Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác dụng bảo vệ và hiệu quả phục hồi suy giảm chức năng buồng trứng của bài thuốc hv trên mô hình thực nghiệm

Bài viết nghiên cứu tác dụng bảo vệ và hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình thực nghiệm, mang lại giá trị khoa học cao.

• Tác giả: Lữ Đoàn Hoạt Mười
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Ngân
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng bảo vệ và hiệu quả phục hồi suy giảm chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình thực nghiệm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ y khoa
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Suy giảm chức năng buồng trứng theo YHHĐ
• 1.2. Vai trò trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng đối với chức năng sinh sản
• 1.3. Hội chứng SGCNBT
• 1.4. Tổng quan suy buồng trứng sớm theo YHCT
• 1.5. Bệnh danh suy buồng trứng sớm theo YHCT
• 1.6. Bệnh nguyên bệnh cơ suy buồng trứng sớm theo YHCT
• 1.7. Phương pháp điều trị suy buồng trứng sớm theo YHCT
• 1.8. Tổng quan về các vị thuốc trong bài thuốc HV
• 1.9. Tổng quan về các nghiên cứu đã thực hiện về bài thuốc HV
• 1.10. Tổng quan một số mô hình gây SGCNBT
• 1.10.1. Mô hình gây SGCNBT bằng tự miễn dịch
• 1.10.2. Mô hình gây SGCNBT bằng biến đổi gen
• 1.10.3. Mô hình gây SGCNBT bằng hoá chất
• 1.11. Một số nghiên cứu về tác dụng của thuốc có nguồn gốc thảo dược trên mô hình SGCNBT ở động vật thực nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.2. Động vật nghiên cứu
• 2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Các trang thiết bị phục vụ cho nghiên cứu
• 2.5. Các hóa chất phục vụ cho nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. Chỉ số nghiên cứu
• 2.8. Phương pháp tiến hành
• 2.9. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả gây mô hình suy buồng trứng bằng TG trên chuột nhắt trắng
• 3.2. Kết quả đánh giá trọng lượng cơ thể chuột trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.3. Kết quả đánh giá chu kỳ động dục của chuột trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.4. Kết quả đánh giá nồng độ FSH, E2 huyết thanh của chuột trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.5. Kết quả đánh giá chỉ số buồng trứng và tử cung trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.6. Kết quả đánh giá mô bệnh học nhuộm HE của buồng trứng và tử cung chuột trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.7. Kết quả đánh giá mô bệnh học nhuộm hóa mô miễn dịch của buồng trứng chuột trong nghiên cứu gây mô hình
• 3.8. Đánh giá tác dụng bảo vệ của bài thuốc HV trên mô hình chuột gây suy buồng trứng
• 3.9. Kết quả đánh giá trọng lượng cơ thể chuột
• 3.10. Kết quả đánh giá chu kỳ động dục của chuột
• 3.11. Kết quả đánh giá nồng độ FSH, Estrogen huyết thanh của chuột
• 3.12. Kết quả đánh giá chỉ số buồng trứng và tử cung trong nghiên cứu đánh giá tác dụng bảo vệ của cao lỏng HV
• 3.13. Kết quả đánh giá mô bệnh học buồng trứng và tử cung nhuộm HE trong nghiên cứu tác dụng của cao lỏng HV
• 3.14. Kết quả đánh giá mô bệnh học nhuộm hóa mô miễn dịch của buồng trứng chuột trong nghiên cứu tác dụng bảo vệ của cao lỏng HV
• 3.15. Đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình chuột gây suy buồng trứng bằng TG dạng tiêm
• 3.16. Kết quả đánh giá trọng lượng cơ thể chuột trong nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của cao lỏng HV
• 3.17. Kết quả đánh giá chu kỳ động dục của chuột trong nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của cao lỏng HV
• 3.18. Kết quả đánh giá nồng độ FSH, E2 huyết thanh của chuột trong nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của cao lỏng HV
• 3.19. Kết quả đánh giá chỉ số buồng trứng và tử cung trong nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của cao lỏng HV
• 3.20. Kết quả đánh giá mô bệnh học buồng trứng và tử cung nhuộm HE trong nghiên cứu hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của cao lỏng HV
• 3.21. Kết quả đánh giá mô bệnh học nhuộm hóa mô miễn dịch của buồng trứng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận luận về mô hình gây SGCNBT
• 4.2. Bàn luận mô hình gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng phương pháp tiêm TG dưới da
• 4.3. Đánh giá chu kỳ động dục của chuột bằng phương pháp quan sát trực quan và phiến đồ âm đạo
• 4.4. Bàn luận về hiệu quả của bài thuốc HV trên tử cung, buồng trứng chuột bị gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng TG tiêm dưới da
• 4.5. Bàn luận về tác dụng bảo vệ của bài thuốc HV trên mô hình chuột gây suy buồng trứng bằng TG tiêm dưới da
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác dụng bảo vệ buồng trứng

Nghiên cứu tập trung vào tác dụng bảo vệ buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình chuột nhắt trắng. Kết quả cho thấy bài thuốc giúp duy trì cấu trúc và chức năng buồng trứng khi tiếp xúc với tác nhân gây suy giảm chức năng. Các chỉ số như trọng lượng cơ thể, chu kỳ động dục, và nồng độ hormone FSH, E2 được cải thiện đáng kể. Mô hình thực nghiệm sử dụng Tripterygiumglycoside (TG) tiêm dưới da đã chứng minh hiệu quả bảo vệ của bài thuốc, giúp giảm thiểu tổn thương mô buồng trứng.

1.1. Cơ chế bảo vệ

Bài thuốc HV tác động thông qua việc điều hòa hormone và giảm stress oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào buồng trứng khỏi tổn thương. Các thành phần thảo dược như Kỷ tử, Thỏ ty tử, và Tỏa dương có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ phục hồi chức năng buồng trứng.

1.2. Kết quả thực nghiệm

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuột được điều trị bằng bài thuốc HV có chu kỳ động dục ổn định hơn, nồng độ FSH giảm và E2 tăng so với nhóm đối chứng. Mô bệnh học cũng cho thấy sự phục hồi rõ rệt của mô buồng trứng và tử cung.

II. Phục hồi chức năng buồng trứng

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình chuột bị suy giảm chức năng buồng trứng. Kết quả cho thấy bài thuốc giúp cải thiện đáng kể các chỉ số sinh lý và mô học. Mô hình thực nghiệm sử dụng TG tiêm dưới da đã chứng minh khả năng phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc, đặc biệt là sự tái tạo mô và điều hòa hormone.

2.1. Cơ chế phục hồi

Bài thuốc HV kích thích sự tái tạo mô buồng trứng thông qua việc điều hòa các yếu tố tăng trưởng và giảm viêm. Các thành phần thảo dược trong bài thuốc có tác dụng bổ thận, ích tinh, hỗ trợ phục hồi chức năng sinh sản.

2.2. Kết quả thực nghiệm

Chuột được điều trị bằng bài thuốc HV có sự cải thiện rõ rệt về chu kỳ động dục, nồng độ FSH và E2. Mô bệnh học cho thấy sự tái tạo mô buồng trứng và tử cung, chứng minh hiệu quả phục hồi của bài thuốc.

III. Bài thuốc HV trên mô hình thực nghiệm

Nghiên cứu sử dụng bài thuốc HV trên mô hình thực nghiệm chuột nhắt trắng để đánh giá tác dụng bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng. Kết quả cho thấy bài thuốc có hiệu quả cao trong việc bảo vệ mô buồng trứng khỏi tổn thương và phục hồi chức năng sinh sản. Mô hình thực nghiệm sử dụng TG tiêm dưới da đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của bài thuốc trong điều trị suy giảm chức năng buồng trứng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế với các nhóm chuột được gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng TG tiêm dưới da. Nhóm điều trị được sử dụng bài thuốc HV trong 35 ngày, sau đó đánh giá các chỉ số sinh lý và mô học.

3.2. Kết quả tổng quan

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc HV có tác dụng bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng hiệu quả. Các chỉ số như chu kỳ động dục, nồng độ hormone, và mô bệnh học đều được cải thiện đáng kể.

IV. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về tác dụng bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu mở ra hướng điều trị mới cho các bệnh nhân bị suy giảm chức năng buồng trứng, đặc biệt là những người không đáp ứng với các phương pháp điều trị hiện đại. Bài thuốc HV có thể được phát triển thành sản phẩm hỗ trợ điều trị và phòng ngừa suy giảm chức năng buồng trứng.

4.1. Ứng dụng lâm sàng

Bài thuốc HV có tiềm năng ứng dụng trong điều trị suy giảm chức năng buồng trứng ở phụ nữ, đặc biệt là những người bị suy buồng trứng sớm. Nghiên cứu cần được mở rộng để đánh giá hiệu quả trên người.

4.2. Hướng phát triển

Nghiên cứu cần tiếp tục đánh giá độ an toàn và hiệu quả của bài thuốc HV trên các mô hình thực nghiệm khác và thử nghiệm lâm sàng. Điều này sẽ giúp khẳng định giá trị của bài thuốc trong y học cổ truyền và hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Suy giảm chức năng buồng trứng (SGCNBT) là hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi sự giảm hoặc ngừng hoạt động của buồng trứng trước tuổi 40, gây ra các rối loạn kinh nguyệt như mất kinh hoặc thưa kinh, tăng nồng độ Follicle Stimulating Hormone (FSH) và giảm Estradiol (E2) trong máu. Tỷ lệ mắc SGCNBT theo Hiệp hội Sinh sản người và Phôi thai học Châu Âu (ESHRE) là khoảng 1/100 trước tuổi 40, 1/1000 trước tuổi 30 và 1/10000 trước tuổi 20. Bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản và chất lượng cuộc sống của phụ nữ. Trong y học cổ truyền (YHCT), SGCNBT thuộc phạm vi các chứng kinh nguyệt không đều, thiểu kinh, vô kinh và vô sinh, với nguyên nhân chủ yếu là thận hư, can uất, tỳ hư và khí huyết bất điều.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác dụng bảo vệ và hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình chuột nhắt trắng gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng Tripterygiumglycoside (TG) tiêm dưới da. Mục tiêu cụ thể gồm đánh giá tác dụng bảo vệ buồng trứng và tử cung, cũng như hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng của bài thuốc HV. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 02 đến tháng 08 năm 2020 tại Bộ môn Dược lý – Học viện Quân Y, sử dụng 110 chuột nhắt trắng giống cái chủng Swiss, 6 tuần tuổi.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các phương pháp điều trị bảo tồn và phục hồi chức năng buồng trứng bằng thuốc thảo dược, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị SGCNBT, giảm thiểu tác dụng phụ của các liệu pháp hiện đại và bảo vệ sức khỏe sinh sản phụ nữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết Y học cổ truyền về suy buồng trứng sớm: Nguyên nhân chủ yếu do thận hư, can uất, tỳ hư và khí huyết bất điều, ảnh hưởng đến trục xung nhâm – nhâm mạch, gây rối loạn kinh nguyệt và suy giảm chức năng sinh sản. Bài thuốc HV được xây dựng dựa trên nguyên tắc bổ thận, kiện tỳ, tán uất, với các vị thuốc có tác dụng bổ huyết, tư âm, ích tinh, kiện tỳ và điều hòa khí huyết.

• Mô hình sinh học thực nghiệm gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng Tripterygiumglycoside (TG): TG là hoạt chất chiết xuất từ cây Lôi công đằng, có tác dụng ức chế miễn dịch và gây tổn thương buồng trứng, được sử dụng để xây dựng mô hình chuột nhắt trắng bị suy giảm chức năng buồng trứng qua tiêm dưới da liều 50 mg/kg/ngày trong 35 ngày.

• Đánh giá sinh lý và mô học chức năng buồng trứng: Bao gồm các chỉ số trọng lượng cơ thể, chu kỳ động dục, nồng độ FSH và E2 huyết thanh, chỉ số buồng trứng và tử cung, mô bệnh học nhuộm HE và hóa mô miễn dịch protein Notch1 – một yếu tố quan trọng trong phát triển và cân bằng tế bào buồng trứng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 110 chuột nhắt trắng giống cái chủng Swiss, 6 tuần tuổi, được nuôi dưỡng trong điều kiện chuẩn. Bài thuốc HV gồm 14 vị thuốc, được chuẩn hóa dưới dạng cao lỏng tỷ lệ 1:1, liều dùng quy đổi tương đương 51,84 g/kg/ngày trên chuột nhắt trắng.

• Phương pháp phân tích: Nghiên cứu gồm ba giai đoạn chính: gây mô hình suy buồng trứng bằng TG tiêm dưới da, đánh giá tác dụng bảo vệ của bài thuốc HV song song với tiêm TG, và đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng sau khi ngừng tiêm TG và điều trị bằng HV. Các chỉ số được đo gồm trọng lượng cơ thể, chu kỳ động dục (qua quan sát trực quan và phiến đồ âm đạo), nồng độ FSH và E2 huyết thanh (bằng ELISA), chỉ số buồng trứng và tử cung (tỷ lệ trọng lượng so với trọng lượng cơ thể), mô bệnh học nhuộm HE và hóa mô miễn dịch protein Notch1.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 02 đến tháng 08 năm 2020. Giai đoạn gây mô hình kéo dài 35 ngày, giai đoạn điều trị bảo vệ song song 35 ngày, giai đoạn phục hồi sau ngừng TG kéo dài 20 ngày.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Chuột được chia ngẫu nhiên thành các nhóm gồm lô chứng, lô mô hình, lô điều trị bằng bài thuốc HV với liều thấp và cao, và lô tham chiếu dùng hormone thay thế. Mỗi nhóm có từ 8 đến 10 con chuột, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gây mô hình suy buồng trứng bằng TG: Sau 35 ngày tiêm TG 50 mg/kg/ngày, chuột mô hình có biểu hiện mệt mỏi, lông xù, trọng lượng cơ thể tăng chậm hơn lô chứng (25,15 ± 0,86 g so với 26,21 ± 0,93 g), tuy nhiên không khác biệt có ý nghĩa thống kê (p > 0,05). Chu kỳ động dục bị rối loạn rõ rệt với tỷ lệ chu kỳ bất thường tăng lên 95,42% (p < 0,01) và tần số chu kỳ giảm còn 2,04 lần/21 ngày (p < 0,01). Nồng độ FSH tăng lên 15,02 ± 2,84 IU/L, trong khi E2 giảm xuống 328,61 ± 51,36 ng/dL (p < 0,01). Chỉ số buồng trứng và tử cung giảm lần lượt còn 0,027% và 0,248% (p < 0,01). Mô bệnh học cho thấy giảm số lượng nang trứng phát triển, hoàng thể và nội mạc tử cung mỏng hơn. Biểu hiện protein Notch1 giảm rõ rệt so với lô chứng.

2. Tác dụng bảo vệ của bài thuốc HV: Chuột được uống cao lỏng HV song song với tiêm TG có trọng lượng cơ thể tăng bình thường, không có biểu hiện mệt mỏi hay lông xù. Tỷ lệ chu kỳ động dục bất thường giảm còn 46,66-56,67%, tần số chu kỳ tăng lên 4,3-4,6 lần/21 ngày (p < 0,01 so với mô hình). Nồng độ FSH giảm còn khoảng 11,3-11,54 IU/L, E2 tăng lên 472-484 ng/dL (p < 0,05). Chỉ số buồng trứng và tử cung phục hồi gần bằng lô chứng (0,053-0,063% và 0,404-0,433%, p < 0,01 so với mô hình). Mô bệnh học cho thấy số lượng nang trứng và hoàng thể tăng, nội mạc tử cung dày hơn, biểu hiện protein Notch1 được cải thiện.

3. Hiệu quả phục hồi chức năng buồng trứng sau điều trị: Sau 20 ngày ngừng tiêm TG và điều trị bằng HV, các chỉ số sinh lý và mô học tiếp tục cải thiện, chu kỳ động dục trở lại bình thường, nồng độ hormone cân bằng, chỉ số buồng trứng và tử cung tăng lên, mô bệnh học cho thấy sự phục hồi cấu trúc buồng trứng và tử cung.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình chuột nhắt trắng gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng tiêm TG dưới da là mô hình chuẩn, thể hiện rõ các dấu hiệu lâm sàng và sinh học của SGCNBT như rối loạn chu kỳ động dục, tăng FSH, giảm E2, teo buồng trứng và tử cung, giảm biểu hiện protein Notch1. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tác dụng độc hại của TG trên buồng trứng.

Bài thuốc HV với thành phần 14 vị thuốc có tác dụng bổ thận, kiện tỳ, tán uất đã chứng minh hiệu quả bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng trên mô hình này. Việc cải thiện các chỉ số hormone, chu kỳ động dục và mô bệnh học cho thấy bài thuốc không chỉ làm giảm tổn thương mà còn kích thích tái tạo nang trứng và hoàng thể, đồng thời tăng cường biểu hiện protein Notch1 – yếu tố quan trọng trong sự phát triển và cân bằng tế bào buồng trứng.

So sánh với liệu pháp hormone thay thế, bài thuốc HV có ưu điểm là an toàn, không gây tác dụng phụ trên trọng lượng cơ thể và có thể kết hợp điều trị dự phòng và phục hồi. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về tác dụng của thuốc thảo dược trong bảo vệ và điều trị SGCNBT, góp phần mở rộng hướng điều trị đa phương pháp trong y học cổ truyền và hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh nồng độ FSH, E2 giữa các nhóm, biểu đồ tỷ lệ chu kỳ động dục bất thường, bảng so sánh chỉ số buồng trứng và tử cung, cùng hình ảnh mô bệnh học nhuộm HE và hóa mô miễn dịch để minh họa sự khác biệt rõ ràng giữa các nhóm nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ứng dụng bài thuốc HV trong điều trị và dự phòng SGCNBT: Khuyến nghị sử dụng bài thuốc HV dạng cao lỏng với liều tương đương 51,84 g/kg/ngày trên chuột (quy đổi liều người tương ứng) trong vòng 35 ngày song song với các liệu pháp hiện đại để bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng. Chủ thể thực hiện là các cơ sở y học cổ truyền và kết hợp y học hiện đại.

2. Phát triển nghiên cứu lâm sàng mở rộng: Tiến hành các nghiên cứu lâm sàng trên người để đánh giá hiệu quả và an toàn của bài thuốc HV trong điều trị SGCNBT, đặc biệt ở phụ nữ trẻ có nguy cơ suy giảm chức năng buồng trứng. Thời gian nghiên cứu dự kiến 1-2 năm.

3. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật: Đào tạo cán bộ y tế về phương pháp sử dụng bài thuốc HV, kỹ thuật đánh giá chu kỳ kinh nguyệt và xét nghiệm hormone để nâng cao chất lượng điều trị. Chủ thể là các học viện y dược cổ truyền và bệnh viện chuyên khoa.

4. Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất bài thuốc HV: Đảm bảo nguồn dược liệu đạt chuẩn, quy trình chiết xuất và bào chế cao lỏng HV được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm duy trì hiệu quả và an toàn khi ứng dụng rộng rãi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu y học cổ truyền và hiện đại: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm về tác dụng bảo vệ và phục hồi buồng trứng của bài thuốc HV, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về thuốc thảo dược trong điều trị SGCNBT.

2. Bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa và nội tiết: Tham khảo để áp dụng các phương pháp điều trị kết hợp y học cổ truyền và hiện đại, nâng cao hiệu quả điều trị suy giảm chức năng buồng trứng, đặc biệt trong các trường hợp khó điều trị.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành y học cổ truyền, y học hiện đại: Tài liệu tham khảo quý giá về mô hình thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng trong lĩnh vực sinh sản và nội tiết.

4. Các cơ sở sản xuất và phát triển dược liệu, thuốc cổ truyền: Cung cấp cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm thuốc HV, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị dược liệu truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Bài thuốc HV có an toàn khi sử dụng không?
   Nghiên cứu thử độc tính cấp và bán trường diễn trên chuột nhắt trắng và chuột cống cho thấy bài thuốc HV không gây độc tính, không ảnh hưởng đến trọng lượng cơ thể, chức năng gan, thận và cấu trúc các cơ quan. Đây là bằng chứng cho thấy thuốc an toàn khi sử dụng.

2. Tác dụng chính của bài thuốc HV trong điều trị SGCNBT là gì?
   Bài thuốc có tác dụng bổ thận, kiện tỳ, tán uất, giúp cân bằng nội tiết tố, giảm nồng độ FSH, tăng Estradiol, phục hồi chu kỳ động dục và cải thiện cấu trúc mô buồng trứng, tử cung, từ đó bảo vệ và phục hồi chức năng buồng trứng.

3. Mô hình thực nghiệm sử dụng trong nghiên cứu có phù hợp không?
   Mô hình chuột nhắt trắng gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng tiêm TG dưới da là mô hình chuẩn, thể hiện rõ các dấu hiệu lâm sàng và sinh học của SGCNBT, được nhiều nghiên cứu quốc tế công nhận.

4. Liệu bài thuốc HV có thể thay thế liệu pháp hormone thay thế hiện đại?
   Bài thuốc HV có thể bổ trợ hoặc kết hợp với liệu pháp hormone thay thế, giúp giảm tác dụng phụ và tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, không nên thay thế hoàn toàn mà cần có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này cho người bệnh không?
   Kết quả nghiên cứu trên mô hình động vật là cơ sở khoa học quan trọng, tuy nhiên cần tiến hành các nghiên cứu lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả và an toàn trước khi áp dụng rộng rãi.

Kết luận

• Mô hình chuột nhắt trắng gây suy giảm chức năng buồng trứng bằng tiêm TG dưới da thành công, thể hiện qua các chỉ số sinh lý, hormone và mô học đặc trưng của SGCNBT.
• Bài thuốc HV có tác dụng bảo vệ buồng trứng và tử cung, giảm rối loạn hormone FSH, E2, cải thiện chu kỳ động dục và phục hồi cấu trúc mô buồng trứng, tử cung.
• Thuốc HV an toàn, không ảnh hưởng đến trọng lượng cơ thể và các chức năng cơ quan khác trong quá trình điều trị.
• Nghiên cứu mở ra hướng điều trị kết hợp y học cổ truyền và hiện đại cho SGCNBT, góp phần nâng cao hiệu quả và giảm tác dụng phụ.
• Đề xuất triển khai nghiên cứu lâm sàng mở rộng và phát triển sản phẩm thuốc HV để ứng dụng trong thực tiễn điều trị.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ sở y tế và nghiên cứu tiếp tục đánh giá lâm sàng bài thuốc HV, đồng thời phát triển quy trình sản xuất chuẩn hóa để đưa vào ứng dụng rộng rãi, góp phần cải thiện sức khỏe sinh sản phụ nữ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Suy giảm chức năng buồng trứng-SGCNBT (Premature Ovarian Insufficience) là một hội chứng lâm sàng được định nghĩa bởi sự giảm hoặc ngừng hoạt động chức năng của buồng trứng ở phụ nữ trước tuổi 40. Bệnh được đặc trưng bởi sự rối loạn kinh nguyệt như mất kinh hoặc thưa kinh, tăng hormon điều hòa sinh dục của tuyến yên Follicle stimulating hormone (FSH) và giảm Estrogen máu [1]. Theo YHCT suy buồng trứng thuộc phạm vi chứng kinh nguyệt không đều, thiểu kinh, vô kinh, vô sinh. Trên thế giới có nhiều nghiên cứu đã chứng minh dùng thuốc thảo dược, bên cạnh hiệu quả trong điều trị suy giảm chức năng buồng trứng, các thuốc này còn có tác dụng bảo vệ mô buồng trứng khỏi tác dụng phụ của các liệu pháp trị liệu cũng như do môi trường sống …[2][3][4].

Bài thuốc HV (Dật kinh thang gia Kỷ tử, Thỏ ty tử, Tỏa dương), có tác dụng bổ thận ích tinh, bổ khí, tán uất [5]. Bài thuốc đã được thử độc tính cấp, bán trường diễn và bước đầu đánh hiệu quả trên mô hình chuột nhắt trắng gây SGCNBT bằng Tripterygiumglycoside (TG) đường uống [6][7]. Kết quả cho thấy thuốc an toàn trên động vật thực nghiệm và bước đầu có hiệu quả hồi phục chức năng buồng trứng bị gây suy giảm bởi uống TG, thể hiện qua sự thay đổi chu kỳ động dục, một số chỉ số nội tiết sinh dục và quan sát định tính biểu mô buồng trứng cũng như niêm mạc tử cung [7][6]. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu về tác dụng của bài thuốc trên chuột gây suy buồng trứng mới chỉ được đánh giá bước đầu, trên mô hình gây suy buồng trứng là mô hình cho chuột uống TG đã được đánh giá là gây suy buồng trứng ở mức độ kém hơn so với mô hình dùng TG đường tiêm.

Nhằm khẳng định hiệu quả của bài thuốc HV không chỉ ở tác dụng điều trị mà còn ở cả tác dụng dự phòng, trên mô hình chuẩn gây suy buồng trứng dùng TG đường tiêm, đồng thời đánh giá sâu hơn về cơ chế tác dụng của bài thuốc, đề tài được thực hiện với hai mục tiêu sau: 2 1. Đánh giá tác dụng bảo vệ của bài thuốc HV trên buồng trứng và tử cung chuột nhắt trắng trên mô hình thực nghiệm. Đánh giá hiệu quả phục hồi suy giảm chức năng buồng trứng của bài thuốc HV trên mô hình thực nghiệm. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.

Suy giảm chức năng buồng trứng theo YHHĐ 1. Vai trò trục dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng đối với chức năng sinh sản 1.Vùng dưới đồi Trung khu sinh dục của vùng dưới đồi nằm trong nền của trung não, gồm một nhóm các nhân thần kinh giàu mạch máu, có khả năng chế tiết hormone. Củ xám, nhân bụng giữa, nhân lưng giữa và nhân cung tiết ra hormone giải phóng Gn-RH. Hóc môn này theo hệ tĩnh mạch gánh của Poga và Fielding được chuyển xuống thùy trước tuyến yên [8].

Gn-RH kích thích thùy trước của tuyến yên tiết FSH và LH. Gn-RH được bài tiết theo nhịp, cứ 1- 3 giờ bài tiết một lần, mỗi lần thời gian kéo dài trong vài phút.Tuyến yên Tuyến yên nằm trong hố yên, nặng khoảng 0,5g, có hai thùy. Thùy trước là một tuyến nội tiết chế tiết các hóc môn kích thích các tuyến sinh dục là FSH và LH, đồng thời chế tiết prolactin kích thích tuyến vú. FSH kích thích nang noãn của buồng trứng phát triển và trưởng thành.

FSH đơn độc không làm chế tiết estrogen, nhờ tác dụng cộng đồng của một chút ít LH, nang noãn mới chế tiết estrogen. LH kích thích nang noãn trưởng thành phóng noãn, kích thích hình thành hoàng thể và kích thích hoàng thể chế tiết. LH còn có tác dụng kích thích sinh sản các tế bào kẽ của tinh hoàn [8].Buồng trứng Là tuyến sinh dục nữ, thường có 2 buồng trứng, mỗi buồng trứng có kích thước 2,5-5 x 2,0 x 1,0 cm và nặng 4-8g. Trọng lượng của chúng thay đổi trong thời kỳ kinh nguyệt.

Có hai chức năng: chức năng ngoại tiết tạo noãn bào và chức năng nội tiết tạo các hormon sinh dục. Buồng trứng có rất nhiều nang noãn. Số lượng nang noãn này giảm rất nhanh theo thời gian. Khi thai nhi với tuổi 20 tuần, hai bên buồng trứng có 1,5 – 2 triệu nang noãn nguyên thủy.

Nhưng khi em bé ra đời số lượng nang noãn 4 này đã giảm chỉ còn chừng 200. Vào tuổi dậy thì số lượng nang noãn chỉ còn 20. Suốt cuộc đời phụ nữ số noãn bào chín và phóng khỏi buồng trứng không quá 400-500 [8]. Hội chứng SGCNBT 1.

Dịch tễ Theo các nghiên cứu của Hiệp hội Sinh sản người và Phôi thai học Châu Âu (ESHRE) tỷ lệ mắc SGCNBT như sau:  Trước tuổi 40 tỷ lệ mắc bệnh là 1/100.  Trước tuổi 30 bệnh có tỷ lệ mắc là 1/1000.  Trước tuổi 20 bệnh có tỷ lệ mắc là 1/10000. Theo phân tích dữ liệu về Ung thư ở trẻ em cho thấy 6,3% bệnh nhi cho thấy sự giảm mạnh chức năng buồng trứng ngay sau khi điều trị, và 8% mắc SGCNBT sau điều trị so với tỷ lệ 0,8 ở nhóm chứng [9][10].

Theo nghiên cứu của Hội Liên hiệp sức khỏe phụ nữ xuyên quốc gia (Women is Health Across the Nation) cho thấy sự phổ biến của POI là khác nhau ở các chủng tộc. Sự khác nhau mang ý nghĩa thống kê được thể hiện rõ ở nhiều nhóm, dạo động từ 0,1% đối với người Nhật, tới 1% với người da trắng và 1,4% với người Mỹ gốc Phi và người Tây Ban Nha [11][10]. Chẩn đoán SGCNBT Tiêu chuẩn được đồng thuận của ESHRE 2016: Một phụ nữ được bị SGCNBT sớm khi tuổi nhỏ hơn 40 và có bộ 3 tiêu chuẩn sau [10]: 1. Thiểu kinh hoặc vô kinh trên 04 tháng.

Nồng độ FSH > 25 IU/L ở 2 lần thử cách nhau ít nhất 4 tuần. Nồng độ E2 < 50 pg/ml cùng thời điểm xét nghiệm FSH. Cơ chế bệnh sinh. Cơ chế chính xác của SGCNBTchưa được biết rõ.

Nó có thể do:  Suy giảm lượng nang trứng nguyên thủy ban đầu.  Sự tăng nhanh tốc độ phân hủy nang trứng.  Sai sót trong quá trình phát triển hay tuyển chọn nang trứng. 5 Hơn nữa, sự tăng lên của tốc độ phân hủy nang trứng có thể do sự thay đổi tốc độ của quá trình chết theo chương trình, sai sót làm ngăn chặn quá trình trứng chín và bất thường trong hoạt hóa nang trứng nguyên thủy làm giảm số lượng nang trứng có chức năng hay làm tăng tốc độ phân giải nang trứng.

Như vậy, những nhân tố gây ra cơ chế này là rất đa dạng và phức tạp, nó có thể là kết quả của đột biến gen, đột biến trên nhiễm sắc thể (NST), lây nhiễm, rối loạn tự miễn, các vấn đề chuyển hóa và các tác nhân hậu phẫu [10]. Nguyên nhân gây SGCNBT Có nhiều nguyên nhân gây SGCNBT như di truyền, bệnh tự miễn, nhiễm trùng hoặc có nguyên nhân iatrogenic, bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hoặc hóa trị, yếu tố môi trường, .hoặc vô căn Bảng 1. Nguyên nhân của SGCNBT [10][12]: Nguyên nhân di truyền của POI Rối loạn nhiễm sắc thể X Monosomy X, hội chứng Turner X isochromosome Rối loạn di truyền trên cánh tay dài và ngắn của nhiễm sắc thể X Các microdeletions khác nhau POI ở nữ 46, XX Rối loạn tiền đình Tiểu não và rối loạn chức năng tuyến sinh dục Rối loạn tiền đình và hội chứng dị tật nhiều Đột biến trong enzyme cần thiết cho sinh sản Thiếu hụt galactose 1-phosphate uridylyltransferase (galactosemia) Thiếu glycoprotein thiếu carbohydrate Thiếu hụt 17-hydroxylase / 17,20 desmolase 6 Đột biến Aromatase Đột biến trong thụ thể / hành động của hormon Đột biến trong thụ thể hoóc môn FSH / luteinizing Nguyên nhân tự miễn liên quan đến POI Hội chứng polyendocrine tự miễn Suy giáp, suy tuyến thượng thận, suy tuyến cận giáp và đái tháo đường tuýp 1 Hội chứng khô mắt Bệnh nhược cơ Viêm khớp dạng thấp Lupus ban đỏ hệ thống Bất sản tuyến ức bẩm sinh Quai bị Nguyên nhân Iatrogenic của POI Hóa trị Xạ trị Phẫu thuật 1. Điều trị SGCNBT Việc quản lý và điều trị SGCNBT nên được bắt đầu ngay lập tức để ngăn chặn hậu quả lâu dài.

Phụ nữ mắc SGCNBT có nhu cầu chăm sóc tâm lý và sinh lý rất phức tạp do vậy cần tiếp cận đa ngành là rất cần thiết bao gồm: phụ khoa, nội tiết, sinh sản, hiếm muộn, tâm lý học, chuyên gia về chế độ ăn uống và đội ngũ hỗ trợ bệnh nhân. Liệu pháp hormon thay thế là trụ cột chính, chiến lược chính về dược lý trong điều trị SGCNBT để giảm bớt các triệu chứng và các hệ quả lâu dài của sự thiếu hụt estrogen. Đối với các trẻ vị thành niên đều này giúp kích thích các đặc điểm sinh dục thứ cấp [10]. 7  Liệu pháp estrogen Trừ khi có chống chỉ định tuyệt đối không thể sử dụng liệu pháp estrogen, phụ nữ SGCNBT nên được sử dụng liệu pháp estrogen để ngăn ngừa giảm mật độ xương.

Nếu còn tử cung, phải kèm theo progestogen [13] Ngoài biện pháp Estrogen để ngăn ngừa giảm mật độ xương, các biện pháp quan trọng khác cho sức khỏe cần được nhấn mạnh, bao gồm: tập thể dục, ăn uống lành mạnh, hấp thu đầy đủ caxi và vitamin D và đặc biệt là bệnh nhân cần được tư vấn bỏ thuốc lá [14]. Cách tiếp cận điều trị hiện nay là sử dụng hormon estrogen thay thế với liều gần giống nhất với liều sinh lý bình thường cho đến độ tuổi trung bình của thời kỳ mãn kinh tự nhiên, khoảng 51 tuổi. Các estrogen có chức năng bình thường trước mãn kinh là 17β-estradiol. Vẫn còn chưa rõ nồng độ estrogen tối ưu cho phụ nữ SGCNBT.

Hiện tại phác đồ thường dùng là sử dụng điều trị thay thế estrogen hoàn toàn bằng miếng dán estradiol (phóng thích 100mcg mỗi ngày) hoặc estradiol đường uống thường cho liều 2mg/ngày [15][10]. Điều trị miếng dán estradiol có một số lợi thế so với các chế phẩm thuốc viên [16][17].  Miếng dán phóng thích qua da có cấu trúc giống 17β-estradiol của buồng trứng.  Tránh được chuyển hóa của gan, tránh được tác động của các yếu tố đông máu.

 Hấp thu ổn định hơn.  Giảm nguy cơ huyết khối tĩnh mạch và giảm nguy cơ các bệnh về túi mật. Estrogen nên được sử dụng phối hợp với progestin để giảm nguy cơ tăng sản nội mạc tử cung và ung thư nội mạc tử cung. Nghiên cứu cho thấy nên sử dụng 10mg medroxyprogesterone acetate (MPA) mỗi ngày trong 12 ngày đầu của mỗi tháng.

Ngoài ra một số tác giả khuyến cáo sử dụng micronized progesterone dạng uống, có thể uống theo chu kỳ 200mg trong 12 ngày hoặc uống liên tục 100mg/ngày suốt chu kỳ [18].