phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn bao gồm 3 chƣơng, 8 tiết. 10 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐỊNH HƢỚNG CHÍNH TRỊ TRONG LĨNH VỰC XUẤT BẢN 1. Xuất bản và định hƣớng chính trị trong lĩnh vực xuất bản 1.1 Xuất bản và hoạt động xuất bản 1.1 Khái niệm xuất bản Theo khoản 1 Điều 4 Luật xuát bản năm 2012 thì: Xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập thành bản mẫu để in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phƣơng tiện điện tử. Hoạt động xuất bản là một quá trình đồng bộ bao gồm tổ chức và hoàn thiện bản thảo, in và phát hành xuất bản phẩm.
Ở Việt Nam, để có đƣợc xuất bản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, đấu tranh chống mọi tƣ tƣởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, hoạt động xuất bản bắt buộc phải thông qua nhà xuất bản hoặc các tổ chức đƣợc cấp phép xuất bản tài liệu không kinh doanh. Nhƣ vậy, chủ thể đóng vai trò nòng cốt trong hoạt động xuất bản là các nhà xuất bản đƣợc cấp phép hoạt động. Bên cạnh đó, sau khi Luật xuất bản năm 2004 đƣợc ban hành, vai trò của tƣ nhân trong liên kết xuất bản đƣợc thừa nhận về mặt pháp lý. Vai trò của tƣ nhân ngày càng mạnh lên không chỉ ở sự chi phối bằng vốn mà bằng cả sự năng động trong việc tìm kiếm bản thảo, mua bản quyền và tổ chức phát hành.
Chính vì vậy, diện mạo thị trƣờng xuất bản phẩm khởi sắc cả về số lƣợng và chất lƣợng. Nội dung và thể loại xuất bản phẩm ngày càng phong phú, đa dạng hơn [4, tr. Hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tƣ tƣởng thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm đến nhiều ngƣời nhằm giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại. Sản phẩm của hoạt động xuất bản là xuất bản phẩm.
Với sự phát triển không ngừng của khoa học – kỹ thuật, sản phẩm của hoạt động xuất bản ngày nay khá đa dạng về mặt hình thức do không chỉ thể hiện dƣới dạng sách in mà còn đƣợc 11 trình bày ở dạng sách điện tử, sách chữ nổi, tranh, ảnh, bản đồ, áp-phích, tờ rời, tờ gấp, các loại lịch, bản ghi âm, ghi hình có nội dung thay sách hoặc minh họa cho sách. Vai trò của hoạt động xuất bản trong công tác tư tưởng của Đảng Công tác tƣ tƣởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tƣ tƣởng trong quần húng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể hệ tƣ tƣởng [12, tr. Đảng ta luôn luôn coi trọng công tác xuất bản, xác định đó là một công cụ lợi hại phục vụ công tác tƣ tƣởng, tuyên truyền, cổ động, tập hợp và giáo dục quần chúng, đồng thời tiến công quân thù trong cuộc đấu tranh tƣ tƣởng. Trong nhiều nghị quyết, chỉ thị, Đảng ta khẳng định vai trò không thể thay thế đƣợc của công tác xuất bản, báo chí.
Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tƣ tƣởng sắc bén của Đảng, Nhà nƣớc và nhân dân, là một bộ phận quan trọng của nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, có nhiệm vụ tích luỹ và truyền bá các giá trị tinh thần, góp phần nâng cao dân trí, phát triển văn hoá, xây dựng nền tảng tƣ tƣởng, thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng và khoa học của xã hội; xây dựng đạo đức, lối sống và phát triển toàn điện nhân cách con ngƣời Việt Nam; góp phần đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài, hình thành xã hội học tập. Hoạt động xuất bản phải chăm lo bảo vệ, khẳng định và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc, đồng thời mở rộng giao lƣu văn hoá, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và đấu tranh không khoan nhƣợng với các quan điểm sai trái, lạc hậu [1, tr. Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin đều hết sức coi trọng vai trò của sách và công tác xuất bản nói chung trong sự nghiệp cách mạng. Lênin có lần nói: “Không có sách thì không có tri thức, không có tri thức thì không thể có chủ nghĩa cộng sản”.
Thông qua các loại hình xuất bản phẩm, hoạt động xuất bản sẽ cung cấp cho ngƣời đọc các thông tin phong phú, đa dạng, phù hợp với quy tắc xã hội, các giá trị văn hóa và đạo lý của dân tộc, phù hợp tiến bộ và sự phát triển của xã hội. Các cuốn sách ở đề tài chính trị, xã hội, các tài liệu học tập chính trị, chuyên đề sẽ 12 cung cấp những tri thức nền tảng của hệ tƣ tƣởng chính trị làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan khoa học và cách mạng cho quần chúng nhân dân; tuyên truyền đƣờng lối, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, đấu tranh với các thông tin phản động của các thế lực thù địch; cổ vũ, động viên quần chúng nhân dân tích cực tham gia giải quyết các nhiệm vụ kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Dƣới góc độ chính trị học có thể thấy hoạt động xuất bản giúp tuyên truyền hệ tƣ tƣởng của giai cấp công nhân để hệ tƣ tƣởng đó giữ vai trò chiếm lĩnh, chỉ đạo đời sống tinh thần của nhân dân, cổ vũ các giai cấp lao động đoàn kết xung quanh giai cấp công nhân đấu tranh vì một xã hội công bằng hơn, tốt đẹp hơn, từ đó góp phần củng cố địa vị lãnh đạo của giai cấp công nhân. Ngoài việc tuyên truyền chính trị, hoạt động xuất bản còn thực hiện việc tuyên truyền kinh tế nhằm phổ biến đƣờng lối, chính sách kinh tế của Đảng, tuyên truyền những thành tựu kinh tế, những tri thức mới về khoa học kỹ thuật, những kinh nghiệm mới trong tổ chức sản xuất kinh doanh, xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, nhân rộng những điển hình tiên tiến trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội… 1.
Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xuất bản Trong những năm qua, Đảng và Nhà nƣớc đã có nhiều sự quan tâm đối với hoạt động xuất bản, thể hiện qua các văn bản chỉ đạo và văn bản quy phạm pháp luật đƣợc ban hành nhƣ: Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 của Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng về nâng cao chất lƣợng toàn diện của hoạt động xuất bản; Thông báo kết luận số 122-TB/TW của Ban Bí thƣ về sơ kết 3 năm thực hiện Chỉ thị 42/CT-TW, Thông báo số 289-TB/TW ngày 04/12/2009 thông báo kết luận của Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng về xây dựng mô hình tổ chức của nhà xuất bản trƣớc yêu cầu mới; Quyết định số 281-QĐ/TW ngày 26/01/2010 của Ban Bí thƣ quy định về việc chỉ đạo, định hƣớng tƣ tƣởng đối với các vấn đề quan trọng, phức tạp, nhạy cảm trong nội dung xuất bản phẩm; Quyết định số 282-QĐ/TW ngày 26/01/2010 của Ban Bí thƣ quy định trách nhiệm, quyền hạn và việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thƣởng và kỷ luật cán bộ lãnh đạo của nhà xuất bản. Ngày 29/12/2016, Ban Chấp hành Trung ƣơng ban hành Thông báo số 19- 13 TB/TW thông báo kết luận của Ban Bí thƣ về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42 của Ban Bí thƣ khóa IX về nâng cao chất lƣợng toàn diện của hoạt động xuất bản. Theo Ban Chấp hành Trung ƣơng, sau hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 42, hoạt động xuất bản đã có nhiều chuyển biến tích cực, giữ đƣợc định hƣớng chính trị, thích ứng với cơ chế thị trƣờng, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đọc của nhân dân, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Nội dung, phƣơng thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản có nhiều đổi mới, kịp thời khắc phục một số hạn chế, bất cập trong thực tiễn hoạt động xuất bản.
Tuy nhiên, hoạt động xuất bản còn bộc lộ nhiều khuyết điểm, yếu kém: Chƣa đạt chỉ tiêu về số lƣợng bản sách/ngƣời/năm nhƣ Chỉ thị đề ra; số tác phẩm có giá trị chiếm tỷ lệ chƣa cao, một số hạn chế chậm đƣợc khắc phục. Năng lực, quy mô, trình độ của các nhà xuất bản còn nhiều hạn chế, mô hình tổ chức chƣa phù hợp. Công tác chỉ đạo, quản lý nhà nƣớc về xuất bản trên một số mặt chƣa hiệu quả, nhất là quản lý xuất bản điện tử. Nhiều cơ quan chủ quản chƣa quản lý chặt chẽ, có hiệu lực, hiệu quả nhà xuất bản trực thuộc [10,tr.
Mặc dù lĩnh vực xuất bản đƣợc Đảng, Nhà nƣớc hết sức quan tâm nhƣng so với vị trí, vai trò và tính chất của hoạt động xuất bản, thì các chính sách của Nhà nƣớc đối với hoạt động này còn chƣa tƣơng xứng. Vẫn còn nhiều nội dung trong chủ trƣơng của Đảng và Luật xuất bản đối với hoạt động xuất bản chƣa đƣợc cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách của Chính phủ. Các chính sách ƣu đãi, khuyến khích, hỗ trợ hoạt động xuất bản còn thiếu đồng bộ, một số quy định không phù hợp với thực tiễn hoạt động phát hành xuất bản phẩm, gây khó khăn khi triển khai thực hiện. Có chính sách đã đƣợc quy định trong Luật xuất bản, nhƣng đến nay vẫn chƣa đƣợc thực hiện do chƣa có văn bản hƣớng dẫn, hoặc có những chính sách đã đƣợc ban hành nhƣng mức độ hỗ trợ quá ít không tƣơng xứng với vị trí, vai trò của ngành và yêu cầu hƣởng thụ của nhân dân, đặc biệt là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo.
Trong quá trình thực thi, bên cạnh những mặt ƣu điểm, tích cực cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề mới trong thực tiễn. Một số quy định trong Luật xuất bản và các văn bản dƣới luật còn thiếu cụ thể, thiếu đồng bộ với một số luật có liên quan, một số 14 quy định không còn phù hợp với thực tiễn hoạt động xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm gây ra những khó khăn, vƣớng mắc trong công tác quản lý nhà nƣớc cũng nhƣ việc chấp hành, thực thi pháp luật. Đã có những điểm không thống nhất giữa Luật xuất bản với một số quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tƣ, Luật Ngân sách Nhà nƣớc, Luật Cán bộ, công chức,… dẫn đến công tác điều hành, quản lý hoạt động xuất bản và thực thi Luật xuất bản gặp không ít khó khăn,vƣớng mắc.