Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LÝ VỀ ĐIỀU KIỆN HOẠT ĐỘNG CỦA WEBSITE THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm, đặc điểm của website thương mại điện tử 1.1 Khái niệm website thương mại điện tử Trong cụm từ Website TMĐT gồm hai phần, phần thứ nhất là “Thương mại điện tử” và phần thứ hai là “website”. Trước tiên nói về TMĐT, chúng ta hiểu biết về TMĐT, khắp nơi trên thế giới nói về lợi ích to lớn mà TMĐT đem lại… Nhưng đôi khi chúng ta không biết TMĐT được hình thành từ đâu, từ khi nào?. Sau đây tôi xin cung cấp một số thông tin giúp hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành TMĐT. Trước khi nói về lịch sử hình thành của TMĐT nói chung và lịch sử hình thành TMĐT nói riêng.
Chúng ta sẽ nói về nền tảng để hình thành phát triển TMĐT đó là sự ra đời của Internet. Tiền thân của mạng Internet ngày nay là mạng ARPANET. Cơ quan quản lý dự án nghiên cứu phát triển ARPA thuộc bộ quốc phòng Mỹ liên kết 4 địa điểm đầu tiên vào tháng 7 năm 1969 bao gồm: Viện nghiên cứu Stanford, Đại học California, Los Angeles, Đại học Utah và Đại học California, Santa Barbara. Đó chính là mạng liên khu vực (Wide Area Network – WAN) đầu tiên được xây dựng.
Năm 1991, Tim Berners Lee ở Trung tâm nghiên cứu nguyên tử châu Âu (CERN) phát minh ra World Wide Web (WWW) dựa theo một ý tưởng về siêu văn bản được Ted Nelson đưa ra từ năm 1985. Có thể nói đây là một 6 cuộc cách mạng trên Internet vì người ta có thể truy cập, trao đổi thông tin một cách dễ dàng. Từ khi có các trang web, doanh nghiệp thấy mình có thể đưa thông tin lên web tất cả những thông tin mà mình muốn để cho cả thế giới có thể đọc, xem xét và cảm nhận. Các trang web ban đầu chỉ là những dòng chữ đơn thuần, càng về sau công nghệ càng phát triển, những trang www đã trở nên đẹp hơn, kiểu dữ liệu logic hơn, thông tin phức tạp hơn, có thể là hình ảnh, là âm thanh, là video, là flash v.
Doanh nghiệp có thể dễ dàng đưa thông tin về sản phẩm của mình lên website, hình ảnh, âm thanh hay bất cứ một cái gì để định hướng cho khách hàng hướng tới sản phẩm của công ty mình, hình ảnh của doanh nghiệp hay bất cứ điều gì mà doanh nghiệp muốn truyền đạt tới khách hàng mục tiêu của mình để họ cảm nhận và cuối cùng là quyết định mua sản phẩm của doanh nghiệp. Trên thế giới, Amazon.com và eBay.com cùng được thành lập từ năm 1995 và cùng tồn tại và nổi tiếng cho đến nay. Có thể coi năm 1995 là mốc phát triển TMĐT trên Thế giới. Amazon được coi là công ty TMĐT đầu tiên và thành công nhất trong thời điểm hiện tại với doanh thu hàng năm lên đến hàng chục tỷ đôla.
Ở Amazon mọi người có thể tìm được tất cả các mặt hàng mà mình muốn mua. Tại Việt Nam, năm 1997 người dân bắt đầu có thể dùng Internet nhưng chưa phổ biến đại trà, đến năm 2000 thì đã có nhiều cửa hàng Internet và hầu như ai cũng có thể dùng với chi phí không cao. Trước năm 2000, hầu như rất ít doanh nghiệp có website. Đến khoảng năm 2004 thì Bộ Thương mại thành 7 lập Vụ Thương mại Điện tử (nay là Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số) để hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển TMĐT ở Việt Nam.
Như vậy, trên thế giới TMĐT đang ở trong giai đoạn phát triển nhanh và bền vững và ở Việt Nam thì TMĐT cũng đã phát triển 14 năm kể từ năm 2004 khi nước ta bắt đầu quan tâm đến việc thúc đẩy sự phát triển TMĐT. Khái niệm TMĐT được sử dụng với nhiều tên gọi khác nhau như “thương mại trực tuyến”, “kinh doanh điện tử”… và được hiểu theo nhiều cách khác nhau: TMĐT, hiểu theo nghĩa thông thường nhất là giao dịch thương mại thông qua môi trường điện tử. Khái niệm của International Business Machines (IBM) - một tập đoàn công nghệ máy tính đa quốc gia đưa ra trong thập niên 1990 về TMĐT là: “Hiểu theo nghĩa rộng,TMĐT bao gồm tất cả các loại giao dịch thương mại mà trong đó các đối tác giao dịch sử dụng các kỹ thuật thông tin trong khuôn khổ chào mời, thảo thuận hay cung cấp dịch vụ”. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), TMĐT là việc làm kinh doanh thông qua mạng Internet, bán những hàng hoá và dịch vụ có thể được phân phối không thông qua mạng hoặc những hàng hoá có thể mã hoá bằng kỹ thuật số và được phân phối thông qua mạng hoặc không thông qua mạng. Uỷ ban TMĐT của Tổ chức hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) cũng định nghĩa, TMĐT là công việc kinh doanh được tiến hành 8 thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số. Còn theo Hiệp hội TMĐT (AEC), TMĐT là làm kinh doanh có sử dụng các công cụ điện tử. Luật mẫu về TMĐT của Uỷ ban Liên Hợp Quốc về thương mại quốc tế (UNCITRAL) định nghĩa: “Thương mại điện tử là việc trao đổi thông tin thương mại thông qua các phương tiện điện tử, không cần phải in ra giấy bất cứ công đoạn nào của toàn bộ quá trình giao dịch”.
Tại Việt Nam, khái niệm TMĐT đã được ghi nhận trong các văn bản quy phạm pháp luật, theo đó TMĐT là việc tiến hành một phần hay toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông hoặc các mạng mở khác. Như vậy, theo định nghĩa đó, TMĐT được hiểu theo nghĩa rộng, trên cơ sở đó khái niệm về TMĐT được hiểu một cách thống nhất là: “Thương mại điện tử là việc thực hiện một phần hoặc toàn bộ các quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử được kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác”. Song tập hợp khác khái niệm đó có thể hiểu TMĐT bao gồm một số đặc trưng sau: Thứ nhất, TMĐT sử dụng các phương tiện và phương pháp điện tử để thực hiện các hoạt động thương mại. Thứ hai, khái niệm TMĐT cần được hiểu theo nghĩa rộng, bao quát hầu như mọi hoạt động kinh tế, mà không chỉ bao gồm mua bán hàng hóa và dịch vụ.
Thứ ba, các phương tiện điện tử bao gồm điện thoại, fax, truyền hình, hệ thống thanh toán điện tử, các mạng nội bộ, website… và internet. 9 Trong thời đại của nền kinh tế số ngày nay, TMĐT đang dần dần khẳng định vị thế của mình bởi nó đã có thể phá vỡ mọi giới hạn của tư duy kinh doanh kiểu truyền thống. Không thể phủ nhận, sự phát triển vượt bậc của công nghệ dẫn đến sự thay đổi trong thói quen mua sắm của người tiêu dùng đã trở thành mảnh đất mẫu mỡ khiến xu hướng kinh doanh online tăng trưởng một cách mạnh mẽ. Điều đầu tiên một cá nhân hay doanh nghiệp khi muốn bắt đầu kinh doanh online cần phải làm đó là xây dựng một website cho sản phẩm của mình.
Theo Wiki định nghĩa: Website còn gọi là trang web hoặc trang mạng, là một tập hợp trang web, thường chỉ nằm trong một tên miền hoặc tên miền phụ trên World Wide Web của Internet. Một trang web là tập tin HTML hoặc XHTML có thể truy nhập dùng giao thức HTTP. Trang mạng có thể được xây dựng từ các tệp tin HTML (trang mạng tĩnh) hoặc vận hành bằng các CMS (Course Management System) chạy trên máy chủ (trang mạng động). Theo khoản 21 điều 3 của nghị định số: 72/2013/NĐ-CP ngày ngày 15 tháng 07 năm 2013 Quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng thì “ Trang thông tin điện tử (website) là hệ thống thông tin dùng để thiết lập một hoặc nhiều trang thông tin được trình bày dưới dạng ký hiệu, số, chữ viết, hình ảnh, âm thanh và các dạng thông tin khác phục vụ cho việc cung cấp và sử dụng thông tin trên Internet.” Website đóng vai trò là một văn phòng hay một cửa hàng trên mạng Internet – nơi giới thiệu thông tin về doanh nghiệp, sản phẩm hoặc dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp… Có thể coi website chính là bộ mặt của doanh 10 nghiệp, là nơi để đón tiếp và giao dịch với các khách hàng, đối tác trên Internet.
Website là từ kĩ thuật mang tính chuyên ngành trong lĩnh vực công nghệ thông tin được hiểu là một bó các trang web liên kết với nhau và liên kết với các trang ở bên ngoài chằng chịt như mạng nhện. Hàng triệu Website liên kết với nhau tạo thành World Wide Web – WWW. Từ những định nghĩa trên có thể định nghĩa tóm tắt như sau: Website là một phương tiện điện tử hay một trang thông tin điện tử được truy cập thông qua một địa chỉ gọi là tên miền, thể hiện các thông tin số như: chữ viết, hình ảnh, âm thanh, video… trình bày các nội dung theo mục đích của người, tổ chức quản lý website đó. Có thể thấy TMĐT Việt Nam hoạt động cũng được một thời gian và cũng có rất nhiều doanh nghiệp gặt hái được thành công lớn từ lĩnh vực này.
Điều này đã gây sự chú ý cho rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, họ bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến TMĐT hay cụ thể hơn là việc sở hữu website để bán hàng online, giới thiệu thông tin doanh nghiệp, sản phẩm của mình đến với thị trường. Hoạt động TMĐT được hiểu là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác. Từ các định nghĩa về TMĐT, định nghĩa về website và sơ lược về hoạt động TMĐT có thể hiểu rằng website TMĐT là một phương tiện điện tử nhằm phục vụ cho hoạt động TMĐT. 11 Ở Việt Nam, khái niệm website TMĐT cũng đã được ghi nhận trong các văn bản quy phạm pháp luật, theo đó website TMĐT là trang thông tin điện tử được thiết lập để phục vụ một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động mua bán hàng hóa hay cung ứng dịch vụ, từ trưng bày giới thiệu hàng hóa, dịch vụ đến giao kết hợp đồng, cung ứng dịch vụ, thanh toán và dịch vụ sau bán hàng.
