Sự Điều Chỉnh Chính Sách Đối Ngoại Của Hoa Kỳ Dưới Thời Tổng Thống George W. Bush

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của hoa kỳ dưới thời tổng thống george w bush, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Nguyễn Lan Hương
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Thiết Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Sự Điều Chỉnh Chính Sách Đối Ngoại Của Hoa Kỳ Dưới Thời Tổng Thống George W. Bush
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA TỔNG THỐNG GEORGE W.
• 1.1. Bối cảnh của việc Tổng thống G. Bush điều chỉnh chính sách đối ngoại
• 1.2. Bối cảnh quốc tế
• 1.2.1. Tình hình kinh tế, chính trị thế giới
• 1.2.2. Các xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế và quan hệ giữa các nước lớn
• 1.3. Bối cảnh nước Mỹ
• 1.3.1. Về kinh tế
• 1.3.2. Về chính trị
• 1.3.3. Về văn hoá - xã hội
• 1.3.4. Về quân sự
• 1.3.5. Về khoa học công nghệ
• 1.4. Giới thiệu sơ lược về học thuyết Bush
• 1.5. Từ sự cạnh tranh giữa các cường quốc chuyển sang cuộc chiến chống khủng bố
• 1.6. Chính sách “rảnh tay” và học thuyết đánh đòn phủ đầu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA TỔNG THỐNG GEORGE W.
• 2.1. Điều chỉnh về mục tiêu và các ưu tiên trong chính sách đối ngoại
• 2.1.1. Thay đổi thứ tự các ưu tiên
• 2.1.1.1. Ưu tiên của Tổng thống Clinton
• 2.1.1.2. Ưu tiên của Tổng thống G. Bush
• 2.1.2. Sự điều chỉnh các ưu tiên của Tổng thống G. Bush: Từ “mở rộng các nền dân chủ thị trường” của Tổng thống Clinton sang cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu của Tổng thống G. Bush
• 2.1.3. Sự điều chỉnh của vấn đề hòa bình và thương mại quốc tế của Tổng thống G. Bush
• 2.1.4. Những điều chỉnh trong vấn đề thúc đẩy dân chủ
• 2.1.4.1. Khái niệm “mở rộng dân chủ” của Tổng thống Clinton
• 2.1.4.2. Bush và vấn đề thúc đẩy dân chủ trong thời đại những tên khủng bố, bạo chúa và vũ khí hủy diệt hàng loạt
• 2.1.4.3. Sự điều chỉnh vấn đề thúc đẩy dân chủ của Tổng thống G. Bush
• 2.2. Điều chỉnh các phương thức thực hiện chính sách đối ngoại
• 2.2.1. Điều chỉnh phương thức tập hợp lực lượng
• 2.2.2. Chủ nghĩa đơn phương và phương châm rảnh tay hành động
• 2.2.3. Chuyển từ chiến lược kiềm chế sang chiến lược đánh đòn phủ đầu
• 2.3. Điều chỉnh công cụ quân sự trong chính sách đối ngoại
• 2.3.1. Các khái niệm chiến lược quân sự của chính quyền Clinton
• 2.3.2. Một chiến lược mới cho cuộc chiến tranh mới của chính quyền G. Bush
• 2.3.3. Sự điều chỉnh công cụ quân sự của Tổng thống G. Bush
• 2.4. Cơ sở của sự điều chỉnh chính sách của Tổng thống G. Bush
• 2.4.1. Quan điểm của Tổng thống Clinton: đánh giá tình hình quốc tế và vai trò của Hoa Kỳ
• 2.4.2. Quan điểm của Tổng thống G. Bush: đánh giá tình hình quốc tế và vai trò của Hoa Kỳ
• 2.4.3. Những điều chỉnh trong quan điểm nhận thức của Tổng thống G. Bush
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC TỔNG THỐNG G. BUSH ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VÀ VÀI NHẬN XÉT VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ
• 3.1. Tác động của những điều chỉnh chính sách đối ngoại của Tổng thống G. Bush
• 3.1.1. Tác động tới thế giới
• 3.1.1.1. Tới nền kinh tế thế giới
• 3.1.1.2. Tới an ninh quốc tế
• 3.1.2. Tác động tới khu vực Châu Á
• 3.1.2.1. Tác động tới Việt Nam
• 3.1.2.1.1. Lợi ích của Hoa Kỳ ở Đông Nam Á
• 3.1.2.1.2. Tầm quan trọng của Việt Nam
• 3.1.2.1.3. Các vấn đề trong quan hệ hai nước
• 3.2. Vài nhận xét về chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
• 3.2.1. Một số đặc điểm chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ sau Tổng thống G. Bush
• 3.2.2. Tương lai chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
• 3.2.2.1. Tác động của chính quyền tới chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
• 3.2.2.2. Tác động của xã hội tới chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
• 3.2.2.3. Tác động của môi trường bên ngoài tới chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
• 3.2.3. Thế kỉ Mỹ thứ hai
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Chỉnh Chính Sách Đối Ngoại Của Hoa Kỳ

Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống George W. Bush là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu quan hệ quốc tế. Chính sách này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của Hoa Kỳ đối với các vấn đề toàn cầu mà còn có tác động sâu rộng đến các quốc gia khác. Sự kiện 11/9 đã đánh dấu một bước ngoặt lớn, dẫn đến việc điều chỉnh các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Tổng thống Bush đã đưa ra nhiều chiến lược mới nhằm đối phó với các mối đe dọa an ninh, đặc biệt là từ khủng bố. Những điều chỉnh này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế mà còn định hình lại cách mà Hoa Kỳ tương tác với các quốc gia khác.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế Khi Tổng Thống Bush Nhậm Chức

Bối cảnh quốc tế vào thời điểm Tổng thống George W. Bush nhậm chức rất phức tạp. Sau sự kiện 11/9, Hoa Kỳ phải đối mặt với nhiều thách thức mới trong an ninh quốc gia. Các mối đe dọa từ khủng bố toàn cầu đã trở thành ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Điều này dẫn đến việc Hoa Kỳ phải điều chỉnh các chiến lược quân sự và ngoại giao để bảo vệ lợi ích quốc gia.

1.2. Tác Động Của Sự Kiện 11 9 Đến Chính Sách Đối Ngoại

Sự kiện 11/9 đã tạo ra một cú sốc lớn cho Hoa Kỳ và thế giới. Nó không chỉ làm thay đổi cách mà Hoa Kỳ nhìn nhận về an ninh mà còn dẫn đến việc phát động các cuộc chiến tranh tại Afghanistan và Iraq. Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã chuyển từ việc tập trung vào hợp tác quốc tế sang một chiến lược đơn phương, nhấn mạnh vào việc sử dụng sức mạnh quân sự để đạt được các mục tiêu chính trị.

II. Những Điều Chỉnh Chính Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Tổng Thống Bush

Chính sách đối ngoại của Tổng thống George W. Bush đã trải qua nhiều điều chỉnh quan trọng. Những điều chỉnh này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của Hoa Kỳ mà còn thể hiện sự chuyển mình trong bối cảnh toàn cầu. Các ưu tiên trong chính sách đã được điều chỉnh để phù hợp với các thách thức mới, đặc biệt là trong cuộc chiến chống khủng bố.

2.1. Chuyển Đổi Từ Hợp Tác Đa Phương Sang Đơn Phương

Dưới thời Tổng thống Bush, Hoa Kỳ đã chuyển từ một chính sách hợp tác đa phương sang một chính sách đơn phương. Điều này thể hiện rõ qua việc Hoa Kỳ quyết định phát động chiến tranh tại Iraq mà không có sự đồng thuận của Liên Hợp Quốc. Chính sách này đã gây ra nhiều tranh cãi và phản đối từ cộng đồng quốc tế.

2.2. Tăng Cường Sử Dụng Quân Sự Trong Chính Sách Đối Ngoại

Một trong những đặc điểm nổi bật trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush là việc tăng cường sử dụng sức mạnh quân sự. Các cuộc chiến tranh tại Afghanistan và Iraq không chỉ nhằm tiêu diệt các tổ chức khủng bố mà còn nhằm thay đổi chế độ chính trị tại các quốc gia này. Điều này đã dẫn đến nhiều hệ lụy cho an ninh quốc tế và quan hệ giữa các quốc gia.

III. Các Thách Thức Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Tổng Thống Bush

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ các quốc gia khác mà còn từ chính nội bộ Hoa Kỳ. Sự phản đối từ các đảng phái chính trị và sự bất mãn của người dân đã tạo ra áp lực lớn lên chính quyền.

3.1. Phản Ứng Của Cộng Đồng Quốc Tế

Chính sách đơn phương của Hoa Kỳ đã gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế. Nhiều quốc gia đã chỉ trích Hoa Kỳ vì đã không tôn trọng các quy tắc và nguyên tắc của luật pháp quốc tế. Điều này đã dẫn đến sự suy giảm uy tín của Hoa Kỳ trên trường quốc tế.

3.2. Tác Động Đến Quan Hệ Với Các Quốc Gia Khác

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã làm xói mòn quan hệ của Hoa Kỳ với nhiều quốc gia, đặc biệt là các đồng minh truyền thống. Sự thiếu tin tưởng và hợp tác đã dẫn đến những khó khăn trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và an ninh năng lượng.

IV. Kết Quả Và Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Đối Ngoại

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã để lại nhiều kết quả đáng chú ý. Những kết quả này không chỉ ảnh hưởng đến Hoa Kỳ mà còn đến toàn bộ cộng đồng quốc tế. Việc áp dụng các chiến lược mới đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách mà các quốc gia tương tác với nhau.

4.1. Tác Động Đến An Ninh Quốc Tế

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã có tác động lớn đến an ninh quốc tế. Các cuộc chiến tranh tại Iraq và Afghanistan đã làm gia tăng tình trạng bất ổn tại khu vực Trung Đông, dẫn đến sự gia tăng của các tổ chức khủng bố và xung đột vũ trang.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Kinh Tế Toàn Cầu

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush cũng đã ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu. Các cuộc chiến tranh đã làm tăng chi phí quân sự và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia. Điều này đã dẫn đến sự thay đổi trong các mối quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế.

V. Kết Luận Về Chính Sách Đối Ngoại Của Hoa Kỳ Dưới Thời Tổng Thống Bush

Chính sách đối ngoại của Tổng thống George W. Bush đã có những điều chỉnh quan trọng và mang tính bước ngoặt. Những điều chỉnh này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế mà còn thể hiện sự chuyển mình trong cách mà Hoa Kỳ tương tác với các quốc gia khác. Kết quả của những điều chỉnh này đã để lại nhiều bài học quý giá cho các nhà lãnh đạo hiện tại và tương lai.

5.1. Bài Học Từ Chính Sách Đối Ngoại Của Tổng Thống Bush

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Bush đã cho thấy tầm quan trọng của việc cân bằng giữa sức mạnh quân sự và ngoại giao. Việc sử dụng sức mạnh quân sự cần phải đi đôi với các giải pháp ngoại giao để đạt được các mục tiêu bền vững.

5.2. Tương Lai Của Chính Sách Đối Ngoại Hoa Kỳ

Tương lai của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ sẽ phụ thuộc vào khả năng của các nhà lãnh đạo trong việc học hỏi từ những sai lầm trong quá khứ. Việc xây dựng các mối quan hệ hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế sẽ là chìa khóa cho sự ổn định và phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự kiện ngày 11 tháng 9 năm 2001 đã gây ra những tổn thất nặng nề cho nước Mỹ với khoảng 5.000 người thiệt mạng và mất tích đến từ 80 quốc gia, đồng thời kéo theo thiệt hại kinh tế ước tính hàng ngàn tỷ USD. Biến cố mang tính bước ngoặt này đã thúc đẩy chính quyền Tổng thống George W. Bush tiến hành một cuộc điều chỉnh sâu sắc trong chính sách đối ngoại, làm thay đổi căn bản diện mạo quan hệ quốc tế giai đoạn 2001 - 2008 so với 8 năm cầm quyền trước đó của Tổng thống Bill Clinton. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã bản chất, động lực và các phương thức chuyển dịch chiến lược của Hoa Kỳ từ chủ nghĩa đa phương, can dự kinh tế sang chủ nghĩa đơn phương và học thuyết tấn công phủ đầu.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: phân tích bối cảnh quốc tế và nội bộ nước Mỹ giai đoạn chuyển giao thế kỷ; hệ thống hóa các trụ cột điều chỉnh về mục tiêu an ninh, tập hợp lực lượng và công cụ quân sự; đánh giá toàn diện tác động của sự điều chỉnh này đối với an ninh toàn cầu, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và tiến trình bình thường hóa, phát triển quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ. Phạm vi nghiên cứu tập trung xuyên suốt 2 nhiệm kỳ của chính quyền George W. Bush từ năm 2001 đến năm 2008 trong mối tương quan so sánh với giai đoạn 1993 - 2000.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc lượng hóa và làm rõ sự tác động từ các quyết sách an ninh của siêu cường số 1 thế giới. Quốc hội Mỹ đã thông qua khoản ngân sách bổ sung 9,8 tỷ USD ngay sau sự kiện 11/9 và nâng ngân sách an ninh nội địa năm 2003 lên 37,7 tỷ USD, tạo tiền đề cho những chiến dịch can thiệp làm định hình lại địa chính trị toàn cầu và mở ra không gian phân tích học thuật quan trọng cho các nhà hoạch định chiến lược đối ngoại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tổng hợp các trường phái lý thuyết quan hệ quốc tế nền tảng để giải thích hành vi ngoại giao của Hoa Kỳ. Trọng tâm là lý thuyết Chủ nghĩa hiện thực mới (Neorealism) với luận điểm hệ thống quốc tế mang tính vô chính phủ, nơi sức mạnh quân sự và sự phân bổ quyền lực quyết định sự tồn tại của quốc gia. Bên cạnh đó, lý thuyết Chủ nghĩa tự do thể chế (Neoliberal Institutionalism) được đối chiếu để làm rõ sự khác biệt giữa thời kỳ Bill Clinton (ưu tiên thể chế kinh tế mở, thương mại đa phương) và thời kỳ George W. Bush.

Đặc biệt, công trình sử dụng khung phân tích Chủ nghĩa tân bảo thủ (Neoconservatism) cùng mô hình 4 trường phái đối ngoại Mỹ kinh điển của Walter Russell Mead: trường phái Hamilton (kinh tế tư bản), Wilson (mở rộng dân chủ đa phương), Jefferson (bảo vệ giá trị nội bộ) và Jackson (chủ nghĩa dân túy, sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự đơn phương). Các khái niệm then chốt được vận hành xuyên suốt gồm:

• Chủ nghĩa đơn phương (Unilateralism): Phương thức hành động độc lập, không bị ràng buộc bởi các thể chế quốc tế.
• Học thuyết đánh đòn phủ đầu (Preemptive Strike): Tấn công ngăn chặn đối phương trước khi mối đe dọa kịp hình thành.
• Trục ma quỷ (Axis of Evil): Khái niệm phân loại địa chính trị chỉ các quốc gia tài trợ khủng bố và phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD).
• Liên minh thiện chí (Coalition of the Willing): Tập hợp lực lượng linh hoạt thay thế các liên minh phòng thủ truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả xây dựng bộ dữ liệu sơ cấp và thứ cấp gồm 134 tài liệu tham khảo chuyên sâu, bao gồm các văn kiện chiến lược an ninh quốc gia (NSS 2002, NSS 2006), Báo cáo Tổng quan quốc phòng 4 năm một lần (QDR), Chỉ thị an ninh quốc gia NSPD-17/HSPD-4, cùng các bài phát biểu then chốt của các nhà lãnh đạo Mỹ giai đoạn 1991 - 2008.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 50 văn bản chính sách, tuyên bố ngoại giao chính thức và hơn 80 công trình phân tích học thuật quốc tế. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các văn kiện định hình học thuyết và các quyết định can thiệp quân sự, ngoại giao tiêu biểu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính nội dung (qualitative content analysis) kết hợp phương pháp lịch sử và so sánh đối chiếu là nhằm bóc tách sự biến chuyển trong nhận thức tư tưởng của giới tinh hoa cầm quyền Washington. Việc đối chiếu trực tiếp giữa 2 đời tổng thống qua cùng một hệ tiêu chí giúp làm nổi bật tính liên tục và sự đứt gãy trong chiến lược toàn cầu của Mỹ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, có sự đảo ngược triệt để về thứ tự ưu tiên trong chính sách an ninh quốc gia. Dưới thời Bill Clinton, ưu tiên số 1 là kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân gần 3%/năm (giai đoạn 1996 - 2000 đạt trên 4%/năm) và thương mại chiếm 25% GDP. Dưới thời George W. Bush, an ninh chống khủng bố và ngăn chặn vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD) đã trở thành ưu tiên tuyệt đối, lấn át các mục tiêu kinh tế thuần túy.

Thứ hai, phương thức thực thi chuyển dịch từ "kiềm chế và can dự" sang "hành động đơn phương và đánh đòn phủ đầu". Chính quyền Bush sẵn sàng rút khỏi các cam kết quốc tế đa phương như Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo (ABM 1972), phớt lờ cơ chế Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc để thành lập các "liên minh thiện chí" can thiệp vào Afghanistan năm 2001 và Iraq năm 2003.

Thứ ba, sự thay đổi công cụ chính sách với việc quân sự hóa sâu sắc ngoại giao. Chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) của Mỹ chiếm 40,6% trong tổng chi phí 657,2 tỷ USD của toàn cầu, sở hữu hơn 60% bằng phát minh sáng chế thế giới. Lợi thế công nghệ vượt trội trong 20 trên 29 ngành mũi nhọn đã biến công cụ quân sự thành phương tiện chủ đạo để thực hiện tham vọng bá quyền một cực.

Thứ tư, môi trường an ninh quốc tế biến động phức tạp, số lượng xung đột cục bộ và sắc tộc tăng mạnh từ 4 - 5 cuộc/năm trong Chiến tranh Lạnh lên mức trung bình 34,5 cuộc/năm sau Chiến tranh Lạnh. Riêng với Việt Nam, chính sách đối ngoại thực dụng của Mỹ đã thúc đẩy quan hệ song phương tiến triển vượt bậc: thực thi Hiệp định Thương mại Song phương (BTA) năm 2001, ủng hộ Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 và tổ chức các chuyến thăm lịch sử của lãnh đạo cấp cao hai nước trong 2 năm 2005 và 2006.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện chỉ ra rằng cuộc cách mạng trong chính sách đối ngoại của Bush không chỉ bắt nguồn từ sự kiện 11/9 mà là sự kết hợp giữa hệ tư tưởng tân bảo thủ chuẩn bị từ trước với cảm giác sở hữu sức mạnh vượt trội. Về mặt học thuật, kết quả nghiên cứu giải quyết cuộc tranh luận giữa nhóm học giả cho rằng chính sách của Bush là sự kế thừa truyền thống Wilson mở rộng (như David Kennedy, John Lewis Gaddis) và nhóm phê phán đây là sự đoạn tuyệt nguy hiểm chuyển sang chủ nghĩa đế quốc Cộng hòa (như John Judis, Arnold Offner).

Trong quá trình phân tích, dữ liệu có thể được hệ thống hóa rõ nét thông qua bảng ma trận so sánh 4 trục chiến lược giữa chính quyền Clinton và Bush (Mục tiêu cốt lõi, Học thuyết quân sự, Cơ chế tập hợp lực lượng, Thái độ với thể chế đa phương) kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện sự tăng vọt của ngân sách quốc phòng Mỹ giai đoạn 1993 - 2008. Thực tế cho thấy tham vọng định hình thế giới bằng sức mạnh quân sự đơn phương đã bộc lộ giới hạn nghiêm trọng, gây tổn thất hàng ngàn tỷ USD tại chiến trường Trung Đông và làm gia tăng sự bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao năng lực nghiên cứu dự báo chiến lược: Viện Nghiên cứu Chiến lược Ngoại giao và các cơ quan tham mưu cần thiết lập cơ chế giám sát định kỳ 100% các văn kiện chiến lược an ninh (như NSS, NDS, QDR) theo chu kỳ 4 năm của các đời Tổng thống Mỹ, nhằm nhận diện sớm những điều chỉnh chính sách có thể tác động đến an ninh khu vực.

Thứ hai, kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và đa phương hóa: Bộ Ngoại giao cần chủ động phát huy vai trò trong các cơ chế đa phương như ASEAN, APEC và Liên hợp quốc, giữ vững thế cân bằng chiến lược giữa các nước lớn, duy trì tỷ trọng hợp tác kinh tế đồng đều giữa Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU) trong tầm nhìn đến năm 2030.

Thứ ba, tối ưu hóa đòn bẩy kinh tế - thương mại song phương: Bộ Công Thương cùng cộng đồng doanh nghiệp cần tận dụng tối đa các khuôn khổ pháp lý từ BTA và quy chế thương mại WTO, đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch thương mại hai chiều Việt - Mỹ đạt 15% - 20%/năm trong các giai đoạn trung hạn 3 - 5 năm.

Thứ tư, mở rộng các kênh đối thoại an ninh - chính trị thực chất: Bộ Quốc phòng và Bộ Công an phối hợp xây dựng chương trình nghị sự thường niên với các đối tác Mỹ, tập trung vào hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh, đào tạo quân sự quốc tế (IMET), an ninh hàng hải, đồng thời chủ động giải tỏa các bất đồng về nhân quyền thông qua cơ chế đối thoại thẳng thắn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ ngoại giao và chuyên viên hoạch định chính sách: Nắm vững bản chất vận hành quyền lực của nhánh hành pháp và lập pháp Mỹ để xây dựng kịch bản đàm phán song phương và đa phương hiệu quả.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Quan hệ quốc tế và Chính trị học: Khai thác khung lý thuyết về chủ nghĩa đơn phương, thuyết tân bảo thủ và phương pháp so sánh đối chiếu chính sách đối ngoại của các siêu cường.

Nhóm 3: Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị và kinh tế quốc tế: Đánh giá sự liên kết giữa các biến cố an ninh toàn cầu với sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng, thương mại và tỷ giá trong các giai đoạn khủng hoảng.

Nhóm 4: Học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc phân tích tài liệu lịch sử, xử lý nguồn dữ liệu học thuật quốc tế và kỹ thuật viết luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cốt lõi giữa chính sách đối ngoại của Bill Clinton và George W. Bush là gì? Chính quyền Clinton tập trung vào tăng trưởng kinh tế, đưa thương mại chiếm 25% GDP thông qua mở rộng nền dân chủ thị trường và đa phương hóa. Ngược lại, chính quyền Bush ưu tiên an ninh chống khủng bố toàn cầu, sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự đơn phương và tấn công phủ đầu để bảo vệ vị thế siêu cường.

2. Học thuyết đánh đòn phủ đầu trong Chiến lược An ninh Quốc gia 2002 có điểm gì mới? NSS 2002 đã xóa nhòa ranh giới giữa chiến tranh phòng ngừa và chiến tranh phủ đầu. Hoa Kỳ tuyên bố sẵn sàng tấn công trước các quốc gia bất hảo và mạng lưới khủng bố tiềm tàng vũ khí hủy diệt, ngay cả khi chưa có bằng chứng rõ ràng về thời gian và địa điểm tấn công sắp xảy ra.

3. Tại sao chính sách của Tổng thống Bush lại chuyển từ đa phương sang đơn phương? Sự dịch chuyển này bắt nguồn từ ưu thế quân sự vượt trội khi Mỹ chi tới 40,6% ngân sách R&D toàn cầu, kết hợp với tư tưởng của phái tân bảo thủ cho rằng các thể chế đa phương như Liên hợp quốc làm cản trở quyền tự do hành động và khả năng bảo vệ an ninh quốc gia của Mỹ.

4. Chính sách đối ngoại của George W. Bush tác động như thế nào đến Việt Nam? Mỹ đặt lợi ích an ninh và kinh tế tại Đông Nam Á lên mức cao hơn, tạo động lực thúc đẩy quan hệ song phương phát triển qua việc thực thi Hiệp định BTA năm 2001, ủng hộ Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 và thực hiện các chuyến thăm cấp cao nguyên thủ giữa hai nước.

5. Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu nào để đảm bảo tính khách quan khoa học? Tác giả trích xuất dữ liệu từ hơn 130 nguồn tài liệu uy tín gồm văn kiện gốc của Nhà Trắng (NSS 2002, 2006, NSPD-17), số liệu từ WB, IMF, và công trình nghiên cứu của các học giả hàng đầu như John Lewis Gaddis, Melvyn Leffler và Walter Russell Mead.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bước chuyển mang tính bước ngoặt của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ dưới thời George W. Bush từ can dự đa phương sang chủ nghĩa đơn phương và tấn công phủ đầu.
• Hệ thống hóa các căn nguyên nền tảng từ sự vượt trội về khoa học công nghệ (chiếm hơn 60% bằng phát minh toàn cầu) kết hợp cùng tác động tâm lý - an ninh sau sự kiện 11/9.
• Đánh giá toàn diện tác động đa tầng của học thuyết Bush: làm gia tăng xung đột cục bộ thế giới lên 34,5 cuộc/năm nhưng đồng thời mở rộng cơ hội hội nhập kinh tế thực chất cho Việt Nam qua BTA 2001 và WTO 2007.
• Đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu và khung phương pháp luận lịch sử - so sánh chuẩn xác với hơn 130 tài liệu tham khảo cho ngành Quan hệ quốc tế.
• Khuyến nghị lộ trình nghiên cứu tiếp theo theo chu kỳ 4 năm của các chiến lược an ninh quốc gia Mỹ nhằm chủ động tối ưu hóa đối sách ngoại giao thời kỳ mới.

Độc giả quan tâm đến các vấn đề an ninh toàn cầu, ngoại giao siêu cường và quan hệ Việt - Mỹ có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để phục vụ công tác chuyên môn và học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, kết cấu luận văn gồm các phần chính: Chƣơng 1: Bối cảnh điều chỉnh chính sách đối ngoại của tổng thống George W. Chương này sẽ đề cập tới bối cảnh quốc tế (những vấn đề về kinh tế, chính trị thế giới, quan hệ quốc tế) và trong nước của Hoa Kỳ (những vấn đề kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội, quân sự, khoa học công nghệ) làm cơ sở nền tảng cho sự ra đời chính sách đối ngoại của Bush. Đồng thời chương này cũng sẽ giới thiệu về chính sách đối ngoại của Bush để tạo cơ sở tìm hiểu về sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của G. Bush so với B.

Clinton 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 2: Điều chỉnh chính sách đối ngoại của tổng thống George W. Nội dung phần này tập trung vào những điều chỉnh của G. Bush so với B. Clinton trên cơ sở các vấn đề: về các mục tiêu, ưu tiên (thứ tự các ưu tiên, vấn đề dân chủ và cuộc chiến chống khủng bố, thúc đẩy dân chủ) cũng như phương thức thực hiện chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ (tập hợp lực lượng, thay đổi chiến lược kiềm chế sang tấn công phủ đầu, chủ nghĩa đơn phương và phương châm rảnh tay hành động, và điều chỉnh chiến lược quân sự).

Chương này còn có nhiệm vụ giải thích tại sao lại có sự điều chỉnh như vậy trên cơ sở tập trung vào nhận thức khác biệt của G. Bush so với B. Chƣơng 3: Tác động của việc G. Bush điều chỉnh và vài nhận xét về chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ: Chương này tập trung vào những tác động của việc G.

Bush điều chỉnh chính sách đối ngoại trên ba cấp độ: tới kinh tế, chính trị và an ninh quốc tế, khu vực và Việt Nam. Đồng thời một số dự báo chiều hướng chính sách đối ngoại Hoa Kỳ trong tương lai gần và xa cũng được đề cập tới trong chương này. Do đề tài nghiên cứu mang tính thời sự cao, nguồn tài liệu tuy phong phú nhưng nhiều chiều cần được bổ sung và cập nhật thêm, với thời gian có hạn cùgn sự hiểu biết và kinh nghiệm của người viết còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi có những thiếu sót. Rất mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của quý độc giả.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. BỐI CẢNH ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA TỔNG THỐNG GEORGE W. Bối cảnh của việc G. Bush điều chỉnh CSĐN 1.

Bối cảnh quốc tế Bối cảnh thay đổi của nền kinh tế chính trị thế giới đã khiến cho Hoa Kỳ có những lựa chọn chiến lược chưa từng có kể từ sau năm 1945. Sức mạnh của Hoa Kỳ chỉ được bộc lộ rõ ràng từ năm 1991 khi Hoa Kỳ tấn công Iraq mà không vấp phải sự phản ứng nào của Nga. Sức mạnh ấy một lần nữa lại được thể hiện sau vài năm khi Hoa Kỳ cầm đầu NATO can thiệp vào Kosovo năm 1999. Bối cảnh quốc tế được biểu hiện thông qua những biến đổi của tình hình kinh tế, chính trị, an ninh thế giới, những xu hướng của quan hệ quốc tế, quan hệ giữa các nước lớn.

Tình hình kinh tế, chính trị thế giới Kinh tế thế giới Kinh tế thế giới hiện nay có hai đặc điểm chính. Đặc điểm thứ nhất là sự chuyển hóa nền kinh tế thế giới sang nền kinh tế tri thức. Đặc điểm này đã đưa đến những hệ quả sau đây: (i) tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất thay đổi về chất kéo theo sự thay đổi về phương thức sản xuất, cung cách quản lý, làm ăn, cách sống; (ii) thúc đẩy nền kinh tế phát triển vượt bậc ngay cả khi nền kinh tế có sự xáo trộn khó lường; (iii) không làm triệt tiêu quy luật phát triển không đồng đều, mà ngược lại, còn làm tăng thêm rõ hơn, càng phức tạp hơn, đồng thời làm tăng khoảng cách giữa nước phát triển và đang phát triển; (iv) tạo cơ hội cho các nước khắc phục sự nghèo nàn, lạc hậu, rút ngắn khoảng cách phát triển, nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức lớn do sự thiếu vốn, tình trạng nghèo nàn lạc hậu của khoa học kĩ thuật và còn do các vấn đề xã hội; (v) làm cuộc chạy đua kinh tế, khoa học công nghệ giữa các nước diễn ra quyết liệt hơn, biến nó thành cuộc chạy đua nổi trội, điều đó buộc tất cả các nước đều phải điều chỉnh chiến lược phát triển mà trọng tâm là sự cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục Đặc điểm thứ hai, quá trình toàn cầu hoá và khu vực hoá có sự biến đổi về chất, tăng cả về tốc độ, quy mô, về cả chiều rộng lẫn chiều sâu, đa dạng, nhiều tầng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiều lớp. Toàn cầu hoá và khu vực hoá là hai quá trình có quan hệ tương hỗ biện chứng, vừa xung đột, vừa bổ trợ thúc đẩy lẫn nhau, phản ánh tính đa dạng trong sự phát triển của thế giới.

Điều này dẫn tới các hệ quả: (i) thúc đẩy nền kinh tế thế giới chuyển sang mô hình kinh tế tri thức; (ii) thúc đẩy quá trình toàn cầu hoá diễn ra trên nhiều lĩnh vực - chính trị, văn hoá, khoa học, giáo dục; (iii) làm tăng thêm sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, giữa các dân tộc, nhưng không làm triệt tiêu mâu thuẫn và sự đấu tranh giữa các quốc gia; (iv) tạo ra sự thách thức to lớn đối với các quốc gia, dân tộc, gây nguy cơ làm xói mòn chủ quyền quốc gia; (v) tác động mạnh tới nền chính trị quốc tế, trước hết là tác động tới khái niệm quốc gia (chủ quyền, sức mạnh, lợi ích…); (vi) tạo ra khả năng kiềm chế xung đột và làm giảm nguy cơ chiến tranh thế giới huỷ diệt. Kinh tế là cơ sở hạ tầng, là nền tảng cho quan hệ chính trị, kinh tế thay đổi kéo theo sự thay đổi của thượng tầng. Kinh tế thế giới tiếp tục bị ảnh hưởng sâu sắc bởi sự biến động của địa chính trị – thế giới. Tuy nhiên, các quốc gia đều muốn có môi trường hoà bình, ổn định để phát triển.

Sự phát triển kinh tế là tiêu chí phấn đấu của mọi quốc gia. Cạnh tranh kinh tế sẽ diễn ra quyết liệt trong cơn lốc toàn cầu hoá mà lực lượng chi phối vẫn là ba trung tâm tư bản chủ nghĩa và các nước lớn. Trong thập niên tới, cuộc cạnh tranh giành giật tài nguyên thiên nhiên (đặc biệt là năng lượng) và tài nguyên chất xám sẽ diễn ra gay gắt hơn. Các nhà chiến lược Mỹ đã đi trước các cường quốc khác trong chiến lược giành giật tài nguyên thiên nhiên và trí tuệ con người.

Ngày nay, các nước lớn giàu có, nắm giữ và chi phối nhiều tổ chức kinh tế, tài chính thế giới và khu vực, đặc biệt là WB, IMF, WTO. Thực tế một số nước lớn đang nắm giữ sự vận hành của nền kinh tế thế giới và chi phối việc hoạch định CSĐN của nhiều nước. Tình hình chính trị và an ninh thế giới Tình hình chính trị và an ninh quốc tế có những nét lớn chủ yếu sau đây. Thứ nhất, sự so sánh lực lượng tiếp tục đang ở thế có lợi cho Hoa Kỳ, nhưng các đối tác của Mỹ (Nhật, EU, Nga, Trung Quốc…) vẫn tiếp tục gia tăng sự cạnh tranh vươn lên để khẳng định vị trí của mình trên trường quốc tế.

Mỹ đang bị EU, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhật Bản cạnh tranh quyết liệt về kinh tế (các cuộc chiến tranh kinh tế giữa ba trung tâm kinh tế TBCN diễn ra liên tục). EU đang là một siêu cường kinh tế. Họ không thua kém Mỹ về GDP, chỉ số xuất nhập khẩu… nhưng về vốn và nhiều mặt quan trọng khác, đặc biệt về khoa học – công nghệ, thì vẫn thua kém Mỹ. Trung Quốc đang nổi lên thành đối thủ đe doạ sự bá quyền của Mỹ.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng chỉ trong vòng 10 – 15 năm nữa (2015 – 2020), Trung Quốc sẽ đuổi kịp Mỹ, vượt xa Nhật Bản. Nhật Bản trong vài chục năm tới khó trở lại thời kì tăng trưởng kinh tế cao như những năm 60 và 70 của thế kỉ XX, nhưng vẫn là ―người khổng lồ‖ về kinh tế, vẫn là một trong ba trụ cột của kinh tế thế giới, có vai trò đặc biệt lớn với khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nga tuy suy yếu về kinh tế, nhưng vẫn là nước duy nhất có khả năng cạnh tranh được với Mỹ về quân sự, do có tiềm lực to lớn về vũ khí hạt nhân chiến lược. Thứ hai, việc tập hợp lực lượng: xuất phát từ lợi ích dân tộc, sự tăng cường hợp tác của các nước có mục đích chung là tăng cường nội lực mà trước hết là để phát triển kinh tế.

Hình thức tập hợp lực lượng diễn ra gồm nhiều lớp đan cài, vừa đấu tranh vừa hợp tác, vừa tranh thủ vừa kiềm chế trên quy mô toàn cầu. Hiện có một số nét mới nổi trội - đó là sự cải thiện quan hệ trong tam giác Nga – Trung Quốc – Ấn Độ. Tập hợp Nga – Trung Quốc được thực hiện thông qua Tổ chức Hợp tác Thượng Hải. Tổ chức này có một cơ chế riêng, có Ban Thư ký và những thoả thuận hợp tác cụ thể….Hiện nay thực tế đang hình thành tư tưởng thành lập khu vực kinh tế Đông Á, bao gồm 10 nước Đông Nam Á cộng ba nước Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Tập hợp Á - Âu diễn ra thông qua cơ chế ASEM. Trên thế giới đang diễn ra sự tập hợp lực lượng với những quan hệ nhằng nhịt qua lại, liên kết với nhau trong từng vấn đề, trong từng thời điểm, ở từng địa bàn… Điều đáng chú ý là mọi tập hợp bao giờ cũng ―liếc‖ về phía bên kia bờ Đại Tây Dương, mà chưa ngoảnh mặt đi với Mỹ, vẫn coi Mỹ là đối tác quan trọng hàng đầu. Điều này vừa là cơ hội vừa là thách thức cho Hoa Kỳ trong việc lựa chọn một hình thức tập hợp lực lượng mới phù hợp với tình hình mới. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ ba, nguy cơ chiến tranh huỷ diệt bị đẩy lùi, nhưng xung đột vũ trang, cục bộ, xung đột sắc tộc, dân tộc, tôn giáo gia tăng.

Trong chiến tranh lạnh, trung bình mỗi năm xảy ra khoảng 4 – 5 cuộc xung đột vũ trang, nhưng từ sau chiến tranh lạnh tới nay, con số này đã tăng lên 34,5 cuộc.