CHƯƠNG 1. MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE DI CHÚC VÀ HÌNH THỨC CỦA DI CHÚC. “Thuật ngữ về “thừa kế” và “đt chúc” đã xuất hiện từ rất sớm trong xã hội loài người đưới nhiêu tên gọi và hình thức khác nhau, vi phát tiễn xã hội có giá cấp và đẫu tranh giá cấp. Học huyết Mác — Lenin về tanh tổ phat tidn của mất chế độ đều có liên hệ mật tht với se hình thin phát tiễn và tích gp tai sin cá nhân Việc truyền li những tải sin cá nhân, những côn cối ma một cá nhân tạo lập hoặc thừa hing được goi chưng một cụm tử là "Tiện kế Quay ngược thôi gian về thời kỳ cỗ de, đã có các quy định liên quan đến việc kế thừa, thửa hưông ti sẵn của thể hệ sau đổi với thể hệ rước cũng nhy cũa những "người cũng huyit thông trong một thi tộc, bộ lạc.
Trong chế đô mẫu hệ, đò gia dnt mẫu hệ không nhất thắt phải là mẫu quyển nhung các quy định tu lễ trong chế độ nay là một minh chúng rõ răng phản ánh tinh tất yêu của việc thừa kế tài sẵn i/hoäc quyên sở hữu theo huyết thẳng. Trong mét sổ hình thé xã hội và vấn hóa truyền thẳng theo chế đồ mẫu hộ, tơ cách thành viên rong các nhóm đều được thé iện bằng chitin nghưễng — kế thừa theo chế độ mẫu hệ và các danh hiệu, tai sin được kế thừa cho thé hệ sau đều qua dòng dõi bên me. Tương ty các quan niệm về kế thừa cũng xuất hiện nhiều hơn trong hai hình thái chính của thời kỹ cỗ dai là xã hồi cổ dai chuyên chế và xã hội chiém hữu nô 18. Vao thời này, con người đã tấp thu được những liên thúc to lớn vé vin học, toán học, hình học, thiên vẫn.
và tiết áp dạng các kiến thức này vào cuốc sống xã hội. Dẫn din, hoạt động chuyển ‘ape vimme oricrand combi/CAWEINBAMBF %CANOINEI“EDYCO mNEIWBAY ABN MNEINED sar gto tải sản thin k trở nn thông dạng và phổ biễn, có mặt tei hẳu hết chỗ độ xã hồi, bị chỉ phối bồi nhiễu các nguyên do khác ngoài huyết thống nh cần xúc cá nhân, quy đnhhã hô, số lượng ai sân của ci, din din nhiêu trường hợp i sin thửa kế không được phân chia theo quy tắc nhất định nào. Quyền thờa kế la quyền thửa inning tài sẵn cũa người chất dé Iai theo một tình tơ do pháp loật quy nh. Pháp luật cho pháp những người thừa ké đợc hung d sin đẳng thời buộc họ phải thục hiện những ngấa vụ tai sin của người chất Thin kế (Heredited), theo quan điểm cin Ang ghen: “La sự chhyễn dich tài sân cũa người chất cho người còn sắng" Theo Giáo tình Luật Dân mự- Trường Đai học Luật Ha Nộ, thir kế được hiểu la: “Tide dich chuyẩn tài sốn của người đã chất cho những người côn séng’ Thi niệm này đã phân ánh chính xác bản chất cũng nữ nội dụng th kế Hu hit các quốc gia trên thé giới đều công nhân ha hình thúc thừa ké chủ đổ là thir kế theo php luật và thin kế theo đã chúc, Di chúc xuất hiện với nhiều tin gọi và cách nhin nhận khác nhau nh.
chúc ngôn, chúc thự di ngôn, đi nguyên. đười nhiều hình thúc nhằm ghi nhận lại các nổi dong vé thừa kệ Dựa trên những nghiên cứu về quan diém của một sổ nhà how học thời kỳ La Mã, pháp iu thời kỳ nay đã có nhắc dn khái niệm vé di chúc. Theo đổ, thuật ngữ. “Di chai” đã xuất hin &thời kỳ La Mã cổ đi với nội dang là việc nh đoạt ti sin của con người trong trường hop lúc qua đủ, có sơ chỉ định rõ người thie, ý chỉ của chính người 48 lạ di sân vé việc chuyễn ti sin của mình cho ai (người thie) ghi tai phân đầu của đi chúc.
Quan điểm của pháp luật La Mã có ễ coi là khá hoàn chỉnh, được nhiễu thể chế nhà nước công nh hệ thống pháp luật cia các quốc gia kế thừa và tp tho Tử nhống câu chuyên ich sở tên, ta có thé nhận thấy rằng ngay, trong lòng thể giới cỗ đai, dt chúc đã xuất hiện với nhiễu hình thúc khác nhu. đồ cho thay vị tri, vai trỏ quan trong của di chúc trong đời sống xã hồi thời bấy giờ. Dưổi góc đổ ngĩ ngiữa, từ din Hán — Việt côn Dao Duy Ảnh (năm 2005 Phan Bội Châu hiệu ảnh Nhồ. Hà Nö) ảnh ngữa “a” là “dé li”, “dich chuyễn” hay “a đồi"; com "thúc" là “din đồ”, "ước nguyên” hay ‘mong sie”, “edu mong” Theo đà, di chúc là Ti đền đồ để li rước lớn chết cho người sau”.
Theo từ dién Tiếng Việt, d chúc là đông từ mang ý ngĩa “đấm lại những việc người san cân làm và nên làm”” hay “a văn bản chính thức ghi nhữngƒ muốn của một người, đặc biệt là xử lý những tài sẵn cũa mình sau khu chất”, Tựa. chung về mất ngỡ ngiĩa, có thể hiểu di chúc là ý nguyên của cá nhân trước khi chết gồi gim cho những nguit còn sống để người còn sống cẩn làn/ nên làn những công vite gi sau khi người do chất đi Đổi gốc độ xã hội, dk chúc được xem là ước nguyện của một người chất & để Ini, Thông qua đã chúc, người chất truyền đạt mong muốn của bản thân liên quan dn mit ảnh căn và vất chất, Dao gém của cãi tải sin cá nhân, chuyển dich tải sân, vai rồ ngiĩa vụ cũa những người con sống,. Xét theo phương điện nhất din, di chúc quyết inh phần nào về mất tơ hữu tit sẵn và mang ý nghĩa tính thin rất lớn dic tiệt gi người chết và các thể hệ thừa kể. Vai tr cũa d chúc trong xã hội gop nhẫn phát trién và lâm tiên để cho các quy nh pháp luật vi di chúc Dui gốc đô pháp Lý thuật ngữ di chúc đã xuất hiện từ rat lâu trong hệ thống phip luật din ar của các quốc gia, fnhình tei hộ thống pháp luật La Mã cỗ dai đã nêu rên Căn cử vào nhống nổi dang Lý luận của nhiễu hộ thống pháp luật lớn trên thé giới, có thể thiy oi chúc chủ yêu được câu thành bit hai yiut6 quan trọng là “sie cảnh coat vi tin căn" và "có hiệu lục san lớn người dé la di chíc chit”.
Đây cũnglà nin ting mà pháp luật cũa hiw hết các nước dựa vào để xây đụng nên khái niệm vé dé chúc trong hệ thông pháp luật của riêng mình Trãi qua các gai đoạn lịch số phát triễn xuất phát tirnim cầu cơn người và thục tổ xã hội, thuật ngữ đi chú: được xây dang dưới nhiễu tên goi khác nhau~ điều này phin nào thể hién sự đa dang trong ce goc nhin khi tiép cân vin dé này của cuộc sng, ‘Tai Việt Nam, pháp luật và thie kế cũng thay đổi và phất hiển qua các thời kỳ, Trong mốt giai đoạn pháp luật, thuất ng và quy định pháp lý về đ chúc lạ có những khác biệt, đặc điểm riêng Thời kỳ phong kiến, dù chua có luật dân sư quy Cánh chỉ tất và thừa kệ nhưng những nôi ding cơ bản về di chúc cũng để được ghỉ nhận trong các bộ luật đều chỉnh chung và dưới nhiều góc 46. Dưới thời nhà Lô, Luật Hồng Đức" không chỉ quy Ảnh các vin để vé hình sơ ma còn đành hẳn hai ‘Viin Ngân ngữ học (2002), Tir điển Tiéng Piet phổ thông, Di Ning, tr 254. Vi Nghnnet học C00): Tran Ring Pit ong Neng 258 * Lie ng Sứ tôn ggg in bộ ce nb iy Ld, i chê, chức insta Đụ Vệt hàn saan con đhợc Emgy Do các bộ ta ck gg 10 chương — Hộ hôn và Điễn sin — để nói về hôn nhân, ga định ruông dit, chế độ tài sin, ting cho và di chic,. Theo đó Luật Héng Đúc đã quy Ảnh vé đ chúc dust tên gọi là "Chúc thư" hay “Van khế" và các quan hệthùa kế dưới hai dạng theo di chúc” và không theo di chúc (hờn kế theo lua)’ én thời Nguyễn, do nự lễ thuộc về chính tr nên pháp luật tiểu Nguyễn có thé co la bản ao chép phip luật của nhà Thanh (Trung Qué.) So với Bộ luật Hồng Đúc, Bộ luật Gia Long aia tiểu Nguyẫn, tập trùng giã quyết các vẫn để din mr nhờ là một phẫn của nhãng vin đồ lớn hơn vé tổn inh, hành chính và hình sự "khổng côn những đu khoản liên quan đẫn hương Biên chúc thuc độn chỗ đổ tài sốn cia vợ chéng”TM.
Tuy nhiên trong quả tỉnh áp dang, ngờ lâm lui thot Nguyễn có b8 sung một sổ quy định về dân sơ trong các Tĩnh vục thi k, khể ước ‘Thi kỳ Pháp thuộc (tờ năm 1858 din năm 1949), Bộ Din luật gần yêu tại Nem Ky không quy dinh nội dụng thir ký, Ngược Ini, Bộ Din luật Bắc Ky được xây dung đợa trên nin ting của Bộ luật Dân sợ Pháp năm 1804 có kể thừa các guy đánh của Bộ luật Hồng Đúc và Bộ luật Gia Long nôn có những quy đính liên quan đến d chúc. Bộ luật nay không nhắc din hình thức di chúc miễng mã chủ yêu quy di vi di chúc viết chi tất hơn sơ với rước đây đới tên goi "chúc thơ, ví đụ Điều 323 Bộ Dân luật Bác Kỷ quy ảnh: "Chúc th phe làm thành tờ chữ: hoặc do 1d telập hoặc làm thênh chứng thư có hay không có viên chức th thực”. Tại Trang Kỹ, Hoàng Việt Trung kỳ Hộ luật sao chép li hấu hết các đều khoản của Bộ Dân. Init Bắc Ky, nhung không để cập din di chúc miéng ma chủ yếu quy Ảnh vé di chúc viết Như vây, so vớ thời kỹ phong tiễn, pháp luật thời kỹ Pháp thuộc đã có những buớc phát hiễn về te đợy pháp lý và kỹ thuất Tập pháp liên quan đến đi chúc Thôi kỷ từ năm 1945 din nay, đểm qua ha giai đoạn chính là thời kỹ 1945 — 1975 va thời kỹ sau năm 1975, có thé thấy các nội dung về di chúc đá phát triển và được pháp dién hóa hơn tất nhiêu, Di chúc không ahing đoợc sỡ dụng ng rất trong đời séng dân arma còn a một kei niềm quan trong được dé cập trong khon học pháp lý.
Thông tr sổ $1/TANDTC ngày 24/7/1981 của Tòa én nhân dân tối cao Jin Vật Noma din có tận gi là Quốc trêu hàn hột rên ð ying tin gi Lat Hằng Đức do b mặc đã hông phảilàên gi đúh bác “heo các đu 354,300 Bộ Lait Hằng Đúc ˆ Mo các du 372377, 390,388 Bộ Toit Hằng Đức ‘Vinh (973) CỔ ude ade Aon ve pp sĩ suất băn thí Si Gi. ir tướng din giải quyết các tranh chấp về thir kế (Thông 1) không tree tiép dn nghĩa di chúc những có quy định nối ham cin di chúc.