Đóng Góp Của Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư Giai Đoạn Trước 1945

Lưu Trọng Lư được biết đến là một trong những người tiên phong của phong trào Thơ mới trong văn học Việt Nam hiện đại. 166 trang · Trường Đại Học Vinh · 2019.

• Người hướng dẫn: Đinh Trí Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Đóng Góp Của Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư Giai Đoạn Trước 1945
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng nghiên cứu và phạm vi tư liệu khảo sát
• Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Cấu trúc của luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu lý thuyết về văn xuôi tự sự
• 1.1.1. Khái niệm văn xuôi tự sự
• 1.1.2. Nghiên cứu lý thuyết của các tác giả nước ngoài về văn xuôi tự sự
• 1.1.3. Nghiên cứu lý thuyết của các tác giả trong nước về văn xuôi tự sự
• 1.2. Nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học phương Tây đối với quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nói chung, văn xuôi tự sự Việt Nam nói riêng
• 1.2.1. Những nghiên cứu công bố trước 1945
• 1.2.2. Những nghiên cứu công bố sau 1945
• 1.3. Nghiên cứu mang tính khái quát về vị trí Lưu Trọng Lư trong bức tranh chung của văn học Việt Nam trước 1945
• 1.3.1. Nghiên cứu công bố trước 1945
• 1.3.2. Nghiên cứu công bố sau 1945
• 1.4. Nghiên cứu chuyên sâu về bộ phận văn xuôi tự sự sáng tác trước 1945 của Lưu Trọng Lư
• 1.4.1. Nghiên cứu công bố trước 1945 về văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư
• 1.4.2. Nghiên cứu công bố sau 1945 về văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư thời kỳ trước Cách mạng
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: SỰ HÒA TRỘN CÁC KHUYNH HƯỚNG THẨM MỸ TRONG VĂN XUÔI TỰ SỰ LƯU TRỌNG LƯ TRƯỚC 1945
• 2.1. Một số khuynh hướng thẩm mỹ chính chi phối văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX
• 2.1.1. Khái niệm khuynh hướng thẩm mỹ
• 2.1.2. Khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển
• 2.1.3. Khuynh hướng thẩm mỹ thị dân
• 2.2. Sự tiếp biến các khuynh hướng thẩm mỹ thời đại trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945
• 2.2.1. Tiền đề của việc tiếp biến
• 2.2.2. Sự hội tụ của các khuynh hướng thẩm mỹ ở văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945
• 2.3. Nguyên tắc phản ánh - biểu hiện trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945
• 2.3.1. Chú ý đến những uẩn khúc trong tình cảm của nhân vật
• 2.3.2. Chú ý miêu tả những thân phận phụ nữ không may mắn
• 2.3.3. Phối trí hài hòa không gian xa xăm với không gian cụ thể
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: DẤU ẤN CỦA VĂN XUÔI TỰ SỰ LƯU TRỌNG LƯ TRƯỚC 1945 Ở HỆ THỐNG ĐỀ TÀI VÀ HỆ THỐNG HÌNH TƯỢNG
• 3.1. Một số đề tài và hình tượng nổi bật của văn xuôi tự sự Việt Nam trước 1945
• 3.1.1. Đề tài chính
• 3.1.2. Những hình tượng nhân vật nổi bật
• 3.2. Nét riêng của hệ đề tài trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945
• 3.2.1. Đề tài con người trong môi trường đô thị
• 3.2.2. Đề tài con người lỡ vận
• 3.2.3. Đề tài kỷ niệm riêng tư
• 3.3. Nét riêng của hệ thống hình tượng con người trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945
• 3.3.1. Hình tượng con người mang tâm lý thất bại
• 3.3.2. Hình tượng con người chìm đắm trong ái tình
• 3.3.3. Hình tượng con người mộng ảo
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. Chương 4: NHỮNG KIỂU LỰA CHỌN NGHỆ THUẬT ĐẶC THÙ TRONG VĂN XUÔI TỰ SỰ LƯU TRỌNG LƯ TRƯỚC 1945
• 4.1. Sử dụng và cải biến các mô típ quen thuộc của chủ nghĩa lãng mạn
• 4.1.1. Khái niệm mô típ và tiền đề của việc sử dụng, cải biến các mô típ nghệ thuật quen thuộc ở văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư
• 4.1.2. Dấu ấn Lưu Trọng Lư trong việc sử dụng và cải biến các mô típ quen thuộc
• 4.2. Nhào nặn chất liệu hiện thực theo hướng phong tục hóa
• 4.2.1. Sự khác nhau giữa xu hướng phong tục hóa và tiểu thuyết hóa trong văn xuôi tự sự
• 4.2.2. Việc nhào nặn chất liệu hiện thực theo hướng phong tục hóa trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư
• 4.2.3. Nét riêng của Lưu Trọng Lư với các nhà văn cùng thời trên vấn đề nhào nặn chất liệu hiện thực theo hướng phong tục hóa
• 4.3. Tạo sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất văn xuôi và chất thơ
• 4.3.1. Cơ sở của việc tạo sự kết hợp giữa chất văn xuôi và chất thơ
• 4.3.2. Biểu hiện của cái nhìn thơ về hiện thực
• 4.3.3. Sự kết hợp giữa chất văn xuôi và chất thơ trên bình diện ngôn ngữ và giọng điệu
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đóng Góp Của Lưu Trọng Lư Trước 1945

Lưu Trọng Lư được biết đến là một trong những người tiên phong của phong trào Thơ mới trong văn học Việt Nam hiện đại. Tuy nhiên, trước Cách mạng tháng Tám, ông còn để lại một khối lượng lớn tác phẩm văn xuôi tự sự, bao gồm 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết. Mảng văn xuôi này phong phú về đề tài, ngôn ngữ và giọng điệu, thể hiện cái nhìn đa chiều về cuộc sống. Trong khi thơ của Lưu Trọng Lư đã được nghiên cứu khá kỹ, thì mảng văn xuôi tự sự của ông lại chưa được quan tâm đúng mức. Một phần lý do là vì trong giai đoạn 1930-1945, có nhiều tác giả khác có phong cách viết tương đồng và nổi tiếng hơn. Tuy nhiên, để hiểu đầy đủ hơn về đóng góp của Lưu Trọng Lư trong tư cách một tác gia văn học, cần phải nghiên cứu văn xuôi tự sự của ông. Năm 2011, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Lưu Trọng Lư, một bộ sách gồm 2 tập đã tập hợp toàn bộ truyện ngắn và tiểu thuyết của ông, cho thấy một phương diện tài năng khác của ông trên lĩnh vực văn xuôi tự sự.

1.1. Bối Cảnh Sáng Tác Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư

Bối cảnh sáng tác cởi mở đã thúc đẩy sự tìm tòi và thể nghiệm của các nhà văn. Qua các tác phẩm, có thể nhận ra ảnh hưởng của văn học phương Tây, đặc biệt là văn học Pháp, đối với những trang viết của nhà văn. Ở đây có cả dấu ấn của những sáng tác tình cảm chủ nghĩa và cũng thấm đượm tình điệu lãng mạn chủ nghĩa. Không chỉ thế, bút pháp hiện thực, bút pháp tượng trưng của các bậc thầy hiện thực chủ nghĩa, tượng trưng chủ nghĩa cũng được tiếp thu và vận dụng theo một cách rất riêng. Điều này cho thấy sự giao thoa văn hóa Đông - Tây trong bối cảnh văn học Việt Nam đang chuyển mình theo hướng hiện đại hóa.

1.2. Ý Nghĩa Nghiên Cứu Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư

Việc nghiên cứu văn xuôi tự sự của Lưu Trọng Lư có ý nghĩa cung cấp thêm một tham số thuyết phục giúp chúng ta hiểu được thực chất của hoạt động giao lưu văn học Đông - Tây trong bối cảnh văn học Việt Nam đang gấp rút chuyển mình theo hướng hiện đại hóa, Âu hóa; hiểu được vai trò của những tác gia nổi tiếng trước Cách mạng như Lưu Trọng Lư trong việc tạo dựng nền móng cho một nền văn học Việt Nam hiện đại, có khả năng hội nhập với thế giới. Cũng qua những truyện ngắn, tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư, người nghiên cứu còn có thể phát hiện thấy sự giao thoa giữa các thể loại thuộc các loại hình sáng tác khác nhau.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Đánh Giá Đóng Góp Văn Xuôi Tự Sự

Luận án tập trung vào việc đánh giá những đóng góp của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư giai đoạn trước 1945. Đối tượng nghiên cứu chính là 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư sáng tác trước năm 1945, được tập hợp trong Lưu Trọng Lư, Tác phẩm - truyện ngắn và tiểu thuyết. Luận án cũng khảo sát sáng tác của nhiều tác giả gần gũi hoặc khác biệt về xu hướng, cùng giai đoạn hoặc khác giai đoạn sáng tác với Lưu Trọng Lư, để có cái nhìn bao quát về vấn đề. Mục đích nghiên cứu là đánh giá toàn diện hơn về Lưu Trọng Lư với tư cách là một nghệ sĩ đa năng, lưu được dấu ấn đậm nét của mình trên nhiều thể loại văn học. Đồng thời, luận án muốn góp phần bổ sung - điều chỉnh một số luận điểm đánh giá đã có về đặc điểm và thành tựu của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 trên cơ sở những tư liệu mới được khám phá - phát hiện và công bố.

2.1. Phạm Vi Tư Liệu Khảo Sát Trong Nghiên Cứu

Phạm vi tư liệu khảo sát chính của luận án là 27 truyện ngắn, 27 tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư sáng tác trước năm 1945 được tập hợp trong Lưu Trọng Lư, Tác phẩm - truyện ngắn và tiểu thuyết. Để có cái nhìn bao quát về vấn đề, luận án còn khảo sát sáng tác của nhiều tác giả gần gũi hoặc khác biệt về xu hướng, cùng giai đoạn hoặc khác giai đoạn sáng tác với Lưu Trọng Lư. Điều này giúp làm nổi bật những nét riêng biệt trong phong cách và đóng góp của ông so với các tác giả khác trong văn đàn.

2.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đóng Góp Văn Xuôi Tự Sự

Luận án hướng tới việc đánh giá toàn diện hơn về Lưu Trọng Lư với tư cách là một nghệ sĩ đa năng, lưu được dấu ấn đậm nét của mình trên nhiều thể loại văn học. Cũng qua đó, luận án muốn góp phần bổ sung - điều chỉnh một số luận điểm đánh giá đã có về đặc điểm và thành tựu của văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 trên cơ sở những tư liệu mới được khám phá - phát hiện và công bố. Điều này góp phần làm phong phú thêm di sản văn học của dân tộc.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đóng Góp Văn Xuôi Lưu Trọng Lư

Để thực hiện đề tài, luận án chủ yếu vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau: phương pháp tiếp cận thi pháp học, phương pháp cấu trúc - hệ thống, phương pháp loại hình, phương pháp so sánh và phương pháp lịch sử - xã hội. Phương pháp tiếp cận thi pháp học đòi hỏi sự quan tâm trước hết đến văn bản ngôn từ, giúp người nghiên cứu chỉ ra được hình thức mang tính chỉnh thể của đối tượng. Phương pháp cấu trúc - hệ thống xem xét đối tượng trong cái nhìn tổng thể, hình dung mỗi đối tượng là một hệ thống nhỏ của hệ thống lớn. Phương pháp loại hình quy văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư về loại thích hợp để có được những đánh giá thỏa đáng. Phương pháp so sánh thực hiện vừa những so sánh mang tính chất đồng đại, vừa những so sánh mang tính chất lịch đại. Phương pháp lịch sử - xã hội đặt đối tượng nghiên cứu vào bối cảnh ra đời của nó.

3.1. Tiếp Cận Thi Pháp Học Trong Nghiên Cứu Văn Xuôi

Phương pháp này đòi hỏi sự quan tâm trước hết đến văn bản ngôn từ (27 truyện ngắn, 27 tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư sáng tác trước 1945) - một điều kiện thiết yếu giúp người nghiên cứu chỉ ra được hình thức mang tính chỉnh thể của đối tượng (bao gồm sự tùy thuộc và chi phối lẫn nhau giữa các phạm trù: quan niệm con người, tình điệu thẩm mỹ, nghệ thuật tổ chức không - thời gian và hệ thống hình tượng, sự lựa chọn hệ thống thủ pháp biểu hiện…). Điều này giúp làm rõ phong cách nghệ thuật độc đáo của Lưu Trọng Lư.

3.2. Phương Pháp Lịch Sử Xã Hội Trong Đánh Giá Tác Phẩm

Phương pháp này đặt đối tượng nghiên cứu vào bối cảnh ra đời của nó, giúp người nghiên cứu nhìn nhận đối tượng như sản phẩm tinh thần của một thời đại lịch sử cụ thể, với rất nhiều mối quan hệ phức tạp bao quanh. Theo đó, văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư sẽ được đánh giá như là sự đáp ứng tích cực những nhu cầu phát triển (trước hết là nhu cầu thẩm mỹ) của một xã hội đang vận động theo hướng hiện đại hóa, Tây hóa. Điều này giúp hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

IV. Đóng Góp Của Luận Án Về Văn Xuôi Tự Sự Trước 1945

Luận án là công trình nghiên cứu quy mô đầu tiên về văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945, sau khi bộ sách Lưu Trọng Lư tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết được ấn hành vào năm 2011. Với công trình này, những đóng góp riêng, hết sức có ý nghĩa của của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945 được bước đầu nhận diện, phân tích, khẳng định, thông qua hệ thống dẫn liệu phong phú, góp phần vào việc đánh giá toàn diện hơn, khoa học hơn về tác gia Lưu Trọng Lư và phần nào xác định tính đa dạng của văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945. Luận án cũng góp thêm cứ liệu để nhìn nhận đầy đủ hơn về vấn đề tiếp nhận ảnh hưởng của văn học Phương Tây ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX - một sự tiếp nhận có tính đặc thù, giúp cho quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam đạt được những thành tựu có ý nghĩa.

4.1. Nhận Diện Đóng Góp Của Lưu Trọng Lư Trong Văn Xuôi

Với công trình này, những đóng góp riêng, hết sức có ý nghĩa của của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945 được bước đầu nhận diện, phân tích, khẳng định, thông qua hệ thống dẫn liệu phong phú, góp phần vào việc đánh giá toàn diện hơn, khoa học hơn về tác gia Lưu Trọng Lư và phần nào xác định tính đa dạng của văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945. Điều này làm nổi bật tinh thần dân tộc trong sáng tác của ông.

4.2. Ảnh Hưởng Văn Học Phương Tây Đến Văn Xuôi Việt Nam

Luận án cũng góp thêm cứ liệu để nhìn nhận đầy đủ hơn về vấn đề tiếp nhận ảnh hưởng của văn học Phương Tây ở Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX - một sự tiếp nhận có tính đặc thù, giúp cho quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam đạt được những thành tựu có ý nghĩa. Điều này cho thấy sự sáng tạo và đổi mới trong cách tiếp thu văn hóa ngoại lai của các nhà văn Việt Nam.

V. Khuynh Hướng Thẩm Mỹ Trong Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư

Văn xuôi tự sự của Lưu Trọng Lư trước 1945 thể hiện sự hòa trộn các khuynh hướng thẩm mỹ khác nhau. Văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX chịu ảnh hưởng của nhiều khuynh hướng thẩm mỹ, bao gồm khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển và khuynh hướng thẩm mỹ thị dân. Sự tiếp biến các khuynh hướng thẩm mỹ thời đại trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945 thể hiện qua việc chú ý đến những uẩn khúc trong tình cảm của nhân vật, miêu tả những thân phận phụ nữ không may mắn và phối trí hài hòa không gian xa xăm với không gian cụ thể. Lưu Trọng Lư đã tạo ra một phong cách riêng biệt bằng cách kết hợp các yếu tố truyền thống và hiện đại.

5.1. Khuynh Hướng Thẩm Mỹ Cổ Điển Trong Văn Xuôi

Khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển thể hiện qua việc sử dụng các yếu tố truyền thống trong văn học, như các điển tích, điển cố và các hình tượng quen thuộc. Lưu Trọng Lư đã khéo léo lồng ghép những yếu tố này vào tác phẩm của mình, tạo nên sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Điều này thể hiện sự kế thừa và phát triển di sản văn hóa của dân tộc.

5.2. Miêu Tả Thân Phận Phụ Nữ Trong Văn Xuôi Tự Sự

Lưu Trọng Lư chú ý miêu tả những thân phận phụ nữ không may mắn trong xã hội. Qua đó, ông thể hiện sự cảm thông sâu sắc với những người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi và bất công. Điều này thể hiện tính nhân văn sâu sắc trong tác phẩm của ông.

VI. Đề Tài Và Hình Tượng Trong Văn Xuôi Tự Sự Lưu Trọng Lư

Văn xuôi tự sự của Lưu Trọng Lư trước 1945 có những nét riêng biệt về đề tài và hệ thống hình tượng. Các đề tài nổi bật bao gồm đề tài con người trong môi trường đô thị, đề tài con người lỡ vận và đề tài kỷ niệm riêng tư. Hệ thống hình tượng nhân vật cũng có những nét độc đáo, bao gồm hình tượng con người mang tâm lý thất bại, hình tượng con người chìm đắm trong ái tình và hình tượng con người mộng ảo. Lưu Trọng Lư đã xây dựng những nhân vật sống động và chân thực, phản ánh những khía cạnh khác nhau của cuộc sống.

6.1. Đề Tài Con Người Trong Môi Trường Đô Thị

Lưu Trọng Lư tập trung vào việc miêu tả cuộc sống của con người trong môi trường đô thị, với những phức tạp và biến động của nó. Qua đó, ông phản ánh những thay đổi trong xã hội Việt Nam thời kỳ đó. Điều này thể hiện tính hiện đại trong tác phẩm của ông.

6.2. Hình Tượng Con Người Mang Tâm Lý Thất Bại

Lưu Trọng Lư xây dựng hình tượng con người mang tâm lý thất bại, phản ánh những khó khăn và thách thức mà con người phải đối mặt trong cuộc sống. Qua đó, ông thể hiện sự đồng cảm với những người gặp nhiều trắc trở và thất vọng. Điều này thể hiện tính bi kịch trong tác phẩm của ông.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngữ văn với đề tài "Đóng góp của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư giai đoạn trước 1945" do nghiên cứu sinh Hồ Thị Thanh Thủy thực hiện tại Trường Đại học Vinh (năm 2019), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đinh Trí Dũng và PGS.TS. Phan Huy Dũng, thuộc chuyên ngành Văn học Việt Nam (Mã số: 9.21).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, Lưu Trọng Lư được ghi nhận là một trong những gương mặt khởi xướng phong trào Thơ mới. Tuy nhiên, trước năm 1945, bên cạnh di sản thơ ca, ông còn để lại một khối lượng sáng tác văn xuôi đáng kể với 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết. Thực tế nghiên cứu văn học sử cho thấy mảng thơ của Lưu Trọng Lư đã được khảo sát kỹ lưỡng, trong khi bộ phận văn xuôi tự sự của ông lại chưa nhận được sự quan tâm tương xứng. Sự khuất lấp này xuất phát từ việc văn đàn giai đoạn 1930–1945 xuất hiện nhiều cây bút văn xuôi nổi tiếng cùng khuynh hướng lãng mạn hoặc hiện thực, khiến văn xuôi Lưu Trọng Lư bị đánh giá mờ nhạt hoặc phiến diện.

Năm 2011, bộ sách Lưu Trọng Lư, Tác phẩm – truyện ngắn và tiểu thuyết (trọn bộ 2 tập, dung lượng 1145 trang khổ 16x24 cm) do Lại Nguyên Ân và Hoàng Minh sưu tầm, biên soạn được ấn hành, cung cấp hệ thống tư liệu đầy đủ về mảng sáng tác này. Do đó, việc nghiên cứu văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945 là yêu cầu học thuật cấp thiết nhằm đánh giá toàn diện diện mạo tác gia, làm rõ quá trình giao lưu văn hóa Đông – Tây và bổ sung những nhận định xác đáng về bức tranh văn xuôi Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích bao quát của luận án là đánh giá toàn diện vị thế của Lưu Trọng Lư với tư cách một nghệ sĩ đa năng trên nhiều thể loại, đồng thời bổ sung và điều chỉnh các nhận định về đặc điểm, thành tựu của văn xuôi tự sự Việt Nam giai đoạn 1930–1945 trên cơ sở nguồn tư liệu văn bản đã được công bố đầy đủ.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 4 nội dung:

1. Tổng thuật tình hình nghiên cứu về sáng tác của Lưu Trọng Lư nói chung, văn xuôi tự sự của ông nói riêng; đồng thời minh định các khái niệm, thuật ngữ then chốt phục vụ nghiên cứu.
2. Nhận diện và phân tích những nét riêng về khuynh hướng thẩm mỹ trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trong mối quan hệ với các khuynh hướng thẩm mỹ chủ đạo của văn học Việt Nam giai đoạn 1930–1945.
3. Làm sáng tỏ những đặc điểm của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trên phương diện hệ thống đề tài và hệ thống hình tượng nhân vật qua sự so sánh đồng đại với các cây bút cùng thời.
4. Chỉ ra, phân tích và đánh giá các kiểu lựa chọn nghệ thuật mang tính đặc thù trong văn xuôi tự sự của Lưu Trọng Lư trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những đóng góp về nội dung tư tưởng, khuynh hướng thẩm mỹ, đề tài, hình tượng và phương thức nghệ thuật của mảng văn xuôi tự sự do Lưu Trọng Lư sáng tác trước năm 1945.
• Phạm vi tư liệu khảo sát: Trọng tâm khảo sát là 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư sáng tác trước năm 1945 được in trong bộ sách Lưu Trọng Lư, Tác phẩm – truyện ngắn và tiểu thuyết (2 tập, Nxb Lao Động – Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, 2011).
• Phạm vi so sánh, đối chiếu: Luận án mở rộng khảo sát các tác phẩm văn xuôi tự sự cùng thời kỳ của Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Đỗ Tốn, Khái Hưng, Nhất Linh, Thế Lữ, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng; đồng thời liên hệ đối chiếu với văn xuôi 30 năm đầu thế kỷ XX (Hồ Biểu Chánh, Phạm Duy Tốn) và văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam.

Tiêu chí	Nội dung xác lập trong luận án
Cơ quan đào tạo	Trường Đại học Vinh
Chuyên ngành / Mã số	Văn học Việt Nam / Mã số: 9.21
Tác gia nghiên cứu	Lưu Trọng Lư (1911–1991)
Quy mô tư liệu chính	27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết sáng tác trước năm 1945
Văn bản nguồn chính	Lưu Trọng Lư, Tác phẩm – truyện ngắn và tiểu thuyết (2 tập, 2011)
Thời gian - Không gian khảo sát	Giai đoạn văn học 1930–1945 tại Việt Nam (không gian Hà Nội, Huế, Quảng Bình)

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành phân loại và tổng thuật toàn diện lịch sử nghiên cứu theo 4 nhóm vấn đề chính:

                                  TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Lý thuyết văn       Ảnh hưởng phương Tây         Vị trí Lưu Trọng Lư       Nghiên cứu văn xuôi
xuôi tự sự          & Hiện đại hóa               trước & sau 1945          Lưu Trọng Lư
(Pospelov, Todorov, (Dương Quảng Hàm,            (Hoài Thanh, Vũ Ngọc      (Phan Khôi, Vũ Ngọc
Trần Đình Sử...)    Bùi Đức Tịnh...)             Phan, Hà Minh Đức...)     Phan, Lại Nguyên Ân...)

1. Nghiên cứu lý thuyết về văn xuôi tự sự

• Học giả quốc tế: Tác giả điểm lại các công trình nền tảng về lý luận thể loại của G. Pospelov (Dẫn luận nghiên cứu văn học), J. Culler, F. Lyotard, Tz. Todorov (Ngữ pháp Câu chuyện mười ngày, 1969 - khởi xướng thuật ngữ Tự sự học / Narratology), R. Barthes, S. Chatman, G. Prince. Các công trình này xác lập cấu trúc hai tầng bậc của tự sự (diễn ngôn/discours và câu chuyện/histoire) cùng vai trò trung tâm của nhân vật, cốt truyện, điểm nhìn và hành vi trần thuật.
• Học giả trong nước: Tiếp thu quan điểm từ Dương Quảng Hàm (Việt Nam văn học sử yếu), Phạm Thế Ngũ (Việt Nam văn học sử giản ước tân biên), Vương Trí Nhàn, Nguyễn Đăng Na (Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại), Nguyễn Hữu Sơn, Nguyễn Nghĩa Trọng, Hà Minh Đức (Lý luận văn học), Trần Đình Sử (Tự sự học - một số vấn đề lý luận và lịch sử), Nguyễn Thái Hòa. Văn xuôi tự sự được xác định là loại hình văn học phản ánh hiện thực qua nhân vật, biến cố, hành động và lời trần thuật khách quan, phân biệt tương đối với văn xuôi trữ tình.

2. Nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học phương Tây đối với quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam

• Trước 1945: Dương Quảng Hàm phân tích sự biến đổi của luân lý, ngôn ngữ, cú pháp và tư duy học thuật dưới tác động của văn hóa Pháp; Hoài Thanh và Hoài Chân trong Thi nhân Việt Nam nhấn mạnh sự thâm nhập của phương Tây trên mọi phương diện đời sống vật chất và tư tưởng, tạo tiền đề cho phong trào quốc văn mới.
• Sau 1945: Bùi Đức Tịnh (Những bước đầu của báo chí, truyện ngắn, tiểu thuyết & Thơ mới) khảo sát quá trình tiếp biến văn hóa Pháp ở văn học Nam Bộ; Phạm Thế Ngũ nhận diện các trào lưu lãng mạn, tả chân, tượng trưng, hiện tượng phỏng tác cốt truyện phương Tây ở Hồ Biểu Chánh (Ai làm được, Chúa Tàu Kim Qui, Cay đắng mùi đời, Ngọn cỏ gió đùa) và Phạm Duy Tốn; Phan Cự Đệ, Đỗ Lai Thúy, Huỳnh Lý, Đặng Anh Đào, Đào Duy Hiệp tiếp tục làm rõ quá trình Âu hóa trong cấu trúc thể loại văn xuôi.

3. Nghiên cứu khái quát về vị trí Lưu Trọng Lư trong bức tranh văn học trước 1945

• Trước 1945: Dương Quảng Hàm (Việt Nam văn học sử yếu), Hoài Thanh – Hoài Chân (Thi nhân Việt Nam), Lê Tràng Kiều (bài viết trên Hà Nội báo, 1936), Vũ Ngọc Phan (Nhà văn hiện đại) đều khẳng định vai trò mở đường và cổ vũ phong trào Thơ mới của Lưu Trọng Lư qua các bài diễn thuyết tại Quy Nhơn (1934), tập thơ Tiếng thu, bài thơ Mùa thu, Trên đường đời, Vắng khách thơ.
• Sau 1945: Phạm Thế Ngũ, Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức và Nguyễn Văn Thành (Lưu Trọng Lư - Về tác gia và tác phẩm), Lê Thị Đức Hạnh (1991), Nguyễn Văn Long (1987) khẳng định Lưu Trọng Lư là nghệ sĩ tài hoa, nhạy bén với những chuyển biến của thời đại, đắm chìm trong thế giới mộng và sầu.

4. Nghiên cứu chuyên sâu về văn xuôi tự sự sáng tác trước 1945 của Lưu Trọng Lư

• Trước 1945: Ý kiến đánh giá có sự phân cực rõ nét. Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại xếp Lưu Trọng Lư vào hàng "nhà tiểu thuyết rất tầm thường" với cốt truyện lỏng lẻo, giọng văn buồn tẻ, kể chuyện lôi thôi, tùy hứng; ngược lại, Phan Khôi đánh giá cao tập truyện ngắn đầu tay Người sơn nhân (1933), coi đây là tác phẩm mở đầu cho cõi tư tưởng của văn nghệ mới; Lê Tràng Kiều đăng các bài viết trên Hà Nội báo và Tiểu thuyết thứ năm (1936, 1938) nhiệt liệt bênh vực tiểu thuyết Khói lam chiều và khen ngợi Nàng công chúa Huế.
• Sau 1945: Nguyễn Văn Long (1987) chỉ ra Lưu Trọng Lư viết văn xuôi thiên về cảm xúc chủ quan ("để lòng mình tràn lan trên trang giấy"), ít chú trọng cấu trúc cốt truyện xã hội phức tạp, phân tích các tác phẩm Người sơn nhân, Con chim sổ lồng, Ly tao tuyệt vọng, Khói lam chiều, Chiếc cáng xanh; Lưu Khánh Thơ trong Từ điển tác phẩm văn xuôi Việt Nam (tập 1) tóm tắt, phân tích 7 tác phẩm; Lại Nguyên Ân (2011) trong bài khảo luận tổng quát đã chỉ ra sự kết hợp giữa chất thơ và chất văn xuôi, dấu ấn không gian ba vùng đất (Quảng Bình, Huế, Hà Nội), sự chuyển dịch đề tài từ thần tiên, kỳ ảo sang hiện thực phong tục và kiểu nhân vật mang tâm lý thất bại. Một số luận văn thạc sĩ của Hồ Thị Thanh Thủy (2012), Trần Hoài Ngọc (2012), Lê Phương Thảo (2013) bước đầu tiếp cận các khía cạnh phong cách truyện ngắn và truyện dài.

Khoảng trống nghiên cứu: Trước luận án này, chưa có công trình nào khảo sát toàn diện, có hệ thống trên toàn bộ 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết của Lưu Trọng Lư để định vị chính xác những đóng góp mang tính loại hình và thi pháp của mảng văn xuôi này trong tiến trình văn học Việt Nam 1930–1945.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và hệ khái niệm công cụ

1. Khái niệm Văn xuôi tự sự: Được xác định trên cơ sở phân biệt với văn xuôi trữ tình và văn xuôi nghị luận. Đây là bộ phận sáng tác bằng văn xuôi thuộc loại hình tự sự, lấy việc trần thuật sự kiện, khắc họa nhân vật, tổ chức cốt truyện và tái hiện thế giới khách quan làm phương thức biểu đạt trung tâm, tích hợp các yếu tố trữ tình dựa trên phong cách cá nhân của nhà văn.
2. Khái niệm Khuynh hướng thẩm mỹ (Aesthetic Tendency): Chỉ thiên hướng ổn định trong việc lựa chọn phương tiện, kỹ thuật, chất liệu nghệ thuật nhằm thể hiện cái đẹp và các phạm trù mỹ học (cái bi, cái cao cả, cái hài). Luận án khu biệt và ứng dụng hai khái niệm:
   • Khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển: Thiên hướng vươn tới cái đẹp chuẩn mực, trang trọng, mực thước, ưa chuộng tính chất hài hòa, cân đối, đặt con người trong tương quan gắn kết với thiên nhiên và vũ trụ.
   • Khuynh hướng thẩm mỹ thị dân: Nảy sinh từ quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa, hướng vào cái tôi cá nhân, khẳng định cảm xúc bản năng, đời sống riêng tư và khát vọng giải phóng tình cảm cá nhân thoát khỏi các quy phạm đạo đức phong kiến.
3. Lý thuyết Tự sự học (Narratology): Vận dụng các luận điểm về người kể chuyện, điểm nhìn trần thuật (tiêu điểm, khoảng cách, phương vị), kết cấu cốt truyện và thi pháp không – thời gian nghệ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu văn học chuyên ngành:

                           HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tiếp cận thi      Cấu trúc -       Phương pháp       Phương pháp       Lịch sử -
pháp học          hệ thống         loại hình         so sánh           xã hội
(Văn bản, ngôn    (Chỉnh thể tác   (Nhóm văn xuôi    (Đồng đại 1930-45 (Bối cảnh đô thị,
từ, hình tượng)   phẩm & thời đại) trữ tình/lãng mạn)& Lịch đại)       Âu hóa, tiếp biến)

• Phương pháp tiếp cận thi pháp học: Trực tiếp khảo sát cấu trúc văn bản ngôn từ của 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết nhằm giải mã quan niệm nghệ thuật về con người, cách tổ chức không gian - thời gian, hệ thống mô típ và phương thức trần thuật.
• Phương pháp cấu trúc – hệ thống: Đặt văn xuôi Lưu Trọng Lư như một hệ thống nghệ thuật chỉnh thể, đồng thời xem xét nó như một phân hệ vận động trong chỉnh thể văn học Việt Nam giai đoạn 1930–1945.
• Phương pháp loại hình: Nhận diện vị trí của văn xuôi Lưu Trọng Lư trong loại hình văn xuôi tự sự giàu chất trữ tình, đối chiếu tương đồng và khác biệt với các tác giả cùng loại hình như Thạch Lam, Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Đỗ Tốn.
• Phương pháp so sánh: Thực hiện so sánh đồng đại (với các nhóm tác giả Tự Lực văn đoàn, nhóm văn học hiện thực phê phán) và so sánh lịch đại (với truyện truyền kỳ, tiểu thuyết chương hồi trung đại và văn xuôi 30 năm đầu thế kỷ XX).
• Phương pháp lịch sử – xã hội: Đặt tác phẩm vào bối cảnh lịch sử, xã hội Việt Nam thời kỳ thuộc địa nửa phong kiến đang diễn ra quá trình đô thị hóa, Tây hóa và tiếp nhận văn hóa Pháp.
• Các thao tác bổ trợ: Khảo sát văn bản, thống kê - phân loại dữ liệu, phân tích và tổng hợp văn học.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ các công trình lý thuyết về văn xuôi tự sự, tự sự học của các học giả phương Tây (Pospelov, Todorov, Chatman, Prince, Barthes) và các nhà nghiên cứu Việt Nam (Dương Quảng Hàm, Phạm Thế Ngũ, Đặng Anh Đào, Trần Đình Sử, Nguyễn Đăng Na). Chương này làm rõ bối cảnh tiếp biến văn hóa Pháp trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc, phân tích lịch sử tiếp nhận trước tác Lưu Trọng Lư ở cả hai mảng thơ và văn xuôi qua các giai đoạn trước và sau 1945. Qua đó, tác giả luận án khẳng định khoảng trống học thuật cần giải quyết là nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về 54 tác phẩm văn xuôi tự sự trước 1945 của Lưu Trọng Lư.

Chương 2: Sự hòa trộn các khuynh hướng thẩm mỹ trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945

Chương 2 tập trung giải mã sự đan xen giữa hai khuynh hướng thẩm mỹ chủ đạo:

• Khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển: Thể hiện qua sự kế thừa các yếu tố thi pháp truyền thống, quan niệm về cái đẹp trang nhã, mực thước, việc sử dụng các môtip ước lệ, kết cấu mang âm hưởng truyền kỳ, cổ tích, và cảm quan gắn bó giữa số phận con người với quy luật tự nhiên, trời đất.
• Khuynh hướng thẩm mỹ thị dân: Bắt nguồn từ thực tiễn lối sống đô thị mới, đề cao ý thức cá nhân, giải phóng cảm xúc riêng tư, miêu tả những rung động tinh tế, bồng bột của tình yêu đôi lứa, đồng thời phơi bày mặt trái của lối sống kim tiền nơi phố thị.
• Sự tiếp biến và nguyên tắc phản ánh – biểu hiện:
  • Chú ý đến những uẩn khúc trong tình cảm nhân vật: Khám phá chiều sâu tâm lý phức cảm, trạng thái lưỡng lự giữa bổn phận và dục vọng cá nhân.
  • Chú ý miêu tả những thân phận phụ nữ không may mắn: Khắc họa số phận những người phụ nữ chịu nhiều oan trái, thiệt thòi bởi định kiến lễ giáo phong kiến và hoàn cảnh xã hội (gái quê lỡ bước, người vợ chịu cảnh phụ bạc, phụ nữ truân chuyên).
  • Phối trí hài hòa không gian xa xăm với không gian cụ thể: Kết hợp giữa cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ, huyền ảo (núi rừng Quảng Bình, chùa chiền, hang động) với các địa hạt sinh hoạt đời thường cụ thể (phố xá Hà Nội, chốn đô thị, sông Hương xứ Huế).

Chương 3: Dấu ấn của văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945 ở hệ thống đề tài và hệ thống hình tượng

Chương 3 chỉ ra những nét riêng biệt của văn xuôi Lưu Trọng Lư trong bức tranh chung của văn học Việt Nam thời kỳ 1930–1945:

                            HỆ THỐNG ĐỀ TÀI & HÌNH TƯỢNG ĐẶC THÙ
     HỆ THỐNG ĐỀ TÀI                                                 HỆ THỐNG HÌNH TƯỢNG

• Hệ thống đề tài:
  • Đề tài con người trong môi trường đô thị: Phản ánh sự va đập giữa lối sống mới và nếp sống truyền thống, những cám dỗ vật chất và bi kịch tha hóa của con người trong không gian thành thị.
  • Đề tài con người lỡ vận: Miêu tả những trí thức nghèo, những số phận lận đận, bất đắc chí, bất lực trước thực tại xã hội.
  • Đề tài kỷ niệm riêng tư: Tái hiện không gian văn hóa, gia đình dòng tộc và phong cảnh ba vùng đất gắn bó với cuộc đời nhà văn: chốn đồi núi làng quê Quảng Bình, nét trầm mặc của xứ Huế, và sự sôi động, phức tạp của Hà Nội.
• Hệ thống hình tượng con người:
  • Hình tượng con người mang tâm lý thất bại: Những nhân vật dễ đầu hàng số phận, bế tắc, chịu sự chi phối khắc nghiệt của hoàn cảnh dòng tộc, gia đình hoặc sự khác biệt tôn giáo.
  • Hình tượng con người chìm đắm trong ái tình: Tình yêu được nâng lên thành cứu cánh duy nhất của sự tồn tại, vượt qua các ranh giới xã hội, ranh giới cõi tiên – cõi tục, thần thánh – con người.
  • Hình tượng con người mộng ảo: Những nhân vật sống nhiều với nội tâm, hoài niệm, luôn ở trong trạng thái phiêu lãng, mơ màng, lẫn lộn giữa thực và mộng.

Chương 4: Những kiểu lựa chọn nghệ thuật đặc thù trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945

Chương 4 khảo sát các thao tác thi pháp làm nên diện mạo văn phong Lưu Trọng Lư:

• Sử dụng và cải biến các mô típ của chủ nghĩa lãng mạn: Vận dụng các mô típ kinh điển (cuộc hạnh ngộ kỳ lạ, giấc mộng, người đàn bà bí ẩn, căn nhà cổ, tiếng đàn trong đêm) nhưng được bản địa hóa, lồng ghép vào bối cảnh phong thổ và tâm thức người Việt.
• Nhào nặn chất liệu hiện thực theo hướng phong tục hóa: Tác giả phân biệt rõ sự khác nhau giữa xu hướng phong tục hóa và xu hướng tiểu thuyết hóa. Lưu Trọng Lư chú trọng tái hiện tỉ mỉ các phong tục tập quán cổ truyền như tục phạt vạ gái chửa hoang (Khói lam chiều), tục chặn đường đám cưới để xin nộp cheo (Chiếc cáng xanh), các quy tắc gia tộc phụ hệ (Dòng họ), mang lại giá trị ghi chép văn hóa xã hội sâu sắc.
• Tạo sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất văn xuôi và chất thơ:
  • Cái nhìn thơ về hiện thực: Quan sát đời sống qua lăng kính thẩm mỹ giàu cảm xúc trữ tình, nắm bắt những biến thái mong manh của thiên nhiên và tâm hồn.
  • Bình diện ngôn ngữ và giọng điệu: Câu văn giàu nhạc tính, nhiều liên tưởng bất ngờ; giọng điệu trần thuật mang âm hưởng u hoài, sầu mộng, tâm tình, chia sẻ.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác lập các đóng góp khoa học mới trên cả bình diện lý luận và thực tiễn:

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học văn học

• Đánh giá toàn diện tác gia: Khẳng định Lưu Trọng Lư không chỉ là nhà thơ khởi xướng Thơ mới mà còn là một cây bút văn xuôi sung sức với 54 tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết, đóng góp tích cực vào sự phân hóa đa dạng của văn xuôi thời kỳ 1930–1945.
• Cung cấp luận cứ về tiếp nhận ảnh hưởng phương Tây: Làm sáng tỏ cơ chế tiếp nhận văn học Pháp và văn học phương Tây ở một tác gia cụ thể, chỉ ra con đường kết hợp giữa tinh thần lãng mạn phương Tây với chất liệu văn hóa, phong tục truyền thống dân tộc.
• Làm rõ tính dung hợp thể loại: Chứng minh sự giao thoa đặc thù giữa thể loại thơ và văn xuôi tự sự trong sáng tác của một tác giả song hành hai tư cách nghệ sĩ.

Kiến nghị và giải pháp ứng dụng

• Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học: Cung cấp nguồn tư liệu và khung phân tích cho các công trình nghiên cứu lịch sử văn học Việt Nam hiện đại, nghiên cứu loại hình văn xuôi tự sự và thi pháp học tác giả.
• Ứng dụng trong giảng dạy đại học và sau đại học: Làm tài liệu tham khảo chuyên đề cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam và Lý luận văn học khi tìm hiểu về quá trình hiện đại hóa văn học nửa đầu thế kỷ XX.
• Ứng dụng trong giáo dục phổ thông: Bổ sung tư liệu văn học sử và văn bản học cho giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông khi giảng dạy các bài học về tác gia Lưu Trọng Lư và tiến trình văn học giai đoạn 1930–1945.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Theo giới hạn phạm vi đề tài, luận án chỉ tập trung khảo sát 54 tác phẩm văn xuôi tự sự sáng tác trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 được công bố trong bộ sách của Lại Nguyên Ân và Hoàng Minh (2011). Luận án chưa thể bao quát toàn bộ các bài báo, bài tiểu luận tản mạn có thể còn thất lạc trên các báo chí thời kỳ 1933–1945, cũng như chưa khảo sát mảng văn xuôi tự sự và kịch bản của Lưu Trọng Lư ở giai đoạn sau năm 1945.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục sưu tầm, khảo dị các văn bản văn xuôi đăng báo thời kỳ 1930–1945 chưa được in thành sách của Lưu Trọng Lư.
  • Triển khai nghiên cứu so sánh đối chiếu giữa bộ phận văn xuôi tự sự trước 1945 và bộ phận văn xuôi, ký sự, hồi ký, kịch bản sân khấu của Lưu Trọng Lư sau năm 1945 nhằm đánh giá toàn bộ tiến trình vận động tư tưởng nghệ thuật của tác gia.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng cụ thể trong nghiên cứu và đào tạo văn học:

Nhóm đối tượng	Hạng mục nội dung đáng tham khảo	Giá trị ứng dụng thực tiễn
Nghiên cứu sinh, Học viên cao học	Chương 1 (Tổng quan & Khung lý thuyết Tự sự học), Chương 2 (Tiếp biến khuynh hướng thẩm mỹ)	Phương pháp luận nghiên cứu tác gia, cách phân lập khuynh hướng thẩm mỹ và xử lý tổng quan tài liệu
Giảng viên đại học	Chương 3 (Hệ đề tài, hình tượng) và Chương 4 (Thi pháp phong tục hóa, văn xuôi kết hợp chất thơ)	Giáo trình giảng dạy chuyên đề Văn học Việt Nam 1930–1945, Thi pháp học tác phẩm tự sự
Giáo viên Ngữ văn THPT	Phân tích tác phẩm tiêu biểu (Khói lam chiều, Chiếc cáng xanh, Người sơn nhân)	Bổ sung tư liệu văn học sử trực quan, mở rộng kiến thức bài giảng tác gia Lưu Trọng Lư và phong trào Thơ mới
Nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử	Phần khảo sát tư liệu phong tục tập quán miền Trung và đời sống đô thị trước 1945	Khai thác cứ liệu văn học như bằng chứng lịch sử văn hóa về phong tục làng xã và đời sống xã hội thuộc địa

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng tư liệu văn xuôi tự sự trước 1945 của Lưu Trọng Lư được luận án khảo sát bao gồm những gì?
Luận án khảo sát toàn bộ 27 truyện ngắn và 27 tiểu thuyết sáng tác trước năm 1945 của Lưu Trọng Lư, được tập hợp trong bộ sách Lưu Trọng Lư, Tác phẩm – truyện ngắn và tiểu thuyết (trọn bộ hai tập, 1145 trang khổ 16x24 cm) do Lại Nguyên Ân và Hoàng Minh sưu tầm, biên soạn, Nxb Lao Động – Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây xuất bản năm 2011.

2. Vì sao trước đây mảng văn xuôi tự sự của Lưu Trọng Lư ít được chú ý và bị đánh giá khắt khe?
Có hai nguyên nhân chính được văn bản nêu rõ: Thứ nhất, Lưu Trọng Lư quá nổi tiếng ở vai trò khởi xướng phong trào Thơ mới nên hào quang thơ ca làm lu mờ văn xuôi; thứ hai, ở giai đoạn 1930–1945 có nhiều cây bút văn xuôi cùng khuynh hướng nổi tiếng hơn, trong khi một số nhà phê bình như Vũ Ngọc Phan (Nhà văn hiện đại) đánh giá khắt khe rằng tiểu thuyết của ông có cốt truyện lỏng lẻo, kể chuyện theo lối tâm tình tùy hứng, giọng buồn tẻ.

3. Khái niệm "khuynh hướng thẩm mỹ" trong luận án được định nghĩa như thế nào?
Khuynh hướng thẩm mỹ (Aesthetic Tendency) được luận án định nghĩa là thiên hướng lựa chọn phương tiện, kỹ thuật, chất liệu nhằm thể hiện cái đẹp (cùng các phạm trù cái bi, cái hài, cái cao cả) trong sáng tác nghệ thuật. Đây là biểu hiện cụ thể của quan niệm thẩm mỹ, chi phối cách hành xử, miêu tả, tổ chức hình tượng của tác giả.

4. Hai khuynh hướng thẩm mỹ nào hòa trộn trong văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư trước 1945?
Đó là Khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển (hướng về cái đẹp mực thước, trang trọng, hài hòa, kế thừa truyền thống mỹ học dân tộc và phương Đông) và Khuynh hướng thẩm mỹ thị dân (nảy sinh từ đời sống đô thị mới, đề cao cá nhân, giải phóng tình cảm riêng tư và khắc họa những biến động tâm lý của con người thời hiện đại).

5. Những nét riêng trong hệ thống hình tượng con người của văn xuôi Lưu Trọng Lư là gì?
Luận án xác định ba mô hình hình tượng nổi bật: Hình tượng con người mang tâm lý thất bại (bất lực trước hoàn cảnh dòng tộc, định kiến tôn giáo), Hình tượng con người chìm đắm trong ái tình (coi tình yêu là nguồn sống tối thượng, bất chấp ngăn cách), và Hình tượng con người mộng ảo (luôn hoài niệm, sống trong thế giới mộng mị, phiêu lãng).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hồ Thị Thanh Thủy là công trình khoa học đầu tiên khảo sát quy mô, toàn diện và có hệ thống trên toàn bộ 54 tác phẩm văn xuôi tự sự sáng tác trước năm 1945 của Lưu Trọng Lư. Công trình đã làm sáng tỏ sự hòa trộn giữa khuynh hướng thẩm mỹ cổ điển và thị dân, nhận diện hệ thống đề tài, hình tượng nhân vật độc trường cùng các lựa chọn nghệ thuật phong tục hóa và kết hợp chất thơ. Kết quả nghiên cứu không chỉ xác lập vị thế tác gia văn học trọn vẹn cho Lưu Trọng Lư trên cả hai lĩnh vực thơ ca và văn xuôi, mà còn cung cấp những luận cứ khoa học có giá trị cho lịch sử văn học Việt Nam hiện đại giai đoạn 1930–1945.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu loại hình văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại (in trong Tự sự học (Một số vấn đề lý luận và lịch sử) do Trần Đình Sử chủ biên), tác giả Nguyễn Hữu Sơn đã nhận định: “Việc đặt bộ sách như một tác phẩm văn xuôi tự sự sẽ bao quát được tất cả các nội dung văn - sử - triết, giải thích được đầy đủ tính chất hỗn dung thể loại, sự đan xen lời đối thoại, văn xuôi và thơ ca trong cùng một cấu trúc văn bản tự sự, việc ghi chép tiểu sử cuộc đời thiền sư với khả năng tích hợp các yếu tố folklore… Như vậy, hoàn toàn có thể xác định Thiền uyển tập anh là một trong những tác phẩm khởi đầu và có ý nghĩa điển hình cho loại hình văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại” [130, tr. Nếu thời trung đại, văn xuôi tự sự được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, với ba hình thức tự sự chủ yếu: truyện, tiểu thuyết (chương hồi) và ký thì sang thời hiện đại nó lại mang một diện mạo, hình thức khác trước, đó là sự ra đời các hình thức thể loại hiện đại: truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, phóng sự. Khi bàn về văn xuôi tự sự hiện đại, tác giả Nguyễn Nghĩa Trọng trong bài viết Các nhà văn Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX nói về văn tự sự (Tự sự học - 17 Trần Đình Sử chủ biên) đã dẫn ra những nhận định về văn tự sự của Phan Kế Bính, Nguyễn Bá Học, Hoàng Tích Chu, Phạm Quỳnh, Vũ Đình Long, Trúc Hà, Thiếu Sơn, Lê Tràng Kiều, Trương Tửu, Hải Triều, Như Phong, Vũ Ngọc Phan, Thạch Lam, Vũ Bằng. Cuối cùng, Nguyễn Nghĩa Trọng kết luận: “Các nhà văn thống nhất xem văn tự sự là văn kể chuyện, trần thuật sự việc, mô tả hành động, bao gồm cả tả cảnh, tả tình, tả ngoại hình, nội tâm… Văn tự sự có đầy đủ trong tiểu thuyết, truyện vừa, truyện ngắn, tùy bút, ký sự, phóng sự, truyện ký… Nó tổng hợp các loại văn xuôi, đa dạng, phong phú.

Tuy nhiên có trường hợp tự sự là văn vần. Văn tự sự ngày càng phát triển và có triển vọng to lớn nhưng luôn đổi mới tùy hoàn cảnh lịch sử xã hội và tài năng của các nhà văn” [130, tr. Về phương thức tự sự, trong cuốn Lý luận văn học, Hà Minh Đức cho rằng tự sự ghi chép lại “Quan hệ giữa con người với cuộc sống khách quan, và không tập trung ở sự khai thác tâm trạng chủ quan của người viết mà hướng về thế giới khách quan. Nhận thức thế giới khách quan một cách chân thực, phát hiện vào chiều sâu của thực tại, ghi chép được những mặt phong phú của đời sống để góp phần cải tạo cuộc sống là yêu cầu chân chính của phương thức tự sự” [45, tr.

Tất cả những nghiên cứu lý thuyết được điểm qua ở trên giúp chúng tôi có chỗ dựa về lý luận để triển khai đánh giá văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư theo những phương diện phù hợp với đặc trưng loại hình của nó, từ đó, có thể chỉ ra một cách thuyết phục những đóng góp của của mảng sáng tác này cho văn xuôi tự sự Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 nói riêng và văn xuôi tự sự Việt Nam hiện đại nói chung. Nghiên cứu về ảnh hưởng của văn học phương Tây đối với quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nói chung, văn xuôi tự sự Việt Nam nói riêng 1. Những nghiên cứu công bố trước 1945 Trong phần viết này, điều chúng tôi quan tâm là những gợi mở từ những nghiên cứu về vấn đề nói trên đối với việc tìm hiểu những đặc điểm của văn 18 xuôi tự sự Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 (trong đó có văn xuôi tự sự Lưu Trọng Lư) - những đặc điểm được hình thành trong sự cọ xát văn hóa và trong những nỗ lực hiện đại hóa văn học của những nhà văn thức thời, được đào tạo từ “trường Tây”, trong khi đón ngọn gió văn minh từ phương xa thổi tới vẫn không thôi thao thức với bẳn sắc và tiền đồ của nền văn hóa, văn học Việt Nam. Trước khi tiếp xúc với văn hóa, văn học phương Tây, văn học Việt Nam đã có truyền thống tự sự bằng văn xuôi với những thành tựu đáng tự hào.

Điều này có thể được kiểm chứng qua những bộ sưu tập dày dặn như Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại gồm 3 tập do nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Na tuyển soạn và giới thiệu (Nxb Giáo dục 1997 - 2000) mà ở trên chúng tôi đã nhắc tới. Đến cuối thế kỷ XIX, văn xuôi tự sự Việt Nam đã có một khuôn mặt khác: truyện ngắn khác truyện truyền kỳ xưa, tiểu thuyết không còn là tiểu thuyết chương hồi nữa và ký thì có nhiều tiểu loại phong phú hơn, với việc đề cao nguyên tắc ghi chép trung thành những sinh hoạt thường ngày… Đây chính là lý do thúc đẩy các nhà nghiên cứu quan tâm tìm hiểu ảnh hưởng của văn học phương Tây, văn học Pháp đến văn học Việt Nam cũng như sự tiếp nhận chủ động những ảnh hưởng đó của các nhà văn Việt Nam đang khát khao đổi mới và hiện đại hóa sáng tác. Sau khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, văn học Việt Nam cuối thể kỷ XIX đã có một cuộc tiếp xúc sâu rộng với nền văn hóa, văn học phương Tây qua văn hóa, văn học Pháp. Điều này đã được nhiều nhà nghiên cứu như Dương Quảng Hàm, Thiếu Sơn, Hoài Thanh - Hoài Chân, Vũ Ngọc Phan, Kiều Thanh Quế… xác nhận, khẳng định.

Có thể nêu ý kiến tiêu biểu sau đây của Dương Quảng Hàm trong Việt Nam văn học sử yếu khi nhận định về số người Nam ảnh hưởng văn hóa văn học phương Tây (đặc biệt là nước Pháp) ngày càng nhiều: “Sau khi người Pháp cai trị nước ta, Pháp học một ngày một phát đạt, số người Nam học chữ Pháp càng ngày càng nhiều, trước còn ở bậc tiểu học, trung học, sau lên đến bậc đại học, nhờ đó mà các bậc học thức trong nước được tiếp xúc thẳng với nền văn học của Âu Tây, thứ nhất là của nước Pháp và chịu ảnh hưởng sâu xa của nền văn hóa 19 ấy” [49, tr. Nhà nghiên cứu còn khẳng định cuộc tiếp xúc với phương Tây đã khiến cho luân lý, xã hội Việt Nam có sự thay đổi, chẳng hạn: con người bấy giờ thường hay nhắc đến chủ nghĩa cá nhân, những quan niệm về công dân, nghề nghiệp, danh dự… Dương Quảng Hàm đã phân tích khá kỹ lưỡng sự thay đổi nhiều mặt của văn học nước Nam khi tiếp xúc với nền văn học phương Tây (cụ thể là văn học Pháp). Về đường học thuật: “Các nhà trí thức biết để ý đến học thuật của các nước trên hoàn cầu, đến việc nước ta và việc thiên hạ; biết giá trị của phương pháp khoa học, của sự tìm tòi, sự phát minh và biết trọng những đặc sắc” [49, tr. Còn ngôn ngữ và văn tự, Dương Quảng Hàm nhận định nó đã có nhiều đổi mới: “Nhờ ảnh hưởng của Pháp văn, nhiều nhà viết quốc văn ta gần đây đã biết trọng sự bình giảng sáng sủa, gãy gọn.

Có nhiều cú pháp mới phỏng theo cú pháp văn Tây mà đặt ra. Đồng thời có nhiều danh từ gốc ở chữ Pháp đã theo cách phiên âm mà sáp nhập tiếng ta và có nhiều thành ngữ của Pháp đã do các nhà viết văn đem dịch ra tiếng ta” [49, tr. Khi nói tới “đường văn chương”, nhà nghiên cứu đem so sánh văn chương của “các cụ” xưa kia với các nhà học thức quốc văn. Các cụ thường viết văn bằng chữ Nho nhưng “nhãng bỏ quốc văn”, họ thường “chuộng từ chương mà không vụ thực sự”, chú trọng đến “hạng người cao quý” mà không quan tâm tới lớp “thường dân”.

Còn nay: “Các nhà học thức đã biết trọng quốc văn, biết quan sát và mô tả các cảnh vật xác thực, biết để ý đến cuộc sinh hoạt của người bình dân” [49, tr. Hoài Thanh và Hoài Chân trong Thi nhân Việt Nam khẳng định về ảnh hưởng phương Tây trên mọi phương diện của đời sống: “Chúng ta ở nhà tây, đội mũ tây, đi giày tây, mặc áo tây. Chúng ta dùng đèn điện, đồng hồ, ô tô, xe lửa, xe đạp… còn gì nữa! Nói làm sao cho xiết mọi sự thay đổi về vật chất, phương Tây đã đưa tới giữa chúng ta! Cho đến những nơi hang cùng ngõ hẻm, cuộc sống cũng không còn giữ nguyên hình như ngày trước. Nào dầu Tây, diêm Tây, nào vải Tây, chỉ Tây, kim Tây, đinh Tây.

Đừng tưởng tôi ngụy biện. Một cái đinh cũng mang theo nó một chút quan niệm của phương Tây về nhân sinh, về 1 Khi trích dẫn ý kiến của Dương Quảng Hàm, chúng tôi bỏ gạch nối giữa các từ ghép mà tác giả đã sử dụng một cách nhất quán, để phù hợp với quy cách chính tả hiện nay. 20 vũ trụ, và có ngày ta sẽ thấy thay đổi cả quan niệm của phương Đông. Những đồ dùng kiểu mới ấy chính đã dẫn đường cho tư tưởng mới” [133, tr.

Cũng như Dương Quảng Hàm, Hoài Thanh và Hoài Chân đã nhìn rõ sự thay đổi cả ở trong văn học, trong tư tưởng, hành động để hướng tới một nền quốc văn mới: “Họ bắt đầu viết quốc ngữ, một thứ chữ mượn của người phương Tây. Câu văn của họ cũng bắt đầu có cái rõ ràng, cái sáng sủa của văn tây. Những tư tưởng phương Tây đầy rẫy trên Đông Dương tạp chí, trên Nam phong tạp chí và từ hai cơ quan ấy thấm dần vào các hạng người có học. Người ta đua nhau cho con em đến trường Pháp Việt, người ta gửi con em sang tận bên Pháp.

Thế rồi có những người Việt Nam đậu kỹ sư, đậu bác sỹ, đậu thạc sỹ, có những người Việt Nam nghiên cứu khoa học, triết học; và có những người Việt Nam nghĩ chuyện xây dựng một nền học riêng cho nước Việt Nam […]. Những hình thức mới của cuộc đời, những tư tưởng mới và nhất là ảnh hưởng văn học Pháp ngày một thấm thía, ấy là những lợi khí Âu hóa” [133, tr. Cả Dương Quảng Hàm lẫn Hoài Thanh - Hoài Chân đều nhận định sự tiếp xúc với phương Tây tỏa khắp đời sống của dân tộc. Việc tiếp xúc cụ thể với văn học Pháp là con đường đầu tiên để cho lớp trí thức Tây học đến với nền văn minh phương Tây.

Từ đó, nước nhà đã có phong trào quốc văn mới dựa trên sự thay đổi về tư tưởng, ngôn ngữ, văn chương.