số ngày càng tăng, tạo cơ hội lớn cho phát triển du lịch cộng đồng.

2.1. Tài nguyên thiên nhiên và văn hóa phong phú

Gia Lai sở hữu đa dạng tài nguyên du lịch: thác nước tuyệt đẹp, núi lửa, và các hồ nước thiên nhiên. Các hoạt động của khách du lịch bao gồm trekking, khám phá văn hóa dân tộc, tham gia lễ hội truyền thống như Pơthi, và học nghề dệt thổ cẩm. Những tài nguyên này tạo nên yếu tố hấp dẫn khách du lịch mạnh mẽ và bền vững.

2.2. Nhu cầu du khách và khả năng tiếp cận

Khách du lịch được khảo sát cho thấy nhu cầu cao về trải nghiệm chân thực và tương tác với cộng đồng địa phương. Khả năng tiếp cận điểm đến du lịch cộng đồng tại Gia Lai đã cải thiện nhờ phát triển giao thông. Các làng du lịch cộng đồng như Ia Mơ Nông, Mơ Hra đã chứng minh sự hiệu quả của mô hình này thông qua lượt khách tăng năm qua năm.

III. Những thách thức trong phát triển du lịch cộng đồng Gia Lai

Mặc dù có tiềm năng lớn, phát triển du lịch cộng đồng tại Gia Lai vẫn gặp nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của du khách, nhất là ở các vùng nông thôn xa. Chất lượng sản phẩm và dịch vụ du lịch còn không đồng đều giữa các điểm, nguồn nhân lực địa phương còn thiếu đào tạo chuyên môn và kỹ năng tiếng ngoại. Công tác xúc tiến, quảng bá du lịch chưa hiệu quả, dẫn đến tính nhận biết của các sản phẩm du lịch cộng đồng còn thấp. Ngoài ra, chính sách phát triển du lịch cần được hoàn thiện hơn để tạo môi trường thuận lợi cho cộng đồng địa phương tham gia kinh doanh du lịch.

3.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật

Cơ sở hạ tầng tại các khu vực du lịch cộng đồng còn yếu kém, đặc biệt là đường giao thông, cơ sở lưu trú, và dịch vụ vệ sinh. Khảo sát cho thấy khách du lịch có mức đánh giá trung bình về yếu tố này. Cần đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất - kỹ thuật để cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ du lịch tổng thể.

3.2. Yếu tố nguồn nhân lực và xúc tiến quảng bá

Nguồn nhân lực địa phương cần được đào tạo kỹ năng phục vụ, tiếng ngoại, và kiến thức du lịch chuyên sâu. Công tác xúc tiến, quảng bá du lịch chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến mục đích chuyến đi và lựa chọn điểm đến của khách du lịch. Cần tăng cường chiến dịch marketing và xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng Gia Lai.

IV. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Gia Lai

Để phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Gia Lai, cần thực hiện một số giải pháp toàn diện. Thứ nhất, đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật để đáp ứng nhu cầu của du khách. Thứ hai, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực địa phương với kỹ năng phục vụ, tiếng ngoại, và kinh doanh du lịch. Thứ ba, tăng cường công tác xúc tiến, quảng bá du lịch thông qua các kênh trực tuyến, hợp tác với tour operator, và tham gia các hội chợ du lịch. Thứ tư, hoàn thiện chính sách phát triển du lịch để hỗ trợ cộng đồng địa phương tham gia kinh doanh. Thứ năm, xây dựng mô hình quản lý bền vững, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường. Các giải pháp này sẽ giúp du lịch cộng đồng Gia Lai phát triển lâu dài, tăng thu nhập hàng tháng cho cộng đồng địa phương, và nâng cao mức độ hài lòng của khách du lịch.

4.1. Nâng cấp cơ sở hạ tầng và đào tạo nhân lực

Cần đầu tư khẩn trương nâng cấp đường giao thông, xây dựng các cơ sở lưu trú tiêu chuẩn, cải thiện dịch vụ cấp nước sạch và điện. Đồng thời, tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng phục vụ, tiếng Anh, kiến thức du lịch cho người dân địa phương. Điều này giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ du lịch và tăng mức độ hài lòng của khách du lịch.

4.2. Xúc tiến quảng bá và hoàn thiện chính sách du lịch

Phát triển website, ứng dụng di động để quảng bá các sản phẩm du lịch cộng đồng. Hợp tác với tour operator, đơn vị truyền thông để tăng yếu tố hấp dẫn và nhận biết thương hiệu. Hoàn thiện chính sách phát triển du lịch với các ưu đãi tín dụng, miễn thuế, hỗ trợ marketing cho cộng đồng địa phương kinh doanh du lịch. Xây dựng các tiêu chuẩn quản lý bền vững để bảo vệ tài nguyên du lịch và môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Các khái niệm liên quan 1. Cộng đồng “Cộng đồng” (Comunity) là một khái niệm xã hội học được hiểu theo nhiều tuyến nghĩa.

Tùy theo góc độ tiếp cận và mục đích nghiên cứu mà có những định nghĩa khác nhau về cộng đồng. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Cộng đồng là toàn thể những người sống trong một xã hội nói chung có những điểm giống nhau và gắn bó thành một khối” [1]. Tác giả Bùi Thị Hải Yến trong công trình DLCĐ cũng có cách hiểu về cộng đồng như sau: “Cộng đồng được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định, được gọi tên như làng, xã, huyện, thị, tỉnh, thành phố, quốc gia… có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hội” [3]. Từ những định nghĩa trên, có thể hiểu “Cộng đồng là một tập thể người có cùng chung một số đặc điểm về kinh tế, văn hóa, xã hội,.và cùng tồn tại trên một lãnh thổ địa lí nhất định”.

Du lịch cộng đồng Thuật ngữ “Du lịch cộng đồng” xuất phát từ hình thức du lịch làng bản khởi nguồn vào khoảng năm 1970. Một số du khách đi đến nơi có dân cư thưa thớt, điều kiện sinh hoạt và đi lại khó khăn, nên họ phải nhờ đến sự trợ giúp từ người dân địa phương để dẫn đường, qua đêm, ăn uống,.Từ đó, du khách gọi đây là chuyến du lịch có sự hỗ trợ của người bản xứ - là tiền đề để phát triển loại hình DLCĐ. Trong quá trình phát triển, DLCĐ được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Tùy theo mục tiêu, địa bàn nghiên 5 cứu và quan điểm của mình mà mỗi tác giả đưa ra định nghĩa riêng, mỗi cách định nghĩa nêu bật lên những khía cạnh khác nhau về hình thức DLCĐ.

Theo Bùi Thị Hải Yến (2012): “DLCĐ có thể hiểu là phương thức phát triển bền vững mà ở đó CĐĐP có sự tham gia trực tiếp và chủ yếu trong các giai đoạn phát triển và mọi hoạt động du lịch. Cộng đồng nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế; của chính quyền địa phương cũng như chính phủ và nhận được phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch nhằm phát triển cộng đồng, bảo tồn khai thác tài nguyên môi trường du lịch bền vững, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú, có chất lượng cao và hợp lý của du khách” [3]. Theo Luật Du lịch (2017): “DLCĐ là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi” [5]. Từ những định nghĩa trên, có thể kết luận khái niệm “DLCĐ” bao gồm những nội dung sau: - DLCĐ là loại hình du lịch có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư vào hoạt động du lịch như khai thác, quản lí, bảo vệ TNDL thông qua sự giúp đỡ của chính quyền địa phương cũng như chính phủ, các cơ quan tài trợ hay các tổ chức phi chính phủ.

- Du khách là tiền đề mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng, đồng thời có những tác động nhất định đến môi trường sinh thái tự nhiên và nhân văn tại CĐĐP. - DLCĐ đem lại nhiều lợi ích về vật chất và tinh thần cho địa phương qua đó góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao nhận thức và chất lượng cuộc sống cho người dân. Đồng thời, KDL cũng có cơ hội khám phá, mở mang tầm hiểu biết, nâng cao nhận thức của mình về đời sống, văn hóa, truyền thống của người dân bản địa. - DLCĐ giúp bảo tồn, giữ gìn và phát huy các di sản văn hóa, di sản thiên nhiên ở địa phương, hướng tới phát triển du lịch bền vững.

Phát triển du lịch cộng đồng Theo quan điểm trong triết học, phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn. Còn trong cộng đồng, có thể hiểu phát triển là quá trình cải thiện về số lượng và chất lượng, về vật chất và tinh thần nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của các thành viên trong cộng đồng. Theo định nghĩa chính thức của Liên Hợp Quốc, 1956: “Phát triển cộng đồng là những tiến trình qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa của các cộng đồng và giúp các cộng đồng này hội nhập và đóng góp vào đời sống quốc gia”. Phát triển cộng đồng là tập hợp nhiều hoạt động diễn ra trong đời sống nhằm làm thay đổi các giá trị về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường của cộng đồng theo xu hướng ngày càng tốt hơn.

Từ đó có thể hiểu, phát triển DLCĐ là tập hợp các hoạt động của con người nhằm bảo tồn hoặc thay đổi các giá trị về kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường tại địa phương phục vụ các hoạt động du lịch theo chiều hướng ngày càng tốt hơn, hiệu quả hơn, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc đảm bảo quyền lợi cho CĐĐP. Vai trò của du lịch cộng đồng DLCĐ mang lại nhiều lợi ích cho CĐĐP trên nhiều khía cạnh, từ kinh tế, văn hóa, xã hội đến việc bảo tồn và gìn giữ văn hóa, môi trường: - Nâng cao nhận thức của cộng đồng: DLCĐ giúp góp phần nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề bảo vệ di sản văn hóa, môi trường, bảo tồn hệ sinh thái. Loại hình du lịch này còn giúp cộng đồng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và nâng cao ý thức chống các trào lưu du nhập không phù hợp. - Tạo việc làm và tăng thu nhập tại địa phương: DLCĐ đã góp phần rất lớn vào việc tạo thu nhập và việc làm cho địa phương.

Loại hình du lịch này còn đảm bảo sự cân bằng và bền vững trong phát triển kinh tế địa phương. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. - Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thiên nhiên: DLCĐ là giải pháp tốt nhất để giữ gìn, phát triển bản sắc văn hóa dân tộc và thiên nhiên. Vì hình thức tham quan này dựa trên văn hóa địa phương nên sử dụng dịch vụ tại chỗ.

Từ đó, nó đã giúp thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề truyền thống và tăng cường vai trò của chúng trong việc 7 bảo tồn bản sắc văn hóa. Du khách và người dân địa phương sẽ được kết nối nhiều hơn thông qua những trải nghiệm thực tế. Du khách sẽ đến gần hơn và hiểu hơn về đời sống, văn hóa địa phương. Người dân địa phương cũng sẽ cảm thấy tự hào và thoải mái khi chia sẻ các khía cạnh của cuộc sống và nghề nghiệp.

Nhưng bên cạnh đó, việc phát triển DLCĐ có thể mang lại không ít những tác động tiêu cực như là gây ô nhiễm môi trường do việc khai thác quá mức tài nguyên tự nhiên, xả rác, nước thải,., làm gia tăng tệ nạn xã hội và có thể dẫn đến đánh mất bản sắc văn hóa do sự lai căng văn hóa, bắt chước lối sống của các nền văn hóa khác,. Tuy nhiên, cần phải khẳng định ở đây là những mặt tiêu cực này không phải là bản chất vốn có của du lịch, không phải cứ phát triển du lịch là sẽ gây ra những ô nhiễm môi trường, những tiêu cực nêu trên là do sự quản lý kém hiệu quả sẽ dẫn tới hậu quả như vậy. Do đó, cần phân tích, đánh giá các vấn đề một cách khách quan, từ nhiều khía cạnh, từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp để khắc phục và giảm thiểu nó. Đặc điểm của du lịch cộng đồng CĐĐP là chủ thể của mọi hoạt động bảo tồn, quản lí, khai thác TNDL và tham gia vào các khâu tổ chức, các hoạt động du lịch.

DLCĐ là do cộng đồng tổ chức quản lý; DLCĐ là thúc đẩy, tạo cơ hội cho cộng đồng tham gia nhiệt tình vào phát triển du lịch; cộng đồng dân cư được trao quyền làm chủ, thực hiện các dịch vụ và quản lý phát triển du lịch. Phát triển DLCĐ còn có sự tham gia lãnh đạo của chính quyền địa phương, nhưng chính CĐĐP giữ vai trò chủ đạo duy trì các hoạt động kinh doanh du lịch và các hoạt động kinh tế - xã hội liên quan đến du lịch và du khách. Địa điểm tổ chức phát triển DLCĐ diễn ra tại nơi cư trú hoặc gần nơi cư trú của CĐĐP. Là nơi có nguồn du lịch tự nhiên hoặc văn hóa phong phú, hấp dẫn hoặc có cả hai, có độ nhạy cảm về đa dạng sinh học, chính trị, văn hóa – xã hội và chịu tác động bởi con người.

Tổ chức phát triển DLCĐ thực chất là phát triển các loại hình du lịch bền vững, có trách nhiệm với tài nguyên môi trường và sự phát triển của cộng đồng. Chủ thể của các hoạt động bảo tồn, tôn tạo tài nguyên môi trường và khai thác chính cho phát triển du lịch là CĐĐP. CĐĐP có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên văn hóa, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương để gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa ấy cho các thế hệ mai sau. 8 Lợi nhuận thu được từ du lịch được chia sẻ công bằng cho cộng đồng để bảo vệ môi trường; cộng đồng thu lợi nhuận, lợi ích kinh tế trực tiếp để tái đầu tư cho địa phương ngoài hỗ trợ của Chính phủ.

Các sản phẩm và dịch vụ du lịch được phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa của địa phương, giảm thiểu các tác hại của hoạt động du lịch đến các giá trị văn hóa của địa phương cũng như tài nguyên thiên nhiên phục vụ cho du lịch. DLCĐ bao gồm các yếu tố trợ giúp cộng đồng phát triển du lịch của các bên tham gia du lịch: các cá nhân, công ty du lịch, tổ chức chính phủ, phi chính phủ, các cấp quản lí nhà nước. Đó chính là những nguồn hỗ trợ kinh nghiệm và vốn đầu tư; hỗ trợ về cơ sở vật chất và ưu tiên về các chính sách cho cộng đồng trong việc phát triển du lịch và phát triển cộng đồng. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng 1.