CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ, NGÀNH NÔNG SẢN VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ NGÀNH NÔNG SẢN. Tổng quan về thương mại điện tử 1. Khái niệm Thương mại điện tử là khái niệm khá rộng và có tương đối nhiều tên gọi khác nhau. Một số tên gọi được biết đến như: thương mại trực tuyến (online trade) , kinh doanh điện tử ( electronic business ), thương mại điều khiển học ( cyber trade ) hay thương mại không giấy tờ (paperless commerce).
Mặc dù vậy, tên gọi Thương mại điện tử ( electronic commerce hay e-commerce) là cái tên được biết đến và sử dụng rộng rãi nhất. Thực tế, có rất nhiều tổ chức đã đưa ra định nghĩa về TMĐT, tuy nhiên chưa có một định nghĩa nào chính thức được công nhận rộng rãi. TMĐT được định nghĩa theo 2 xu hướng là TMĐT theo nghĩa hẹp và TMĐT theo nghĩa rộng. - Theo nghĩa hẹp: TMĐT là những giao dịch, kinh doanh trao đổi được thực hiện trên các phương tiện điện tử, chủ yếu là mạng Internet.
Các giao dịch mua bán có thể giữa các doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với cá nhân hay giữa cá nhân với nhau. Một số quan điểm đưa ra có có tính tương đồng với định nghĩa này như: + Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC, 1989) định nghĩa: "Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trên Internet." (Cục Chuyển đổi số Quốc gia, 2014) + Theo European Information Technology Observatory (EITO, 1997): "TMĐT là quá trình thực hiện các giao dịch kinh doanh có dẫn tới việc chuyển giao giá trị thông qua các mạng viễn thông"(Nguyễn Trọng Nhân - Nguyễn Thị Huyền Trang, 2021) 8 - Theo nghĩa rộng: TMĐT là toàn bộ chu trình và các hoạt động kinh doanh liên quan đến các tổ chức hay cá nhân, được thực hiện thông qua phương tiện điện tử. Nói cách khác, TMĐT là việc tiến hành hoạt động thương mại, sử dụng các phương tiện điện tử và công nghệ xử lý thông tin số. Cách hiểu này tương đối phù hợp với định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và phát triển Kinh tế - (OECD,1997): "TMĐT gồm các giao dịch thương mại liên quan đến các tổ chức và cá nhân dựa trên việc xử lý và truyền đi các dữ kiện đã được số hóa thông qua các mạng mở (như internet) hoặc các mạng đóng có cổng thông với mạng mở."(Nguyễn Trọng Nhân - Nguyễn Thị Huyền Trang, 2021) Như vậy, có rất nhiều khái niệm được đưa ra để định nghĩa về TMĐT và chưa có một khái niệm thống nhất nào.
Nhưng có thể hiểu TMĐT là việc các tổ chức, cá nhân thực hiện trao đổi các thông tin và được kết nối thông qua mạng Internet và các phương tiện điện tử, không phải in ra giấy ở bất kỳ công đoạn nào của toàn bộ giao dịch. Đặc điểm TMĐT xuất hiện đã là bước đột phá mà CNTT mang lại, làm thay đổi rất nhiều đến thói quen của người tiêu dùng. Sự ra đời của TMĐT mang tính tất yếu, đáp ứng được nhu cầu của cuộc sống hiện đại. Vì vậy, việc tìm hiểu về đặc điểm của TMĐT là đặc biệt quan trọng và cần thiết vì TMĐT có sức ảnh hưởng lớn đến các lĩnh vực khác trong nền kinh tế toàn cầu.1: So sánh sự khác nhau cơ bản của TMĐT và thương mại truyền thống Yếu tố Thương mại điện tử Thương mại truyền thống Chủ thể tối Người mua, người bán, Người mua, người bán thiếu người cung cấp dịch vụ mạng Xử lý giao Tự động Thủ công dịch 9 Không gian Thị trường thống nhất toàn Thực hiện dưới sự tồn tại của giao dịch cầu khái niệm biên giới quốc gia Mạng lưới Là thị trường Là phương tiện trao đổi dữ thông tin liệu Hệ thống Giảm các lượng hàng tồn Phát sinh nhiều chi phí kho phân phối kho, lưu kho, lưu bãi.
bãi, chi phí trưng bày, giới thiệu hoặc tìm kiếm các đại lý phân phối Chi phí và Tiết kiệm được thời gian và Mất nhiều thời gian và chi thời gian giao chi phí giao dịch do mọi cập phí trong quá trình chuyển dịch nhật về hàng hóa đều diễn ra thông tin đến khách hàng, dẫn trên mạng nên đáp ứng tốt nhu đến việc thiếu chuyên nghiệp. cầu của người mua. Mối quan hệ Dọc tuyến tính Chiều ngang trong kinh doanh Nguồn: tổng hợp Dhthainguyen.vn Từ bảng trên có thể thấy TMĐT có nhiều ưu điểm vượt trội so với thương mại truyền thống, TMĐT giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí và tăng doanh thu. Tuy không thể thay thế được hoàn toàn hình thức Thương mại truyền thống nhưng TMĐT vẫn đang thể hiện những thành tựu to lớn của mình trong việc mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
10 Về Đặc điểm về hàng hóa và dịch vụ: Những hàng hóa trong thương mại truyền thống, hầu như đề có thể giao dịch trong TMĐT. Tuy nhiên, TMĐT có một loại hàng hóa dịch vụ rất đặc thù đó là hàng hóa, dịch vụ số. Hàng hóa số là những sản phẩm không vật lý, ví dụ như phần mềm, tập tin âm thanh, video, ebook hoặc trò chơi điện tử. Những sản phẩm này có thể được mua và sử dụng trực tuyến, và được phân phối dưới dạng tập tin điện tử.
Dịch vụ số là các dịch vụ được cung cấp qua kết nối internet. Ví dụ như các dịch vụ mạng xã hội, dịch vụ lưu trữ đám mây, dịch vụ truyền hình trực tuyến, cửa hàng trực tuyến, phần mềm thống kê website, dịch vụ tài chính và vô vàn dịch vụ khác. Đây là những sản phẩm, dịch vụ mà chỉ có thể giao dịch thông qua TMĐT. Chủ thể tham gia Đầu tiên là nhóm các chủ thể gián tiếp tham gia vào hoạt động thương mại điện tử.
Bao gồm: + Thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ thương mại điện tử: Các thương nhân, tổ chức thiết lập website thương mại điện tử để cung cấp môi trường cho thương nhân, tổ chức, cá nhân khác tiến hành hoạt động xúc tiến thương mại, bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ. + Thương nhân, tổ chức cung cấp hạ tầng: Các thương nhân, tổ chức cung cấp hạ tầng kỹ thuật cho người sở hữu website thương mại điện tử bán hàng và cho thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. Thứ hai, nhóm các chủ thể trực tiếp tham gia vào hoạt động thương mại điện tử. Các chủ thể tham gia trực tiếp vào hoạt động thương mại điện tử lại được chia làm hai bên: bên bán và bên mua.
Trong đó: + Bên bán bao gồm: Người sở hữu website thương mại điện tử bán hàng là các thương nhân, tổ chức, cá nhân tự thiết lập website thương mại điện tử để phục vụ hoạt động xúc tiến thương mại, bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ của mình. Và Người bán là các thương nhân, tổ chức, cá nhân sử dụng website của thương nhân, tổ chức cung cấp dịch 11 vụ thương mại điện tử để phục vụ hoạt động xúc tiến thương mại, bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ. + Bên mua: là các thương nhân, tổ chức, cá nhân mua hàng hóa hoặc dịch vụ trên website thương mại điện tử bán hàng và website cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. Phân chia các chủ thể là đặc biệt quan trọng trong việc xác định quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thực hiện giao dịch TMĐT.
Các mô hình Thương mại điện tử phổ biến ngày nay Các giao dịch TMĐT diễn ra chủ yếu là giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ngoài ra một số giao dịch diễn ra giữa Chính phủ và doanh nghiệp, Chính phủ và người tiêu dùng,. Dưới đây là 9 mô hình phổ biến.2: 9 Mô hình TMĐT phổ biến Người bán Doanh nghiệp Người tiêu dùng Chính phủ (Business) (Customer) (Government) Người mua Doanh nghiệp B2B B2C B2G (Business) Người tiêu dùng C2B C2C C2G (Customer) Chính phủ G2B G2C G2G (Government) Nguồn: Accgroup.vn - Mô hình Business to Business ( B2B): giao dịch diễn ra giữa cá doanh nghiệp với nhau. Trên thị trường TMĐT hiện nay, mô hình này đang chiếm 80% doanh số toàn cầu.
Ưu điểm của mô hình này cũng tương tự các mô hình TMĐT khác là 12 mô hình giúp các DN tiết kiệm được nhiều loại chi phí khác nhau. Một số ví dụ về sàn TMĐT B2B như Alibaba.com, nơi tập trung buôn bán giữa hàng trăm ngàn doanh nghiệp trên toàn thế giới với nhau. Tuy nhiên do tính chất của giao dịch B2B là số lượng giao dịch lớn nên việc đưa ra quyết định mua hàng của khách hàng sẽ khó khắn hơn khi chưa gặp trực tiếp doanh nghiệp đối tác của mình. - Mô hình Business to Customer (B2C): giao dịch giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, đây là mô hình phổ biến thứ 2 và ngày càng được sử dụng rộng rãi.
Mô hình này bắt đầu từ nhu cầu mua hàng của khách hàng, khách hàng sẽ tìm đến các cửa hàng trực tuyến để được cung cấp sản phẩm và dịch vụ, khách hàng tiến hành thanh toán, sau đó hàng hóa sẽ được vận chuyển và giao đến tận nơi cho khách hàng.1: Quá trình mua hàng của mô hình TMĐT B2C Nguồn: Đào tạo Nec.vn - B2G là hình thức thương mại điện tử giữa doanh nghiệp và chính phủ hay còn được hiểu là thương mại giữa công ty với khối hành chính công. Nó bao gồm việc sử dụng Internet cho mua bán công, thủ tục cấp phép và các hoạt động có liên 13 quan đến chính phủ. Ở hình thức này, chính phủ hay khối hành chính công sẽ có vai trò dẫn đầu trong việc thiết lập thương mại điện tử, giúp các hệ thống mua bán trở nên hiệu quả hơn. Các chính sách mua bán trên web tăng cường tính minh bạch của quá trình mua hàng.
Hiện nay, tuy đã tồn tại và được xây dựng nhưng mô hình thương mại điện tử này chưa thực sự phát triển do hệ thống mua bán của chính phủ chưa hoàn thiện. - Mô hình Customer to Customer (C2C): C2C (khách hàng đến khách hàng) hoạt động như các trang trao đổi, mua bán, đấu giá qua internet trong đó người dùng bán hàng hóa cho nhau. Đây có thể là những sản phẩm họ làm ra, chẳng hạn như đồ thủ công hoặc đồ cũ mà họ sở hữu và muốn bán. Như vậy có thể thấy mô hình thương mại điện tử C2C có đại diện phía bên mua và bán đều là các cá nhân và họ thường giao giao dịch trực tuyến với nhau thông qua các sàn thương mại điện tử hay các website đấu giá trung gian.