Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động xuất bản 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước - Marshall Lee: Bookmaking: Editing, Design, Production (Làm sách: Biên tập, thiết kế, sản xuất), Nxb W. Norton & Company; New York.
Cuốn sách tập trung vào các vấn đề căn bản của hoạt động xuất bản. Một là biên tập: chức năng, yêu cầu và những cơ hội của nghề biên tập; những mối liên hệ và cách tiếp cận trong biên tập; biên tập bản thảo – cấu trúc và các dạng bản thảo; các vấn đề về phần, chương, mục, tiêu đề. Hai là thiết kế và sản xuất: các giải pháp sáng tạo về hình ảnh, màu sắc, kiểu chữ…; những vấn đề về giấy, in ấn, cách tính giá thành. Ba là xuất bản điện tử và tác động của sự thay đổi công nghệ đến hoạt động xuất bản.
Vấn đề marketing cũng được đề cập đến khi nói về sự chủ động của biên tập viên và tác giả trong việc quảng bá sách đến công chúng. - Elizabeth Flann, Beryl Hill, Lan Wang: The Australian editing handbook (Cẩm nang biên tập của Ôxtrâylia), Nxb John Wiley & Sons; Australia. Nghiên cứu giới thiệu về công tác xuất bản của Ôxtrâylia. Sách hướng dẫn toàn diện về quá trình xuất bản, từ làm việc với tác giả, tiếp nhận bản thảo, đến biên tập, sản xuất, in ấn và kinh doanh.
Sách tập trung đi sâu phân tích vai trò là “người gác cổng” giữa tác giả và công chúng của biên tập viên. Đó là một vai trò quan trọng, đòi hỏi kiến thức rộng ở nhiều lĩnh vực khác nhau khi tổ chức nội dung cũng như biên tập ngôn ngữ bản thảo. Sách cũng hướng dẫn cách quản lý từng khâu, từng công đoạn biên tập để đạt yêu cầu về chất lượng sách. Nghiên cứu cũng chỉ ra những thách thức của biên tập viên trong kỷ nguyên công nghệ số.
Biên tập trực tiếp trên máy tính; các thao tác xử lý 11 sách điện tử dựa trên nền tảng công nghệ mới;. đòi hỏi biên tập viên phải am hiểu về công nghệ, đặc biệt là vấn đề thiết kế ấn phẩm điện tử và thương mại điện tử. - Tamotsu Hozumi: Cẩm nang quyền tác giả khu vực châu Á, Nxb Kim Đồng, Hà Nội. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã đưa ra những nhận định về quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, cũng như thực trạng về vấn đề này trên toàn khu vực châu Á nói chung, đề xuất một số giải pháp nâng cao quyền tác giả trên bình diện châu Á.
- Scott Norton: Developmental Editing (Phát triển kỹ năng biên tập), Nxb. The University of Chicago Press, London. Cuốn sách đưa ra 11 nguyên tắc khi biên tập, từ khâu khảo sát thực tiễn, lập kế hoạch, đến việc tập trung nguồn lực cho việc thực hiện kế hoạch; hay luôn luôn nghĩ đến độc giả trong quá trình biên tập; sự khéo léo, biết lắng nghe trong quá trình làm việc nhóm,… Sách cũng đưa ra những bài học thực tiễn trong biên tập các loại sách như: sách khoa học thường thức, hồi ký, sách hướng dẫn du lịch, sách phi hư cấu. đặc biệt là cách xử lý ngôn ngữ, cốt truyện, nhân vật để chuyển những chi tiết viễn tưởng thành câu chuyện gần với đời thực.
Ngoài ra, sách cũng đưa ra những mẹo nhỏ trong việc chỉnh sửa, biên tập những lỗi kỹ thuật để có được những bản thảo đi in hoàn thiện nhất. - Janet Mackenzie: The editor's companion (Sổ tay của người biên tập), Nxb Cambridge University Press, London. Nghiên cứu đi sâu giải thích, hướng dẫn các kỹ năng biên tập truyền thống đối với công việc xuất bản; đồng thời hướng dẫn cách biên tập đối với các sản phẩm kỹ thuật số. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự thay đổi của công nghệ xuất bản, những dịch chuyển của hình thức thông tin khi đồ họa đang ngày một hiện hữu nhiều hơn trong các ấn phẩm; hoặc ngôn ngữ sách đôi khi bị ảnh hưởng bởi sự cường điệu, thậm chí sáo rỗng; đòi hỏi biên tập viên phải gia tăng giá trị thông tin và “giải cứu độc giả” khỏi sự nhàm chán.
Nghiên cứu nhấn mạnh nhiệm vụ của biên tập viên 12 trong bối cảnh số hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Những chú giải về thuật ngữ biên tập – xuất bản, các bài tập thực hành biên tập, bí quyết kết nối với chuyên gia và các liên kết web thiết yếu,… là những thông tin quan trọng trong nghiên cứu này. - Kulesz: Digital Publishing in Developing Countries: The Emergence of New Models? (Xuất bản kỹ thuật số ở các nước đang phát triển: Sự nổi lên của các mô hình mới?), Publishing Research Quarterly, 2011. Trên cơ sở khảo sát 120 nhà xuất bản ở 40 quốc gia, tác giả cho rằng các nước đang phát triển là nơi xuất bản truyền thống đang phải đối mặt với những thách thức to lớn từ sự phát triển của công nghệ và xuất bản số.
Với việc dùng công nghệ số để xuất bản, bỏ qua rất nhiều công đoạn truyền thống (như biên tập trên giấy, in ấn, vận chuyển,.), các quốc gia đang phát triển nên đầu tư vào các mô hình xuất bản mới nhằm đáp ứng nhiều hơn nữa nhu cầu đa dạng của bạn đọc. - Ali Luke: Publishing E-Books for dummies (Xuất bản sách điện tử - những hướng dẫn dễ hiểu nhất), Publishing Research Quarterly, 2012. Sách giới thiệu những kiến thức căn bản về xuất bản điện tử: từ cuộc cách mạng về xuất bản điện tử đến cách đơn giản nhất để viết một cuốn sách điện tử. Tác giả cũng hướng dẫn chi tiết về cách thiết kế và tạo trang sách điện tử; cách tạo website; cách marketing sách điện tử; đồng thời đưa ra “mười” bí quyết biên tập sách điện tử, “mười” cách thúc đẩy việc bán sách cũng như phát triển sự nghiệp xuất bản sách điện tử.
- Lucintel: Global Publishing Industry 2012-2017: Trend, Profit and Forecast Analysis (Ngành xuất bản toàn cầu 2012-2017: Phân tích xu hướng, lợi nhuận và dự báo), Publishing Research Quarterly, 2012. Coi xuất bản như một ngành công nghiệp, Lucintel, một công ty nghiên cứu thị trường và tư vấn quản lý toàn cầu hàng đầu đã phân tích bức tranh xuất bản toàn cầu và chỉ ra rằng: xuất bản qua Internet, đầu tư xuất bản ra nước ngoài được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ngành xuất bản trong tương lai. Sự kết hợp các yếu tố như trình độ dân trí, mức thu nhập, thay 13 đổi phong cách sống, chi tiêu của độc giả, thay đổi công nghệ và quy định của chính phủ sẽ là động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của ngành. Bên cạnh đó, ngành công nghiệp này phải đối mặt với những thách thức như: quản lý; vấn đề bảo hộ bản quyền; tăng nhu cầu về nội dung kỹ thuật số.
Tuy nhiên, với sự phát triển của kinh tế toàn cầu nói chung, các thị trường giải trí và truyền thông đang tăng trưởng dự kiến sẽ thúc đẩy tăng trưởng trong ngành xuất bản. - Nghề sách Trung Quốc, Dương Hổ - Tiêu Dương (Nguyễn Mạnh Sơn dịch), Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh, 2013. Trên cơ sở khái lược lịch sử xuất bản sách ở Trung Quốc, nhóm tác giả có những phân tích, bình luận sâu về các vấn đề: nguồn gốc và sự phát triển của nghề sách Trung Quốc; chế tác sách thời cổ đại; lưu giữ, truyền bá điển tịch Trung Quốc; những xuất bản phẩm kết tinh của văn minh Trung Quốc; sự phồn vinh của xuất bản Trung Quốc đương đại; ngành xuất bản Trung Quốc bước ra thế giới.
Các công trình nghiên cứu trong nước - Trần Văn Hải (chủ biên), Biên tập các loại sách chuyên ngành.1 - Biên tập sách lý luận, chính trị, sách giáo khoa và sách khoa học kỹ thuật, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000. Sách đề cập đến những vấn đề cơ bản, đó là những kiến thức về công tác biên tập sách; phân loại sách trong công tác biên tập xuất bản; những nghiệp vụ chung nhất trong công tác biên tập các loại sách chuyên ngành như: sách lý luận, chính trị, giáo khoa, sách khoa học kỹ thuật… Sách chưa đề cập đến những vấn đề luận án nghiên cứu, đó là phương thức định hướng chính trị - tư tưởng trong hoạt động xuất bản. - Lê Ngọc Huyến, Lê Hùng, Mạc Văn Thiện, Các vấn đề sách giáo dục.2, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2002. Cuốn sách đề cập đến các kỹ năng trong nghiệp vụ xuất bản như: thông tin và sự kiện, nghiên cứu lí luận, công việc người làm sách; công tác phát hành, giới thiệu sách giáo dục… Những nội dung được nhóm tác giả đề cập đến đã góp phần làm rõ thêm quy trình hoạt động xuất bản sách.
14 - Lê Ngọc Huyến, Lê Hùng, Mạc Văn Thiện, Các vấn đề sách giáo dục.3, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2002. Trong công trình khoa học này, nhóm tác giả đã đề cập đến một số vấn đề về biên soạn sách và xuất bản sách của Nxb. Giáo dục: Sách giáo khoa mới môn toán chương trình tiểu học, sách tham khảo tiểu học và trung học, về tổ chức biên soạn SGK lớp 10, chất lượng in sách v. - Đinh Xuân Dũng – Ngô Trần Ái (Đồng chủ biên): Các nhà xuất bản Việt Nam thế kỷ XX, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006.
Công trình đã phác thảo quá trình hình thành và phát triền của hoạt động xuất bản Việt Nam thế kỉ XX; giới thiệu tổng quan các nhà xuất bản Việt Nam đương đại. Đồng thời các tác giả đã đưa ra những phân tích tương đối sâu sắc và toàn diện về tình hình trong nước và quốc tế tác động và ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản, dự báo xu thế phát triển của hoạt động xuất bản nước ta, nêu rõ quan điểm, nguyên tắc, phương hướng phát triển, nhiệm vụ cụ thể, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hoạt động xuất bản Việt Nam. - Nguyễn Văn Toại: Vào nghề làm sách, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội, 2006. Sách là tập hợp các bài viết về nghề xuất bản, từ câu chuyện biên tập (trình độ biên tập viên; câu chữ trong biên tập; một số biên tập viên gắn bó lâu với nghề biên tập;…) đến việc giới thiệu một số dòng sách (thơ, sách địa chí, sách lịch sử,…); hay các câu chuyện xung quanh đời sống sách (sách cũng có số phận riêng; tư nhân là người đồng trách nhiệm; khi cả dòng họ làm sách,…).
- Nguyễn Thắng Vu (chủ biên): Ngành Xuất bản, Nxb Kim Đồng, Hà Nội, 2007. Cuốn sách giới thiệu về ngành xuất bản và nhà xuất bản, đưa ra những tố chất để lựa chọn làm việc ở ngành xuất bản cũng như những yêu cầu chuyên môn để hoàn thành tốt công việc xuất bản ấn phẩm.
