Đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Phạm Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Đổi Mới Chính Sách Học Phí Và Hỗ Trợ Người Học Tại Các Trường Đại Học Công Lập
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ VÀ HỖ TRỢ NGƯỜI HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách học phí và hỗ trợ người học
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Cơ sở lý luận về chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 1.4.1. Khái niệm chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 1.4.2. Nội dung của chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 1.4.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới (đổi mới) chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 1.4.4. Các tiêu chí đánh giá (đổi mới) chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 1.4.5. Kinh nghiệm quốc tế về chính sách học phí giáo dục đại học công lập
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng
• 2.1.1. Nghiên cứu lý thuyết tại bàn
• 2.1.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.1.3. Phương pháp tổng hợp phân tích tài liệu
• 2.1.4. Tham khảo ý kiến chuyên gia
• 2.2. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian thực hiện nghiên cứu
• 2.3. Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Vấn đề nghiên cứu
• 2.7. Tổng hợp phân tích so sánh
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ VÀ HỖ TRỢ NGƯỜI HỌC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 3.1. Khái quát một số nét cơ bản về đại học công lập tại Việt Nam
• 3.1.1. Đại học Quốc gia Hà Nội
• 3.1.2. Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• 3.1.3. Trường Đại học Y Hà Nội
• 3.1.4. Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì
• 3.2. Thực trạng về đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 3.2.1. Sự cần thiết của đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 3.2.2. Những kết quả đạt được về chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 3.2.3. Những hạn chế về chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 3.2.4. Nguyên nhân của hạn chế về chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 3.3. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN, ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ VÀ HỖ TRỢ NGƯỜI HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 4.1. Định hướng về hoàn thiện, đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 4.1.1. Xu hướng đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học trên thế giới
• 4.1.2. Định hướng hoàn thiện đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học đại học công lập tại Việt Nam
• 4.2. Một số giải pháp hoàn thiện, đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập
• 4.2.1. Giải pháp về hoàn thiện cơ sở pháp lý
• 4.2.2. Giải pháp về thiết lập cơ chế hỗ trợ của Nhà nước
• 4.2.3. Giải pháp cho bản thân các trường đại học công lập
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên tại đại học công lập

Chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên tại các trường đại học công lập là một trong những vấn đề quan trọng trong giáo dục đại học tại Việt Nam. Đổi mới chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục mà còn tác động đến cơ hội học tập của sinh viên. Việc xác định mức học phí hợp lý và các hình thức hỗ trợ tài chính cho sinh viên là cần thiết để đảm bảo công bằng trong giáo dục.

1.1. Tình hình hiện tại của chính sách học phí tại Việt Nam

Chính sách học phí hiện tại tại các trường đại học công lập ở Việt Nam đang gặp nhiều thách thức. Mức học phí chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của việc đào tạo, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách cho các hoạt động giáo dục. Nhiều sinh viên, đặc biệt là từ các gia đình có thu nhập thấp, gặp khó khăn trong việc chi trả học phí.

1.2. Vai trò của hỗ trợ tài chính đối với sinh viên

Hỗ trợ tài chính cho sinh viên đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho họ tiếp cận giáo dục. Các hình thức hỗ trợ như học bổng, vay tín dụng và miễn giảm học phí giúp sinh viên vượt qua khó khăn tài chính, từ đó nâng cao chất lượng học tập và giảm thiểu tình trạng bỏ học.

II. Những thách thức trong chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên

Chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên hiện tại đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc xác định mức học phí hợp lý và các hình thức hỗ trợ tài chính cho sinh viên là một trong những vấn đề cần được giải quyết. Nhiều sinh viên vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ cần thiết để theo đuổi việc học.

2.1. Khó khăn trong việc xác định mức học phí

Việc xác định mức học phí phù hợp với chất lượng đào tạo và khả năng chi trả của sinh viên là một thách thức lớn. Mức học phí hiện tại chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của việc đào tạo, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách cho các hoạt động giáo dục.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ tài chính

Nhiều sinh viên vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ tài chính cần thiết để theo đuổi việc học. Các quỹ học bổng và chương trình hỗ trợ tài chính chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của sinh viên, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

III. Phương pháp đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên

Để cải thiện chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên, cần có những phương pháp đổi mới hiệu quả. Việc áp dụng các mô hình học phí linh hoạt và tăng cường các hình thức hỗ trợ tài chính sẽ giúp sinh viên có cơ hội học tập tốt hơn.

3.1. Mô hình học phí linh hoạt

Áp dụng mô hình học phí linh hoạt giúp các trường đại học có thể điều chỉnh mức học phí theo từng ngành học và chất lượng đào tạo. Điều này không chỉ giúp tăng cường nguồn thu cho trường mà còn tạo điều kiện cho sinh viên lựa chọn ngành học phù hợp với khả năng tài chính của mình.

3.2. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho sinh viên

Cần tăng cường các hình thức hỗ trợ tài chính như học bổng, vay tín dụng và miễn giảm học phí cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho sinh viên và khuyến khích họ tiếp tục theo đuổi việc học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách học phí

Nghiên cứu về chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách hợp lý có thể cải thiện đáng kể chất lượng giáo dục và cơ hội học tập cho sinh viên. Các trường đại học cần thực hiện các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của chính sách này.

4.1. Kết quả từ các trường đại học điển hình

Nhiều trường đại học đã áp dụng thành công các chính sách học phí linh hoạt và hỗ trợ tài chính cho sinh viên. Kết quả cho thấy tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp và có việc làm sau khi ra trường tăng lên đáng kể.

4.2. Bài học từ các quốc gia khác

Các quốc gia khác đã áp dụng thành công các chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên có thể là bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các nước phát triển sẽ giúp cải thiện chính sách giáo dục tại Việt Nam.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho chính sách học phí

Chính sách học phí và hỗ trợ sinh viên cần được đổi mới để đáp ứng nhu cầu của xã hội và đảm bảo công bằng trong giáo dục. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng giáo dục và tạo điều kiện cho mọi sinh viên có cơ hội học tập.

5.1. Định hướng cải cách chính sách học phí

Cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách học phí để đảm bảo tính công bằng và hợp lý. Việc áp dụng các mô hình học phí linh hoạt và tăng cường hỗ trợ tài chính sẽ là những bước đi cần thiết.

5.2. Tương lai của hỗ trợ sinh viên

Hỗ trợ sinh viên cần được mở rộng và cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao. Các trường đại học cần xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính đa dạng và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tại Việt Nam, việc đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập trở thành vấn đề cấp thiết nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính cho các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời tạo điều kiện công bằng cho người học. Theo số liệu phân tích giai đoạn 2012-2017 tại một số trường đại học công lập tiêu biểu như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Y Hà Nội và Đại học Công nghiệp Việt Trì, mức học phí hiện nay chưa đáp ứng đủ chi phí đào tạo thực tế, gây áp lực tài chính cho các trường và hạn chế khả năng nâng cao chất lượng đào tạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học tại các trường đại học công lập, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phù hợp với điều kiện thực tế và xu hướng phát triển giáo dục đại học trong nước và quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung từ năm 2005 đến 2017, với trọng tâm phân tích số liệu thu học phí, các chính sách hỗ trợ sinh viên và cơ chế tài chính tại các trường đại học công lập tiêu biểu ở Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách học phí linh hoạt, công bằng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho người học, đồng thời giảm bớt gánh nặng ngân sách nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về chính sách học phí đại học và mô hình hỗ trợ tài chính người học. Lý thuyết chính sách học phí đại học tập trung vào các khái niệm như học phí trả trước (up-front tuition fees), học phí trả sau (deferred tuition fees), và chính sách học phí kép (dual track tuition fees). Các khái niệm này giúp phân tích các hình thức thu học phí và cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp với từng nhóm đối tượng người học. Mô hình hỗ trợ tài chính người học bao gồm các hình thức học bổng, miễn giảm học phí, cho vay tín dụng sinh viên và các chính sách hỗ trợ chi phí học tập nhằm đảm bảo công bằng xã hội và khả năng tiếp cận giáo dục đại học.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: (1) Chính sách học phí đại học công lập, (2) Hỗ trợ người học trong giáo dục đại học, và (3) Tự chủ tài chính của các trường đại học công lập. Các khái niệm này được liên kết với các yếu tố ảnh hưởng như chi phí đào tạo, thu nhập hộ gia đình, vị thế trường đại học và cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo tài chính, văn bản pháp luật, nghị quyết của Chính phủ và số liệu thống kê từ các trường đại học công lập tiêu biểu giai đoạn 2012-2017. Phương pháp chọn mẫu sử dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các trường đại học công lập có quy mô lớn và đại diện cho các vùng miền khác nhau nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng tổng quát hóa kết quả.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định lượng số liệu thu học phí, chi phí đào tạo và các chính sách hỗ trợ người học; đồng thời sử dụng phân tích định tính để đánh giá các văn bản pháp luật, chính sách và thực trạng triển khai tại các trường. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2017 đến tháng 8/2018, bao gồm các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức học phí chưa đáp ứng chi phí đào tạo thực tế: Số liệu cho thấy mức học phí tại các trường đại học công lập chỉ chiếm khoảng 30-50% chi phí đào tạo thực tế theo từng ngành học, ví dụ ngành Kinh tế và Luật có học phí chiếm khoảng 55,7% so với chi phí thực tế, trong khi ngành Y dược chỉ khoảng 30,1%. Điều này dẫn đến thiếu hụt nguồn lực tài chính cho các trường, ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.

2. Chính sách hỗ trợ người học còn hạn chế: Các chính sách miễn giảm học phí, học bổng và cho vay tín dụng sinh viên đã được triển khai nhưng chưa đồng bộ và chưa đủ mạnh để hỗ trợ toàn diện cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Tỷ lệ sinh viên được hỗ trợ chiếm khoảng 10-15% tổng số sinh viên, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

3. Sự khác biệt về mức học phí giữa các nhóm ngành và loại hình trường: Mức trần học phí được quy định theo nhóm ngành và loại hình trường, ví dụ nhóm ngành Khoa học xã hội, kinh tế, luật có mức trần thấp hơn nhóm ngành Khoa học tự nhiên, kỹ thuật, nghệ thuật. Tuy nhiên, trong cùng nhóm ngành vẫn tồn tại sự chênh lệch do cơ chế tự chủ tài chính và vị thế trường đại học.

4. Ảnh hưởng của cơ chế tự chủ tài chính: Các trường đại học công lập tự chủ tài chính có khả năng quyết định mức học phí linh hoạt hơn, tuy nhiên việc này cũng đặt ra thách thức về công bằng xã hội và quản lý minh bạch. Việc công khai mức học phí và chính sách hỗ trợ người học chưa được thực hiện đầy đủ tại một số trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc học phí chưa đáp ứng chi phí đào tạo là do cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước còn mang tính bình quân, chưa gắn với chất lượng và nhu cầu đào tạo thực tế. So với các nghiên cứu quốc tế tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan, Việt Nam còn thiếu các chính sách học phí linh hoạt, đồng thời các hình thức hỗ trợ người học chưa phát huy hiệu quả tối đa. Ví dụ, tại Hàn Quốc, chính phủ đã thiết lập quỹ hỗ trợ sinh viên và quy định mức trần tăng học phí nhằm cân bằng giữa tự chủ tài chính và công bằng xã hội.

Việc phân loại học phí theo nhóm ngành và loại hình trường là phù hợp với xu hướng quốc tế, giúp cân đối lợi ích giữa nhà trường và người học. Tuy nhiên, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh tình trạng lạm thu và đảm bảo minh bạch trong thu chi học phí. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức học phí và chi phí đào tạo theo ngành học, bảng tổng hợp tỷ lệ sinh viên được hỗ trợ theo từng trường để minh họa rõ nét hơn thực trạng hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khung pháp lý hoàn thiện cho chính sách học phí: Cần ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc xác định mức học phí linh hoạt theo nhóm ngành, loại hình trường và chất lượng đào tạo. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Tăng cường cơ chế tự chủ tài chính gắn với trách nhiệm giải trình: Khuyến khích các trường đại học công lập tự chủ tài chính, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát, kiểm tra công khai minh bạch về thu chi học phí và chính sách hỗ trợ người học. Thời gian triển khai từ 2019-2021, do các trường đại học phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước thực hiện.

3. Đa dạng hóa các hình thức hỗ trợ người học: Mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả các chương trình học bổng, miễn giảm học phí, cho vay tín dụng sinh viên với lãi suất ưu đãi, đặc biệt tập trung vào sinh viên có hoàn cảnh khó khăn và các đối tượng chính sách. Chủ thể thực hiện là các trường đại học, ngân hàng chính sách xã hội, phối hợp với Bộ Tài chính và Bộ Giáo dục.

4. Xây dựng hệ thống thông tin và truyền thông minh bạch: Các trường đại học cần công khai đầy đủ, kịp thời các mức học phí, chính sách hỗ trợ và quy trình thực hiện để người học và xã hội giám sát. Thời gian thực hiện trong vòng 1 năm, do các trường đại học chủ động triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, điều chỉnh chính sách học phí và hỗ trợ người học phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục đại học.

2. Ban lãnh đạo và quản lý các trường đại học công lập: Giúp hiểu rõ thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp đổi mới chính sách học phí, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và hỗ trợ sinh viên.

3. Các tổ chức nghiên cứu và chuyên gia giáo dục: Cung cấp dữ liệu, phân tích và khung lý thuyết để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về chính sách học phí và hỗ trợ người học trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học.

4. Sinh viên và người học: Giúp nhận thức rõ quyền lợi, chính sách hỗ trợ và các cơ chế học phí hiện hành, từ đó chủ động trong việc lựa chọn ngành học và tham gia giám sát chính sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đổi mới chính sách học phí tại các trường đại học công lập?
   Do mức học phí hiện tại chưa đáp ứng đủ chi phí đào tạo thực tế, gây khó khăn cho các trường trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và mở rộng quy mô. Đổi mới giúp cân bằng nguồn lực tài chính và tạo điều kiện công bằng cho người học.

2. Các hình thức hỗ trợ người học phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm miễn giảm học phí, học bổng, cho vay tín dụng sinh viên với lãi suất ưu đãi và hỗ trợ chi phí học tập. Tuy nhiên, các hình thức này cần được mở rộng và nâng cao hiệu quả để hỗ trợ tốt hơn cho sinh viên khó khăn.

3. Làm thế nào để đảm bảo công bằng xã hội khi tăng học phí?
   Cần đi kèm với chính sách hỗ trợ tài chính phù hợp, đặc biệt dành cho sinh viên thuộc hộ nghèo, dân tộc thiểu số và các đối tượng chính sách, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát minh bạch để tránh lạm thu.

4. Các trường đại học có thể tự quyết định mức học phí không?
   Các trường đại học công lập tự chủ tài chính có quyền quyết định mức học phí trong khung quy định của Nhà nước, nhưng phải đảm bảo công khai minh bạch và không vượt quá mức trần do cơ quan quản lý quy định.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan về việc phân loại học phí theo ngành, thiết lập quỹ hỗ trợ sinh viên, quy định mức trần tăng học phí và xây dựng cơ chế cho vay tín dụng sinh viên linh hoạt.

Kết luận

• Mức học phí hiện nay tại các trường đại học công lập Việt Nam chưa đáp ứng đủ chi phí đào tạo thực tế, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.
• Chính sách hỗ trợ người học còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
• Cơ chế tự chủ tài chính và phân loại học phí theo nhóm ngành là xu hướng phù hợp nhưng cần có sự giám sát chặt chẽ và minh bạch.
• Đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường tự chủ tài chính, đa dạng hóa hình thức hỗ trợ và nâng cao minh bạch trong quản lý học phí.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật số liệu để theo dõi hiệu quả chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Luận văn kêu gọi các cơ quan quản lý, trường đại học và các bên liên quan phối hợp triển khai các giải pháp đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ người học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn đƣợc chia thành 4 chƣơng: - Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở l luận về chính sách học phí và hỗ trợ ngƣời học tại các trƣờng đại học công lập - Chƣơng 2. Thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu. Thực trạng đổi mới chính sách học phí và hỗ trợ ngƣời học tại một số trƣờng đại học công lập - Chƣơng 4.

Định hƣớng và giải pháp g p phần hoàn thiện chính sách học phí và hỗ trợ ngƣời học tại các trƣờng đại học công lập 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HỌC PHÍ VÀ HỖ TRỢ NGƢỜI HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách học phí và hỗ trợ ngƣời học 1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới Học phí đại học là khoản chi trả của gia đình sinh viên đ nhận đƣợc nh ng lợi ích của giáo dục đại học nhƣ cơ hội việc làm tốt hơn trong tƣơng lai và mức thu nhập suốt đời cao hơn (Đại học Kobe và UNESCO Bangkok, 2014). Học phí đại học là giá mà sinh viên và phụ huynh trả cho dịch vụ giáo dục đại học vì nh ng lợi ích cá nhân (Huang và Wu, 2008).

Học phí là một phần chi phí giảng dạy cho mỗi sinh viên mà sinh viên hoặc gia đình c trách nhiệm phải trả. Học phí khác với các chi phí khác đ cung cấp dịch vụ ngoài giảng dạy nhƣ giao thông trong khuôn viên trƣờng đại học, chăm s c sức kh e sinh viên, cũng nhờ các chƣơng trình giải trí và th thao. C nhiều quan đi m trái chiều về việc c nên đƣa ra học phí đại học hay mi n giảm học phí.  Sự cần thiết của học phí dựa trên các quan đi m bao gồm: - Lợi ích của từng sinh viên từ việc học đại học s c cơ hội thu nhập cao hơn và địa vị xã hội là đáng k (và c th mở rộng lợi ích này đến phụ huynh học sinh).

- Chi phí các dịch vụ công tăng dẫn tới chi phí cho giảng dạy cho mỗi sinh viên cũng tăng theo tỷ lệ thuận, vì vậy cần không thu học phí mà vẫn đảm bảo chất lƣợng giáo dục là không d dàng. - Sinh viên và phụ huynh trả tiền học phí s yêu cầu giải trình các khoản 7 chi và đây là l do đ các trƣờng đại học định hƣớng đƣợc nhu cầu và cơ chế hoạt động đ đạt hiệu quả và chất lƣợng cao trong giáo dục.  Quan đi m mi n giảm học phí đại học dựa trên một số kiến chủ đạo nhƣ: - Quyền đƣợc học tập là một trong nh ng quyền thiết yêu của con ngƣời. - Xã hội s nhận đƣợc nh ng lợi ích chung rất lớn khi ngƣời dân c trình độ học vấn cao.

- Thu học phí c th hạn chế sự tham gia của các con em gia đình khu vực dân tộc thi u số, nông thôn, các gia đình c thu nhập thấp. Do đ , gây nên tình trạng mất công bằng trong xã hội. Hiện nay, dựa trên quan đi m của mỗi quốc gia về trách nhiệm tài chính của cha mẹ đối với giáo dục đại học của con em c th phân chia thành 3 loại chủ yếu của chính sách học phí: - Không thu học phí Tại một số quốc gia nhƣ: Argentina, Saudi Arabia, Iran.nhà nƣớc s chi trả toàn bộ chi phí giảng dạy cho sinh viên từ nguồn thu của Thuế. Với các sinh viên phải chịu thêm chi phí sinh hoạt nhƣ thuê nhà.Chính phủ s c các khoản trợ cấp thông qua các khoản cho vay.

- Mức học phí chung: trả trƣớc hoặc trả sau Đối với chính sách học phí trả trƣớc, phụ huynh học sinh c nghĩa vụ và trách nhiệm thanh toán một phần chi phí giáo dục của con em họ. Số tiền chi trả là khác nhau dựa trên mức học phí và thu nhập của mỗi gia đình đ luôn đảm bảo rằng họ c đủ điều kiện chi trả. - Học phí kép Đây là chính sách đƣợc vận dụng linh hoạt: ví dụ nhƣ mức học phí khác nhau gi a sinh viên trong nƣớc và quốc tế, mi n giảm học phí đối với nh ng sinh viên c nhiều thành tích trong học tập.Hiện nay, tại một số quốc gia nhƣ 8 Anh, Canada.nguồn thu học phí của sinh viên nƣớc ngoài đã trở thành một phần kinh phí hoạt động. Mức học phí xác định dựa trên chi phí giáo dục, chi phí giáo dục lại khác nhau gi các chƣơng trình, các ngành, các trƣờng.

Ngoài ra, chi phí giáo dục đƣợc xác định dựa trên lợi ích cá nhân thu đƣợc sau đào tạo. Do đ , học phí không ch phản ánh chi phí giảng dạy mà c n phản ánh giá trị thị trƣờng của việc lựa chọn ngành và chƣơng trình học mang lại. Nhƣ vậy, xác định mức học phí hợp l là một trong nh ng vấn đề đƣợc quan tâm nhất hiện nay. Theo nghiên cứu của John (1990) cho thấy nếu học phí tăng thêm 100 USD cho toàn kh a học, số lƣợng sinh viên tham gia cơ sở giáo dục s giảm 0,5 - 1%.

Dựa trên nghiên cứu của mình, Rouse (1994) rút ra kết luận cho thấy nếu học phí tăng 10 - 15% thì số lƣợng sinh viên giảm 0,1% trên mỗi phần trăm thay đổi học phí. Theo Beger và các cộng sự (2009) phát hiện thấy ở Canada tỷ lệ sinh viên từ các gia đình thu nhập trung bình và thấp c xu hƣớng giảm, trong khi số lƣợng sinh viên từ nh ng gia đình c điều kiện tăng gấp đôi khi học phí tăng. Nguyên nhân là do học phí cao thƣờng đƣợc g n với suy nghĩ về danh tiếng của trƣờng, nhất là nh ng trƣờng đại học đƣợc xếp vào loại đại học tinh hoa. Theo Wang và Ma (2009), tỷ lệ học phí đại học cần tính đến chi phí giáo dục và mức thu nhập của hộ gia đình trung bình đ duy trì đựợc chất lựợng giảng dạy của trừờng và không tạo một gánh nặng quá lớn cho các gia đình này.

Các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định học phí là chi phí đào tạo trung bình một sinh viên, thu nhập hộ gia đình bình quân hằng năm, loại đại học, ví trí địa l và vị thế của trƣờng đại học, chi tiêu ngân sách Nhà nƣớc, thu nhập kỳ vọng của sinh viên. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam Đề án đổi mới cơ chế tài chính giáo dục giai đoạn 2009-2014 (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2009) đã đánh giá cơ chế tài chính giáo dục c n nhiều bất hợp l , chƣa g p phần cho giáo dục và đào tạo tự phát tri n nhanh với chất lƣợng ngày càng cao, đáp ứng nhu cầu phát tri n của đất nƣớc. Theo Quyết định số 70 1998 QĐ-TTg, mức học phí của các trƣờng đại học từ 50-180.000 VNĐ tháng sinh viên; mức học phí thấp, không thay đổi từ 1998 đến 2009, trong khi đã điều ch nh lƣơng 4 lần nên tỷ trọng chi tiền lƣơng cho giáo viên tăng lên tƣơng ứng, các cơ sở giáo dục thiếu kinh phí cho các hoạt động giảng dạy học tập và quản l nhà trƣờng. Do mức học phí thấp, không ít cơ sở giáo dục đã đặt ra các khoản thu ngoài quy định.

Nhiều trƣờng đại học cũng tự quy định thêm các khoản thu khác ngoài học phí đ bù đ p chi phí đào tạo, hiện tƣợng lạm thu và cơ chế s dụng không minh bạch đã gây nên bức xúc trong dƣ luận. Yêu cầu của Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 6 (kh a X) về hoàn thiện th chế kinh tế thị trƣờng: học phí thực hiện theo nguyên t c chia sẻ chi phí gi a nhà trƣờng và ngƣời học, học phí phải đảm bảo bù đ p các khoản chi phí tiền lƣơng, từng bƣớc đảm bảo chi thƣờng xuyên tối thi u các nh m ngành đào tạo, mức học phí và các chi phí cần thiết khác cho việc học tập không đƣợc vƣợt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình. Đối với chƣơng trình chất lƣợng cao, phần chi phí tăng thêm ngoài phần chi của Nhà nƣớc đ c chất lƣợng cao hơn s do ngƣời học chi trả. Các cơ sở giáo dục ngoài công lập đƣợc quyền chủ động xây dựng mức học phí, đồng thời phải công khai về chi phí, nguồn lực (cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, cán bộ quản l ) và chất lƣợng giáo dục đ cho ngƣời học và gia đình, các cơ quan và xã hội tham gia giám sát, đánh giá.

Nguyên t c chia sẻ học phí gi a nhà trƣờng và ngƣời học: ở các trƣờng công lập Nhà nƣớc đảm bảo duy trì cấp phát một tỷ lệ chi thƣờng xuyên cho các trƣờng và chi phí đầu tƣ bổ sung định 10 kỳ theo khả năng cân đối ngân sách. Phần c n lại của chi tiêu thƣờng xuyên do ngƣời học chi trả. Học phí tiến dần đến chi phí thƣờng xuyên tối thi u, phần c n lại do ngân sách cấp phát với tỷ lệ ngày một giảm. Mức học phí đào tạo tăng hàng năm nhằm đảm bảo chi trả lƣơng tăng lên theo kế hoạch của Chính phủ đ tiền lƣơng thực sự là một phần thu nhập đủ điều kiện sống chủ yếu của công chức và viên chức trong cơ sở công lập; tăng cƣờng từng bƣớc cơ sở vật chất giáo dục đ từng bƣớc nâng cao chất lƣợng đào tạo, không tạo ra sự tăng đột ngột, mức độ lớn của học phí gây kh khăn cho ngƣời học.

Một hình thức tính học phí hiện nay là học phí đào tạo theo tín ch : đối với cơ sở giáo dục đào tạo theo chƣơng trình tín ch (theo Quyết định số 43 2007 QĐ-BGDĐT ngày 15 8 2007 của Bộ giáo dục và đào tạo), mức học phí tín ch đƣợc xác định theo căn cứ tổng số học phí của toàn kh a học theo nh m ngành đào tạo. Vấn đề chính sách học phí vẫn c n khá mới mẻ ở Việt Nam bi u hiện thông qua số công trình nghiên cứu về vấn đề này c n rất hạn. Một số nghiên cứu về học phí học đại học công lập tại Việt Nam mới ch xoay quanh các nội dung đánh giá mức học phí c n chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu, mức học phí c n quá thấp. Theo Phạm Vũ Th ng và cộng sự (2012), Mức độ huy động nguồn lực từ học phí cho giáo dục đại học theo các ngành học đƣợc th hiện trong bảng sau: 11 Bảng 1.