MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hội nhập hóa, quốc tế hóa đa ngành, đa lĩnh vực ở đất nƣớc ta hiện nay; trong dòng thác đầu tƣ ồ ạt vào Việt Nam; cạnh tranh giáo dục đã vƣợt qua biên giới của một quốc gia và mở rộng ra phạm vi toàn cầu.Với sự hỗ trợ của Internet,ngoài hơn hai trăm trƣờng đại học, học viện trong nƣớc, ngƣời học ở Việt Nam có thể lựa chọn các trƣờng đại học trên khắp các Châu lục nhƣNhật Bản, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Vƣơng Quốc Anh, Pháp, Hoa Kỳ… Xu hƣớng này cho thấy, các trƣờng đại học trong và ngoài nƣớc đều bình đẳng trong cuộc cạnh tranh này, trƣờng nào có thƣơng hiệu, đƣợc ngƣời học tin tƣởng lựa chọn, trƣờng đó sẽ có cơ hội tồn tại và phát triển. Chính sự cạnh tranh khốc liệt đã đã buộc các nhà quản lý phải quan tâm đến việc xây dựng giá trị thƣơng hiệu. Tại Việt Nam hiện nay, sự cạnh tranh giáo dụckhông chỉ diễn ra trong các trƣờng đại học trong nƣớc mà còn với các trƣờng đại học quốc tế thông qua những chƣơng trình liên kết đào tạo hoặc trực tiếp có mặt tại Việt Nam.
Mức độ cạnh tranh còn căng thẳng hơn khi các tổ chức kiểm định đo lƣờng chất lƣợng phát triển một hệ thống phân loại, xếp hạng cho tất cả các trƣờng đại học dựa trên tổng thể nhiều yếu tố của mỗi trƣờng. Kết quả xếp hạng ấy không chỉ làm ảnh hƣởng tới tuyển sinh đầu vào của nhà trƣờng mà còn làm ảnh hƣởng đến quyết định của nhà khoa học, giảng viên khi chọn nơi làm việc cũng nhƣ nhà tuyển dụng khi chọn nhân sự mới. Đây chính là áp lực đối với các cơ sở giáo dục đại học trong nƣớc, dẫn đến nhu cầu cấp thiết là cần phải làm gì đó để tự cứu lấy chính mình. Trong sản xuất kinh doanh và thƣơng mại dịch vụ, hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới chứng minh việc xây dựng thƣơng 1 hiệu mạnh sẽ giúp tăng sức mạnh cho doanh nghiệp, tạo lợi thế cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro trong việc lựa chọn sản phẩm, dịch vụ của khách hàng.
Vì vậy, xây dựng và đo lƣờng giá trị thƣơng hiệu trong lĩnh vực giáo dục là một công cụ giúp các nhà quản lý có thể đƣa ra những hoạch định đúng đắn trong chiến lƣợc phát triển của mình. Tại Việt Nam, đối với ngành giáo dục, tài sản thƣơng hiệu hiện nay đang dần đƣợc các nhà quản lý giáo dục lƣu tâm gìn giữ và phát triển. Việc xây dựng thƣơng hiệu nhƣ thế nào để thu hút học viên, sinh viên, nâng cao năng lực, chất lƣợng đào tạo của trƣờng, tăng tính chọn lọc với học viên, sinh viên và cộng đồng vẫn đang là câu hỏi lớn. Nghiên cứu này đề cập tới giá trị thƣơng hiệu trong lĩnh vực giáo dục Đại học.
Đây là bậc học quan trọng quyết định chất lƣợng chuyên môn của nguồn nhân lực trong tƣơng lai. Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục Đại học, do khách hàng sẽ rất thận trọng trong việc đƣa ra quyết định lựa chọn dịch vụ nên việc xác định giá trị thƣơng hiệu trong tâm trí của đối tƣợng khách hàng trực tiếp sử dụng dịch vụ giáo dục để xem hình ảnh đó có thống nhất với chiến lƣợc định vị thƣơng hiệu của nhà trƣờng hay không là một nhu cầu cấp thiết với các nhà quản lý giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, để đo lƣờng giá trị thƣơng hiệu giáo dục đại học không đơn giản chỉ dựa vào một số chỉ tiêu nhƣ số lƣợng sinh viên vào trƣờng, kết quả học tập hay số lƣợng sinh viên tốt nghiệp xin đƣợc việc làm phù hợp. Việc đánh giá thƣơng hiệu giáo dục đại học phải dựa vào nhiều căn cứ, nhiều đối tƣợng đánh giá khác nhau mà căn cứ quan trọng nhất là dựa vào cảm nhận của ngƣời học với tƣ cách là ngƣời sử dụng dịch vụ giáo dục đại học để có đƣợc sự nhìn nhận đúng đắn, từ đó đề xuất những giải pháp thích hợp nhằm nâng cao và phát triển giá trị thƣơng hiệu đại học.
Từ những cơ sở trên, tác giả lựa chọn đề tài “ Đo lường giá trị thương hiệu trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dưới góc nhìn sinh viên”. 2 * Câu hỏi nghiên cứu - Các bộ phận cấu thành giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học dƣới góc nhìn sinh viên là gì? - Đánh giá của sinh viên về giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội nhƣ thế nào? - Giải pháp gì để nâng cao giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội? 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu này đƣợc thực hiện nhằm mục tiêu: - Xây dựng mô hình đo lƣờng các bộ phận cấu thành giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học dƣới góc nhìn sinh viên. - Đánh giá giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới góc nhìn sinh viên nhà trƣờng.
- Đề xuất giải giáp nâng cao giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới góc nhìn sinh viên. Để đạt đƣợc mục tiêu trên, đề tài sẽ hƣớng vào các vấn đề cụ thể sau: - Trình bày khái quát cơ sở lý luận về thƣơng hiệu, thƣơng hiệu Đại học, vai trò thƣơng hiệu Đại học, giá trị thƣơng hiệu Đại học và các bộ phận cấu thành giá trị thƣơng hiệu Đại học dƣới góc nhìn sinh viên. - Căn cứ vào cơ sở lý thuyết, xây dựng, điều chỉnh và kiểm định các thang đo lƣờng các bộ phận cấu thành giá trị thƣơng hiệu Đại học dƣới góc nhìn sinh viên. - Đánh giá giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới góc nhìn sinh viên nhà trƣờng.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội 3 - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu đƣợc thực hiện trên cơ sở đánh giá của sinh viên, học viên hệ đại học và sau đại học của trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội 4. Dự kiến đóng góp - Đóng góp vào tổng quan lý luận về giá trị thƣơng hiệu nói chung và giá trị thƣơng hiệu đại học nói riêng một mô hình mới về đo lƣờng giá trị thƣơng hiệu Đại học dƣới góc nhìn sinh viên. - Hỗ trợ trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội trong công tác quản trị, xây dựng và phát triển thƣơng hiệu. Đo lƣờng thực trạng giá trị thƣơng hiệu Nhà trƣờng dƣới góc nhìn sinh viên và đƣa ra đƣợc những đề xuất giải pháp nâng cao giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Kết cấu luận văn Luận văn dự kiến gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về giá trị thƣơng hiệu Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn Chƣơng 3: Đo lƣờng giá trị thƣơng hiệu trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới góc nhìn sinh viên nhà trƣờng Chƣơng 4: Đề xuất giải pháp, kiến nghị 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁ TRỊ THƢƠNG HIỆU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 1. Giá trị thương hiệu theo quan điểm của Aaker (1991, 1996) Aaker (1991) đã đƣa ra mô hình giá trị thƣơng hiệu bao gồm năm thành phần: nhận biết thƣơng hiệu, lòng trung thành thƣơng hiệu,chất lƣợng cảm nhận, các thuộc tính đồng hành của thƣơng hiệu và tài sản đã đăng ký độc quyền khác (proprietary assets) nhƣ: bằng sáng chế, nhãn hiệu, công thức độc quyền…Theo Aaker (1991), giá trị thƣơng hiệu sẽ tạo ra giá trị cho cả 2 đối tƣợng là khách hàng và doanh nghiệp, giá trị đƣợc tạo ra cho khách hàng sẽ làm tăng giá trị cho doanh nghiệp.
Lý thuyết giá trị thƣơng hiệu của Aaker đƣợc xem là đã cung cấp nền tảng cơ sở hữu ích cho quá trình quản lý và phát triển thƣơng hiệu. Mô hình giá trị thƣơng hiệu của Aaker (1991) bao gồm năm thành phần đƣợc thể hiện trong hình 1. 5 NHẬN BIẾT THƢƠNG HIỆU CHẤT LƢỢNG CẢM NHẬN GIÁ TRỊ LÒNG TRUNGTHÀNH THƢƠNG HIỆU THƢƠNG HIỆU THUỘC TÍNH ĐỒNG HÀNH THƢƠNG HIỆU TÀI SẢN KHÁC Hình 1. Mô hình giá trị thương hiệu của Aaker (Nguồn: Aaker, 1991) 1.
Giá trị thương hiệu theo quan điểm của Lassar & cộng sự (1995) Lassar & cộng sự (1995) cho rằng giá trị thƣơng hiệu bao gồm năm thành phần nhƣ sau: chất lƣợng cảm nhận, ấn tƣợng thƣơng hiệu, giá trị cảm nhận, lòng tin về thƣơng hiệu của khách hàng, cảm tƣởng của khách hàng về thƣơng hiệu. 6 CHẤT LƢỢNG THƢƠNG HIỆU GIÁ TRỊ CẢM NHẬN GIÁ TRỊ ẤN TƢỢNG THƢƠNG HIỆU THƢƠNG HIỆU LÒNG TIN VỀ THƢƠNG HIỆU CẢM TƢỞNG VỀ THƢƠNG HIỆU Hình 1. Mô hình đo lường giá trị thương hiệu (Nguồn: Lassar & ctg, 1995) 1. Giá trị thương hiệu theo quan điểm của Keller (2003) Có nhiều yếu tố tác động tới sự vững mạnh của một thƣơng hiệu hay sản phẩm.
Khi nghiên cứu các yếu tố này, Kevin Lane Keller đã xây dựng nên mô hình Brand Equity, còn đƣợc biết đến với tên gọi Mô hình CBBE (Customer – Based Brand Equity). Keller cho rằng khi doanh nghiệp có một thƣơng hiệu mạnh, khách hàng sẽ mua hàng nhiều hơn, họ sẽ thực hiện marketing truyền miệng cho bạn, trung thành hơn và nhờ vậy giảm ngu cơ mất khách hàng vào tay đối thủ cạnh tranh. Mô hình minh họa 4 bƣớc để xây dựng thƣơng hiệu, đƣợc xem nhƣ một chuỗi tuần tự các bƣớc từ thấp đến cao theo hình tháp tăng dần mức độ nhận thức và kết nối giữa khách hàng với thƣơng hiệu. Để xây dựng một thƣơng hiệu mạnh, bạn cần phải điều hƣớng cách khách hàng nghĩ và cảm nhận về 7 sản phẩm của bạn.
Bạn phải xây dựng loại trải nghiệm phù hợp xung quanh thƣơng hiệu của mình để khách hàng sẽ có những suy nghĩ, cảm xúc, niềm tin, quan điểm cụ thể và tích cực về nó. Bốn bƣớc của kim tự tháp đại diện cho 4 câu hỏi cơ bản mà khách hàng sẽ hỏi một cách vô thức về thƣơng hiệu của bạn, bao gồm: Nhận diện thƣơng hiệu, ý nghĩa thƣơng hiệu, Cảm nhận thƣơng hiệu và mối quan hệ thƣơng hiệu. Cùng với đó là sáu khối xây dựng để phát triển thƣơng hiệu thành công: nổi bật, hiệu năng, hành ảnh, đánh giá, cảm nhận, cộng hƣởng. Mô hình giá trị thương hiệu CBBE của Kevin Keller (Nguồn: Kevin Keller, 2003) 1.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 1.