Điều trị tăng huyết áp: Nghiên cứu và ứng dụng y học cổ truyền

Đánh giá hiệu quả của hào châm trong điều trị tăng huyết áp nguyên phát độ I, II theo y học cổ truyền, mang lại cái nhìn sâu sắc cho người bệnh.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Việt Bình
• Trường học: Học viện Quân y
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Điều Trị Tăng Huyết Áp: Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Y Học Cổ Truyền
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về điều trị tăng huyết áp bằng y học cổ truyền

Tăng huyết áp là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hiện nay, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Y học cổ truyền (YHCT) đã có những phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh này. Các phương pháp này không chỉ giúp giảm huyết áp mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể của bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy, việc kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền có thể mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn.

1.1. Định nghĩa và phân loại tăng huyết áp

Tăng huyết áp được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm tăng huyết áp nguyên phát và thứ phát. Mỗi loại có nguyên nhân và cách điều trị riêng biệt, cần được hiểu rõ để áp dụng phương pháp điều trị phù hợp.

1.2. Nguyên nhân gây tăng huyết áp trong y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, nguyên nhân gây tăng huyết áp có thể do yếu tố di truyền, chế độ ăn uống không hợp lý, và stress. Việc hiểu rõ nguyên nhân này giúp xác định phương pháp điều trị hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị tăng huyết áp

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị, nhưng việc kiểm soát tăng huyết áp vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều bệnh nhân không tuân thủ điều trị, dẫn đến tình trạng bệnh không được cải thiện. Thêm vào đó, sự kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền vẫn chưa được phổ biến rộng rãi.

2.1. Thách thức trong việc tuân thủ điều trị

Nhiều bệnh nhân không tuân thủ đúng phác đồ điều trị, dẫn đến tình trạng huyết áp không ổn định. Việc giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị là rất cần thiết.

2.2. Khó khăn trong việc kết hợp y học hiện đại và cổ truyền

Sự thiếu hiểu biết và định kiến về y học cổ truyền khiến cho việc áp dụng các phương pháp này trong điều trị tăng huyết áp gặp nhiều khó khăn. Cần có sự nghiên cứu và chứng minh hiệu quả của các phương pháp này.

III. Phương pháp điều trị tăng huyết áp bằng y học cổ truyền

Y học cổ truyền cung cấp nhiều phương pháp điều trị tăng huyết áp hiệu quả, bao gồm thảo dược, châm cứu và liệu pháp dinh dưỡng. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm huyết áp mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể.

3.1. Sử dụng thảo dược trong điều trị

Nhiều loại thảo dược như hạ khô thảo, bạch truật được sử dụng để điều trị tăng huyết áp. Các nghiên cứu cho thấy, những thảo dược này có tác dụng hạ huyết áp và cải thiện tuần hoàn máu.

3.2. Châm cứu và tác dụng của nó

Châm cứu là một phương pháp điều trị phổ biến trong y học cổ truyền. Nghiên cứu cho thấy, châm cứu có thể giúp giảm huyết áp và cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

3.3. Dinh dưỡng cho người tăng huyết áp

Chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp. Các thực phẩm như rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt nên được ưu tiên trong khẩu phần ăn hàng ngày.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng y học cổ truyền trong điều trị tăng huyết áp mang lại hiệu quả tích cực. Các bệnh nhân điều trị bằng phương pháp này thường có huyết áp ổn định hơn và ít gặp biến chứng.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu lâm sàng

Nghiên cứu lâm sàng cho thấy, bệnh nhân sử dụng phương pháp y học cổ truyền có tỷ lệ huyết áp ổn định cao hơn so với nhóm chỉ sử dụng thuốc tây.

4.2. Trường hợp thành công trong điều trị

Nhiều trường hợp bệnh nhân đã thành công trong việc kiểm soát huyết áp nhờ vào sự kết hợp giữa y học hiện đại và cổ truyền, cho thấy tiềm năng lớn của phương pháp này.

V. Kết luận và tương lai của điều trị tăng huyết áp

Y học cổ truyền có thể đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị tăng huyết áp. Việc kết hợp giữa y học hiện đại và cổ truyền sẽ mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để chứng minh hiệu quả và an toàn của các phương pháp này.

5.1. Tương lai của y học cổ truyền trong điều trị

Y học cổ truyền có tiềm năng lớn trong việc điều trị tăng huyết áp. Cần có sự đầu tư và nghiên cứu để phát triển các phương pháp này.

5.2. Khuyến nghị cho bệnh nhân

Bệnh nhân nên tìm hiểu và áp dụng các phương pháp điều trị từ y học cổ truyền, kết hợp với y học hiện đại để đạt được hiệu quả tốt nhất trong việc kiểm soát huyết áp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến hàng đầu và là nguyên nhân gây tử vong, tàn phế lớn trên toàn cầu. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, toàn cầu hiện có khoảng 1 tỷ người mắc bệnh tăng huyết áp, chiếm tỷ lệ khoảng 26,4% người trưởng thành và cướp đi sinh mạng của gần 2,9 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp trong cộng đồng gia tăng nhanh chóng theo thời gian: từ khoảng 1% đến 2% dân số trong thập kỷ 1960, tăng lên 11,7% vào đầu những năm 1990, và tại khu vực Hà Nội con số này đã tăng mạnh từ 16,05% vào năm 1999 lên 23,3% vào năm 2002.

Trong tổng số các trường hợp mắc bệnh, tăng huyết áp nguyên phát chiếm áp đảo từ 85% đến 89%. Bệnh tiến triển âm thầm, lâu dài sẽ hủy hoại nghiêm trọng các cơ quan đích như tim, não, thận, mắt, gây ra các biến chứng nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, suy tim, tai biến mạch máu não và sa sút trí tuệ. Mặc dù y học hiện đại đã phát triển nhiều nhóm thuốc hạ áp hiệu quả, người bệnh thường phải dùng thuốc liên tục suốt đời kèm theo nguy cơ gặp nhiều tác dụng không mong muốn. Tại các tuyến y tế cơ sở và vùng sâu vùng xa, việc tiếp cận và theo dõi thuốc hạ áp kịp thời trong các cơn tăng huyết áp đột ngột còn gặp nhiều trở ngại.

Theo y học cổ truyền, tăng huyết áp thuộc phạm vi chứng huyễn vựng, trong đó thể Can dương thượng cang có những biểu hiện lâm sàng rất tương đồng với các cơn tăng huyết áp kịch phát. Nhằm tìm kiếm một giải pháp can thiệp không dùng thuốc an toàn, hiệu quả tức thì và dễ triển khai, đề tài nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu cụ thể: đánh giá tác dụng hạ huyết áp động mạch của phương pháp hào châm (kết hợp các huyệt Hợp cốc, Hành gian và Rãnh hạ áp) trên bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát độ I và độ II thể Can dương thượng cang, đồng thời theo dõi sự biến đổi các chỉ số điện sinh học tại huyệt (độ thông điện và điện trở da) sau khi điều trị. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 1/2006 đến tháng 9/2006 tại Viện Y học cổ truyền Quân đội và Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tây, mở ra hướng ứng dụng thiết thực cho công tác cấp cứu ban đầu và điều trị ban ngày tại cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa khoa học giữa lý luận y học cổ truyền và sinh lý bệnh học hiện đại.

Về mặt y học cổ truyền, chứng huyễn vựng được ghi chép sâu sắc qua nhiều y văn kinh điển. Sách Tố Vấn chỉ rõ căn nguyên mọi chứng chóng mặt đều thuộc về tạng Can; Cảnh Nhạc toàn thư khẳng định gốc rễ của chứng này liên quan mật thiết đến tình trạng hư tổn; còn Hải Thượng Lãn Ông nhấn mạnh cơ chế hỏa bốc do âm huyết hư suy. Trong đó, thể Can dương thượng cang phát sinh do sự mất cân bằng giữa Can âm và Can dương. Trạng thái căng thẳng tinh thần, rối loạn tình chí lâu ngày khiến Can khí uất kết hóa hỏa, làm tiêu hao Can âm, dẫn tới Can dương bốc nghịch lên đầu mặt sinh ra các triệu chứng điển hình: đau đầu, chóng mặt, mắt đỏ, mặt đỏ, tính tình cáu gắt và mạch huyền sáp. Nguyên tắc điều trị cốt lõi là "cấp trị tiêu, hoãn trị bản", tập trung vào pháp trị "bình can tiềm dương" nhằm lập lại cân bằng âm dương trong cơ thể.

Về mặt y học hiện đại, huyết áp động mạch được quyết định bởi cung lượng tim và sức cản ngoại vi, chịu sự chi phối chặt chẽ của hệ thần kinh giao cảm và hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA). Cơ chế tác dụng của châm cứu được lý giải qua học thuyết phản xạ thần kinh: kim châm tạo ra kích thích tại vùng da và cơ, hình thành luồng xung động thần kinh truyền qua tủy sống lên vỏ não để tạo lập cung phản xạ ức chế giao cảm, đồng thời vận dụng nguyên lý chiếm ưu thế Utomsky nhằm dập tắt hưng phấn bệnh lý. Quá trình châm còn thúc đẩy giải phóng các chất giãn mạch tự nhiên như endorphin, acetylcholin và điều hòa nồng độ catecholamin trong máu.

Khái niệm điện sinh học huyệt được tích hợp như một cầu nối thực nghiệm: vùng da tại các huyệt vị có mật độ dẫn truyền thần kinh cao, hàm lượng oxy khuếch tán lớn, biểu hiện đặc tính điện trở da thấp và độ thông điện cao hơn đáng kể so với các vùng da xung quanh. Khi cơ thể lâm bệnh, các thông số này biến đổi rõ rệt và sẽ dần ổn định trở lại khi kinh lạc được thông suốt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có so sánh trước - sau điều trị và đối chứng trực tiếp. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 62 bệnh nhân được chẩn đoán xác định tăng huyết áp nguyên phát độ I (huyết áp tâm thu từ 140 đến 159 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 đến 99 mmHg) hoặc độ II (huyết áp tâm thu từ 160 đến 179 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 100 đến 109 mmHg) theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO/ISH), đồng thời đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chẩn đoán thể Can dương thượng cang qua tứ chẩn YHCT.

Tổng số 62 đối tượng được phân chia ngẫu nhiên thành hai nhóm đồng đều:

• Nhóm nghiên cứu (31 bệnh nhân): Được điều trị bằng phương pháp hào châm 1 lần duy nhất trên công thức huyệt gồm Hợp cốc, Hành gian (châm tả, sâu từ 0,5 đến 1 thốn) và Rãnh hạ áp trên loa tai (luồn kim dưới da, vê kim 3 lần tạo cảm giác đắc khí), thời gian lưu kim duy trì chuẩn 15 phút.
• Nhóm đối chứng (31 bệnh nhân): Sử dụng thuốc hạ áp Nifedipine hàm lượng 10mg dạng viên nén, uống 1 liều duy nhất.

Phương pháp thu thập dữ liệu sử dụng các thiết bị đo lường chuyên dụng chuẩn hóa: đo huyết áp động mạch và nhịp mạch bằng huyết áp kế thủy ngân ALRK2 của Nhật Bản; đo độ thông điện (đơn vị microAmpe) bằng máy Neurometer và đo điện trở da (đơn vị KiloOhm) bằng máy Electrodermometer tại các huyệt Hợp cốc, Hành gian. Toàn bộ các chỉ số được theo dõi nghiêm ngặt tại 5 mốc thời gian: trước điều trị, sau 15 phút, 30 phút, 2 giờ và 24 giờ. Việc lựa chọn thiết kế đối chứng ngẫu nhiên kết hợp đo lường điện sinh học khách quan giúp loại bỏ sai số chủ quan, cung cấp bằng chứng định lượng chính xác về tốc độ và mức độ tác động hạ áp của thủ thuật hào châm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và phân tích lâm sàng trên 62 bệnh nhân đã ghi nhận những kết quả nổi bật về hiệu lực can thiệp của phương pháp hào châm:

Thứ nhất, hào châm mang lại tác dụng hạ huyết áp động mạch tức thì và rõ rệt. Ngay sau khi kết thúc 15 phút châm kim và tại mốc 30 phút, các chỉ số huyết áp tâm thu (HATT), huyết áp tâm trương (HATTr) và huyết áp trung bình (HATB) ở nhóm nghiên cứu đều giảm mạnh so với thời điểm trước điều trị (p < 0,05). Mức độ hạ áp đạt đỉnh cao nhất ở khoảng thời gian từ 30 phút đến 2 giờ sau can thiệp, đưa đại đa số bệnh nhân từ mức tăng huyết áp độ I và độ II trở về trạng thái huyết áp bình thường hoặc tiền tăng huyết áp. Hiệu lực hạ áp này có tính chất tương đương rõ rệt khi so sánh đối đầu với nhóm chứng uống Nifedipine 10mg.

Thứ hai, thủ thuật châm cải thiện nhanh chóng các triệu chứng cơ năng lâm sàng. Hơn 75% đến 85% bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu ghi nhận tình trạng giảm hoặc hết hẳn cảm giác nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt, giảm cảm giác bức bối, bứt rứt trong người và sắc mặt đỏ giảm rõ rệt ngay trong 30 phút đầu. Tần số mạch của bệnh nhân giảm trung bình từ 4 đến 8 nhịp mỗi phút, tái lập nhịp tim ổn định và êm dịu, không xuất hiện hiện tượng nhịp nhanh phản xạ như ở nhóm dùng thuốc hạ áp giãn mạch.

Thứ ba, ghi nhận sự chuyển biến có quy luật của các thông số điện sinh học tại vùng huyệt. Sau can thiệp hào châm, độ thông điện tại hai huyệt Hợp cốc và Hành gian giảm rõ rệt từ 15% đến 30%, trong khi điện trở da tại các huyệt này tăng lên gấp khoảng 1,5 lần so với giá trị đo trước điều trị (p < 0,05). Sự thay đổi này phản ánh tiến trình cân bằng trở lại của hệ thần kinh thực vật và sự lưu thông khí huyết qua hệ thống kinh lạc.

Thảo luận kết quả

Diễn biến hạ huyết áp của phương pháp hào châm phản ánh sự tương tác sinh học phức tạp giữa cơ chế ức chế phản xạ thần kinh và giải phóng hoạt chất thể dịch. Sự phối hợp công thức huyệt trong nghiên cứu thể hiện tính toàn diện cao: Hợp cốc là nguyên huyệt của kinh Dương minh Đại trường có tác dụng thanh tiết hỏa nhiệt khu phong; Hành gian là huỳnh huyệt của kinh Túc quyết âm Can có công năng tả Can hỏa, dập tắt dương vượng; kết hợp với Rãnh hạ áp trên loa tai – vùng phản xạ hạ áp nhạy bén của hệ thần kinh thực vật. Sự hiệp đồng này tạo ra xung động ức chế trung tâm vận mạch tại hành não, giảm trương lực giao cảm ngoại vi, từ đó làm giãn mạng lưới tiểu động mạch và hạ sức cản ngoại vi nhanh chóng.

Trên các biểu đồ diễn tiến huyết áp theo thời gian, đường biểu diễn HATT và HATTr của nhóm hào châm hạ xuống nhịp nhàng, êm dịu từ phút thứ 15 và duy trì mức ổn định bền vững tại mốc 2 giờ, sau đó có xu hướng nhích nhẹ sau 24 giờ nhưng vẫn ở mức thấp hơn ban đầu. Điều này chứng minh hào châm cắt cơn tăng huyết áp rất an toàn, không làm tụt áp đột ngột gây thiếu máu não cục bộ thoáng qua.

Khi đặt cạnh các công trình khoa học trong và ngoài nước, kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu điện châm của Jacobson vào năm 2000 ghi nhận giảm trung bình 6,3 mmHg HATT, báo cáo của Kiều Xuân Dũng hạ 12,7% huyết áp sau 25 phút nhĩ châm trên 40 bệnh nhân, cũng như các nghiên cứu của Nguyễn Bá Quang trên 100 bệnh nhân thể Can hỏa vượng đạt tỷ lệ hạ áp trên 80%. Hiện tượng tăng điện trở da và giảm độ thông điện tại huyệt sau châm cũng hoàn toàn trùng khớp với định luật "bịt kín ô cửa sổ bệnh lý" do Ionescu-Tirgoviste công bố, chứng minh rằng khi can hỏa được dập tắt, trạng thái quá mẫn điện sinh học tại huyệt sẽ tự động thoái lui về ngưỡng bình thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng và thực nghiệm sinh học từ luận văn, một số giải pháp mang tính ứng dụng cao được đề xuất như sau:

1. Chuẩn hóa và ban hành phác đồ kỹ thuật hào châm hạ áp tức thời (sử dụng bộ huyệt Hợp cốc, Hành gian và Rãnh hạ áp) áp dụng cho 100% các cơ sở y tế khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền và trạm y tế xã phường, do Cục Quản lý Y Dược cổ truyền – Bộ Y tế chủ trì thực hiện trong lộ trình 12 tháng tới.
2. Ứng dụng các thiết bị đo điện sinh học huyệt (đo độ thông điện và điện trở da) như một công cụ cận lâm sàng hỗ trợ chẩn đoán mức độ vượng hỏa và đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng kinh lạc, đặt mục tiêu triển khai tại ít nhất 10 viện và bệnh viện YHCT đầu ngành trong giai đoạn 24 tháng.
3. Xây dựng mô hình phối hợp Đông - Tây y linh hoạt trong kiểm soát cơn tăng huyết áp độ I và độ II: Sử dụng hào châm như biện pháp can thiệp đầu tay tại chỗ nhằm cắt cơn tăng huyết áp, giúp giảm từ 30% đến 50% nhu cầu sử dụng thuốc hạ áp cấp tính đường uống cho các đối tượng có nguy cơ nhạy cảm với tác dụng phụ của thuốc.
4. Tổ chức các chương trình tập huấn chuyển giao kỹ thuật châm cứu hạ áp an toàn, nâng cao tay nghề xử trí tình huống khẩn cấp cho hơn 500 y bác sĩ và nhân viên y tế công tác tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, do Học viện Quân y phối hợp với Viện Y học cổ truyền Quân đội thực hiện liên tục trong vòng 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối lượng dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận giá trị cho nhiều nhóm bạn đọc chuyên môn:

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Nắm bắt tường tận kỹ thuật xác định huyệt, phương pháp châm tả, vê kim đắc khí trên loa tai và ứng dụng pháp trị "bình can tiềm dương" để cắt cơn tăng huyết áp một cách chuẩn xác, an toàn trên lâm sàng.
• Cán bộ y tế tuyến cơ sở và quân y đơn vị: Tiếp cận một công cụ điều trị không dùng thuốc có chi phí gần như bằng không nhưng mang lại hiệu quả tức thì, giúp xử trí nhanh chóng cho hơn 80% trường hợp tăng huyết áp nhẹ và vừa khi chưa kịp tiếp cận nguồn thuốc tân dược.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Tim mạch và Y học cổ truyền: Khai thác phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa tiêu chuẩn phân loại hiện đại (WHO/ISH) với tứ chẩn cổ truyền, cùng phương pháp định lượng điện sinh học bằng thiết bị đo điện trở da trong đánh giá hiệu quả kinh lạc.
• Bệnh nhân tăng huyết áp và cộng đồng: Hiểu rõ cơ chế sinh bệnh dưới góc nhìn dưỡng sinh YHCT, từ đó chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, quản lý trạng thái cảm xúc, tránh để can uất hóa hỏa và biết cách tự xoa bấm các vùng huyệt hạ áp hỗ trợ phòng ngừa tai biến.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp hào châm có khả năng hạ huyết áp nhanh như thuốc Tây y không? Nghiên cứu lâm sàng khẳng định hào châm mang lại tác dụng hạ áp rõ rệt chỉ sau 15 đến 30 phút lưu kim, với mức độ giảm huyết áp tâm thu và tâm trương tương đương với 1 liều Nifedipine 10mg. Ưu điểm nổi bật của hào châm là hạ áp êm dịu, không gây nhịp tim nhanh phản xạ hay tụt áp quá mức.

2. Tại sao lại lựa chọn kết hợp 3 vị trí huyệt Hợp cốc, Hành gian và Rãnh hạ áp? Sự kết hợp này tạo nên tác động hiệp đồng hoàn hảo theo nguyên lý YHCT: Hợp cốc giúp thanh tiết khí nhiệt toàn thân, Hành gian giáng Can hỏa và bình can dập tắt dương vượng, trong khi Rãnh hạ áp trên loa tai kích thích phản xạ thần kinh thực vật làm giãn mạch ngoại vi, tạo hiệu ứng hạ áp toàn diện.

3. Biến đổi điện trở da và độ thông điện tại huyệt mang ý nghĩa gì? Trước khi điều trị, huyệt ở trạng thái hưng phấn bệnh lý có độ thông điện cao và điện trở thấp. Sau khi châm đạt đắc khí và huyết áp hạ, độ thông điện giảm 15% đến 30% và điện trở da tăng khoảng 1,5 lần, phản ánh quá trình kinh lạc lập lại trạng thái cân bằng sinh học bình thường.

4. Phác đồ hào châm này có thể điều trị cho mọi bệnh nhân tăng huyết áp không? Phác đồ được chứng minh hiệu quả tối ưu trên bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát độ I và độ II thuộc thể Can dương thượng cang (có biểu hiện căng thẳng, đau đầu, mặt đỏ, bứt rứt). Các thể bệnh khác như đàm trọc hay thận âm hư cần được bác sĩ thăm khám và gia giảm công thức huyệt phù hợp.

5. Người bệnh có thể tự bấm các huyệt này tại nhà để hạ huyết áp không? Bệnh nhân hoàn toàn có thể tự day bấm mạnh huyệt Hợp cốc, Hành gian và miết dọc Rãnh hạ áp từ 3 đến 5 phút mỗi bên tai để hỗ trợ hạ áp tạm thời. Tuy nhiên, kỹ thuật hào châm kim sâu cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn để đảm bảo vô khuẩn và đạt hiệu quả tối đa.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh phương pháp hào châm tại các huyệt Hợp cốc, Hành gian và Rãnh hạ áp có tác dụng hạ huyết áp động mạch nhanh chóng, an toàn và bền vững trên bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát độ I, II thể Can dương thượng cang.
• Hiệu quả can thiệp của hào châm duy trì ổn định qua các mốc theo dõi 15 phút, 30 phút và 2 giờ, đồng thời giúp cải thiện dứt điểm từ 75% đến 85% các triệu chứng nhức đầu, chóng mặt, hoa mắt, bức bối và đưa nhịp mạch về trạng thái ổn định.
• Nghiên cứu xác lập mối tương quan khoa học chặt chẽ giữa hiệu quả hạ áp lâm sàng với sự biến đổi các thông số điện sinh học: độ thông điện giảm từ 15% đến 30% và điện trở da tăng 1,5 lần sau can thiệp.
• Công trình đóng góp một giải pháp cấp cứu và điều trị hạ áp ban đầu không dùng thuốc có tính khả thi cực kỳ cao, đặc biệt phù hợp cho mạng lưới y tế cơ sở và y tế quân đội.
• Trong giai đoạn 24 tháng tới, các cơ sở y tế cần đẩy mạnh chuẩn hóa kỹ thuật, mở rộng đào tạo thực hành và ứng dụng rộng rãi phác đồ hào châm kết hợp Đông - Tây y nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tim mạch cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé quèc phßng Häc viÖn qu©n y ViÖn y häc cæ truyÒn qu©n ®éi TrÇn thÞ thanh b×nh §¸NH GI¸ t¸c dông ®iÒu trÞ CñA HµO CH¢M trªn bÖnh nh©n t¨ng huyÕt ¸p nguyªn ph¸t §é I, II ThÓ can d¬ng thîng cang theo y häc cæ truyÒn chuyªn ngµnh: y häc cæ truyÒn M· sè: 3.52 LuËn v¨n th¹c sÜ y häc Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. Tr¬ng ViÖt B×nh Hµ néi - 2006 Lêi c¶m ¬n T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n: §¶ng uû, Ban Gi¸m ®èc, Trung t©m huÊn luyÖn, Khoa A2, Khoa A9, Phßng kh¸m ViÖn Y häc cæ truyÒn Qu©n ®éi; HÖ sau ®¹i häc - Häc viÖn Qu©n y; Khoa Néi tim m¹ch - L·o häc - BÖnh viÖn ®a khoa tØnh Hµ T©y; Khoa §«ng y thùc nghiÖm - BÖnh viÖn Y häc cæ truyÒn trung ¬ng ®· cho phÐp, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n GS. ThÇy thuèc nh©n d©n Bµnh V¨n Kh×u - ViÖn trëng ViÖn y häc cæ truyÒn Qu©n ®éi ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho chóng t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi.

T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n PGS. Tr¬ng ViÖt B×nh ng- êi thÇy trùc tiÕp híng dÉn t«i vµ ®· cho t«i nhiÒu kiÕn thøc quÝ b¸u trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi vµ hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n TS. Vò ThÞ Kh¸nh V©n ngêi lu«n híng dÉn, gióp ®ì cho t«i trong suèt thêi gian häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi.

Ph¹m §øc C«ng, TS. NguyÔn ThÞ V©n Th¸i ®· cho t«i nh÷ng ý kiÕn quý b¸u trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi vµ hoµn thµnh luËn v¨n. T«i xin c¶m ¬n c¸c thÇy gi¸o, c« gi¸o, nh÷ng ngêi ®· truyÒn ®¹t cho t«i nh÷ng kiÕn thøc khoa häc vµ kinh nghiÖm trong ®iÒu trÞ trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp, nghiªn cøu. 3 T«i xin c¶m ¬n c¸c b¹n bÌ, ®ång nghiÖp, gia ®×nh, ngêi th©n lu«n quan t©m, ®éng viªn, gióp ®ì cho t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ hoµn thµnh luËn v¨n nµy.

Lêi cam §oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i, mäi sè liÖu, kÕt qu¶ nghiªn cøu nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc vµ cha tõng c«ng bè ë bÊt kú mét c«ng tr×nh nµo kh¸c. T¸c gi¶ TrÇn ThÞ Thanh B×nh 4 B¶ng ch÷ viÕt t¾t §T§ : §é th«ng ®iÖn §TD : §iÖn trë da JNC : Joint National Committee on detection Evaluation and treatment of high blood pressure (Liªn uû ban quèc gia Hoa kú vÒ ph¸t hiÖn, ®¸nh gi¸ vµ ®iÒu trÞ t¨ng huyÕt ¸p) HA§M : HuyÕt ¸p ®éng m¹ch HAHS : HuyÕt ¸p hiÖu sè HATB : HuyÕt ¸p trung b×nh HATT : HuyÕt ¸p t©m thu HATTr : HuyÕt ¸p t©m tr¬ng RAA : Renin - Angiotensin- Aldosteron THA : T¨ng huyÕt ¸p ¦CMC : øc chÕ enzym chuyÓn ¦CTT : øc chÕ thô thÓ WHO/ISH : World Heath Organization / International Society Of 5 Hypertension (Tæ chøc Y tÕ thÕ giíi vµ Héi T¨ng huyÕt ¸p thÕ giíi) YHCT : Y häc cæ truyÒn YHH§ : Y häc hiÖn ®¹i 6 Môc lôc Tran g §Æt vÊn ®Ò 09 Ch¬ng1: Tæng quan tµi liÖu 11 1. Kh¸i niÖm y häc hiÖn ®¹i vÒ bÖnh t¨ng huyÕt ¸p 11 1. Ph©n lo¹i bÖnh t¨ng huyÕt ¸p 11 1.

C¬ chÕ bÖnh sinh bÖnh t¨ng huyÕt ¸p 13 1. BiÕn chøng cña bÖnh t¨ng huyÕt ¸p 17 1. §iÒu trÞ bÖnh t¨ng huyÕt ¸p 18 1. Kh¸i niÖm y häc cæ truyÒn vÒ t¨ng huyÕt ¸p 21 1.

Nguyªn nh©n - C¬ chÕ bÖnh sinh cña chøng 21 huyÔn vùng 1. Ph©n lo¹i c¬ chÕ bÖnh sinh cña c¸c thÓ l©m 22 sµng 1. §iÒu trÞ chøng huyÔn vùng 26 1. HuyÖt, kinh l¹c vµ ®iÖn sinh häc t¹i huyÖt 28 1.

VÒ ®iÒu trÞ bÖnh t¨ng huyÕt ¸p theo y häc cæ 28 truyÒn 1. VÒ ®iÖn sinh häc t¹i huyÖt 31 Ch¬ng 2. §èi tîng vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 33 2. ChÊt liÖu vµ ph¬ng tiÖn nghiªn cøu 33 2.1 ChÊt liÖu nghiªn cøu 33 2.

Ph¬ng tiÖn nghiªn cøu 33 2. §èi tîng nghiªn cøu 33 2. Tiªu chuÈn chän bÖnh nh©n 34 2. Tiªu chuÈn lo¹i trõ bÖnh nh©n 34 7 2.

Tiªu chuÈn ngõng nghiªn cøu 34 2. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 35 2. C¸c chØ tiªu nghiªn cøu 35 2. Ph¬ng ph¸p tiÕn hµnh 35 2.

Tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ 39 2. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ h¹ huyÕt ¸p theo 4 møc ®é 39 2. Thêi ®iÓm ®¸nh gi¸ 39 2. TiÕn hµnh thu thËp vµ xö lý sè liÖu 39 Ch¬ng 3.

Mét sè ®Æc ®iÓm cña nhãm bÖnh nh©n nghiªn 41 cøu 3. KÕt qu¶ nghiªn cøu t¸c dông ®iÒu trÞ 46 Ch¬ng 4. Mét sè ®Æc ®iÓm chung cña bÖnh nh©n trong 64 nhãm nghiªn cøu 4. VÊn ®Ò chän huyÖt vµ kü thuËt ch©m 68 4.

VÊn ®Ò chän huyÖt 68 4. Kü thuËt ch©m 69 4. VÒ t¸c dông ®iÒu trÞ cña hµo ch©m 70 4. Sù biÕn ®æi mét triÖu chøng l©m sµng cña bÖnh 70 nh©n tríc, sau ®iÒu trÞ 4.

Thay ®æi tÇn sè m¹ch tríc vµ sau ®iÒu trÞ 72 4. Thay ®æi chØ sè huyÕt ¸p tríc vµ sau ®iÒu trÞ 72 4. T×nh tr¹ng huyÕt ¸p cña ®èi tîng nghiªn cøu tríc 76 vµ sau ®iÒu trÞ 4. HiÖu qu¶ ®iÒu trÞ 78 4.

Sù biÕn ®æi ®é th«ng ®iÖn vµ ®iÖn trë da t¹i c¸c 79 huyÖt sau ®iÒu trÞ 4. Sù biÕn ®æi ®é th«ng ®iÖn t¹i huyÖt sau ®iÒu 79 trÞ 4. VÒ sù biÕn ®æi ®iÖn trë da t¹i huyÖt sau ®iÒu 80 trÞ 8 Ch¬ng 5. KÕt luËn 83 KiÕn nghÞ 85 Tµi liÖu tham kh¶o 86 Phô lôc 97 Môc lôc B¶ng STT Tªn b¶ng Tran g 1 B¶ng 1.

Ph©n lo¹i t¨ng huyÕt ¸p 11 2 B¶ng 1. Ph©n ®é huyÕt ¸p cho ngêi > 18 tuæi 12 – JNC VII 3 B¶ng 1. Nh÷ng thay ®æi lèi sèng ®Ó ®iÒu trÞ 19 THA (JNC7) 4 B¶ng 1. VÞ trÝ, t¸c dông cña c¸c huyÖt trong 37 ph¸c ®å 5 B¶ng 3.

Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo tuæi 41 6 B¶ng 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo giíi 42 tÝnh 7 B¶ng 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo thêi 42 gian ph¸t hiÖn 8 B¶ng 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo yÕu 43 tè gia ®×nh 9 B¶ng 3.

Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo 43 nghÒ nghiÖp 10 B¶ng 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo qu¸ 44 9 tr×nh ®iÒu trÞ 11 B¶ng 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo ®é 45 t¨ng huyÕt ¸p 12 B¶ng 3. Sù thay ®æi triÖu chøng l©m sµng tríc 46 vµ sau ®iÒu trÞ 13 B¶ng 3.

Sù thay ®æi tÇn sè m¹ch tríc vµ sau 47 ®iÒu trÞ 14 B¶ng 3. Thay ®æi huyÕt ¸p t©m thu tríc vµ 48 sau ®iÒu trÞ 15 B¶ng 3. Thay ®æi huyÕt ¸p t©m tr¬ng tríc vµ 49 sau ®iÒu trÞ 16 B¶ng 3. Thay ®æi huyÕt ¸p trung b×nh tríc 50 vµ sau ®iÒu trÞ 17 B¶ng 3.

T×nh tr¹ng huyÕt ¸p cña ®èi tîng nghiªn 51 cøu tríc vµ sau ®iÒu trÞ 15’ 18 B¶ng 3. T×nh tr¹ng huyÕt ¸p cña ®èi tîng 51 nghiªn cøu tríc vµ sau ®iÒu trÞ 30’ 19 B¶ng 3. T×nh tr¹ng huyÕt ¸p cña ®èi tîng 52 nghiªn cøu tríc vµ sau ®iÒu trÞ 2h 20 B¶ng 3. T×nh tr¹ng huyÕt ¸p cña ®èi tîng 52 nghiªn cøu tríc vµ sau ®iÒu trÞ 24h 21 B¶ng 3.

HiÖu qu¶ ®iÒu trÞ sau 15’ 53 22 B¶ng 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 30’ 54 23 B¶ng 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 2h 55 24 B¶ng 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 24h 56 25 B¶ng 3.

§é th«ng ®iÖn t¹i huyÖt Hîp cèc 57 26 B¶ng 3. §é th«ng ®iÖn t¹i huyÖt Hµnh gian 58 27 B¶ng 3. §iÖn trë da t¹i huyÖt Hîp cèc 59 28 B¶ng 3. §iÖn trë da t¹i huyÖt Hµnh gian 60 29 B¶ng 3.

§é gi¶m HATT, HATTr, HATB sau ®iÒu 61 trÞ 30 B¶ng 3. §é gi¶m §T§ huyÖt Hîp cèc, Hµnh gian 62 10 sau ®iÒu trÞ 31 B¶ng 3. §é t¨ng §TD huyÖt Hîp cèc, Hµnh gian 63 sau ®iÒu trÞ Môc lôc BiÓu ®å ST Tªn BiÓu ®å Trang T 1 BiÓu ®å 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo 41 tuæi 2 BiÓu ®å 3.

Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo qu¸ 44 tr×nh ®iÒu trÞ 3 BiÓu ®å 3. Ph©n bè ®èi tîng nghiªn cøu theo ®é 45 t¨ng huyÕt ¸p 4 BiÓu ®å 3. Sù thay ®æi tÇn sè m¹ch tríc vµ 47 sau ®iÒu trÞ 5 BiÓu ®å 3. Thay ®æi huyÕt ¸p t©m thu tríc 48 vµ sau ®iÒu trÞ 6 BiÓu ®å 3.

Thay ®æi huyÕt ¸p t©m tr¬ng tríc 49 vµ sau ®iÒu trÞ 7 BiÓu ®å 3. Thay ®æi huyÕt ¸p trung b×nh tríc 50 vµ sau ®iÒu trÞ 8 BiÓu ®å 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 15’ 53 9 BiÓu ®å 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 30’ 54 10 BiÓu ®å ®å 3.

KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 2h 55 11 BiÓu ®å ®å 3. KÕt qu¶ ®iÒu trÞ sau 24h 56 12 BiÓu ®å ®å 3. §é th«ng ®iÖn t¹i huyÖt Hîp 57 cèc 13 BiÓu ®å ®å 3. §é th«ng ®iÖn t¹i huyÖt Hµnh 58 gian 14 BiÓu ®å ®å 3.

§iÖn trë da t¹i huyÖt Hîp cèc 59 15 BiÓu ®å ®å 3. §iÖn trë da t¹i huyÖt Hµnh gian 60 11 12 ®Æt vÊn ®Ò T¨ng huyÕt ¸p lµ mét bÖnh kh¸ phæ biÕn vµ ngµy cµng gia t¨ng ë níc ta còng nh trªn thÕ giíi, lµ mèi ®e do¹ rÊt lín ®èi víi søc khoÎ nh©n d©n c¸c níc. ë ViÖt Nam, theo thèng kª cña ngµnh y tÕ cho thÊy sè ngêi m¾c bÖnh t¨ng huyÕt ¸p chiÕm tõ 1 - 2% sè d©n trong thËp kû 60, t¨ng lªn 11,7% ë ®Çu thËp kû 90. ë Hµ Néi tû lÖ ngêi trëng thµnh m¾c bÖnh t¨ng huyÕt ¸p (THA) t¨ng tõ 16,05% n¨m 1999 ®Õn 23,3% vµo n¨m 2002 [22], cµng nhiÒu tuæi th× tû lÖ m¾c bÖnh cµng t¨ng [13].

Trªn thÕ giíi, n¨m 2000 cã 26,4% ngêi lín tuæi m¾c bÖnh t¨ng huyÕt ¸p vµ dù b¸o sÏ t¨ng 29,2% trong nh÷ng thËp kû tíi [19][85]. íc tÝnh trªn toµn thÕ giíi hiÖn nay cã kho¶ng 1 tû ngêi bÞ t¨ng huyÕt ¸p vµ kho¶ng 2,9 triÖu trêng hîp tö vong mçi n¨m [30]. BÖnh t¨ng huyÕt ¸p tiÕn triÓn l©u ngµy sÏ lµm ¶nh hëng ®Õn c¸c c¬ quan ®Ých lµ m¾t, tim, n·o, thËn… g©y ra c¸c biÕn chøng nÆng nÒ nh ®ét quþ, suy tim…[3]. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu gÇn ®©y cßn cho thÊy THA lµm t¨ng kh¶ n¨ng sa sót trÝ tuÖ vµ Alzheimer [73].

HiÖn nay y häc hiÖn ®¹i (YHH§) còng ®· t×m ra ®îc nhiÒu lo¹i thuèc h÷u hiÖu ®Ó ®iÒu trÞ THA, nhng ngêi ta vÉn cha biÕt ®îc nguyªn nh©n g©y bÖnh THA, nªn viÖc ®iÒu trÞ cßn rÊt khã kh¨n vµ ph¶i ®iÒu trÞ liªn tôc, thËm chÝ suèt ®êi v× c¸c thuèc chØ cã t¸c dông ng¾n h¹n vµ cã nhiÒu t¸c dông ngoµi ý muèn [7].