Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH HOMESTAY 1. Khái niệm và đặc điểm của du lịch homestay 1. Khái niệm homestay Khi nói về homestay, người ta thường hiểu đó là một hình thức lưu trú, bên cạnh đó cũng có ý kiến cho rằng đây là một loại hình du lịch. Do đó, trên thế giới và ở Việt Nam hiện đang xuất hiện nhiều khái niệm về homestay và chúng được nghiên cứu dựa trên nhiều góc độ khác nhau.
Theo từ điển tiếng anh Oxford, “homestay” chỉ người từ nơi khác, vùng khác đến ở tại nhà dân nơi mình đến, học tập, tìm hiểu văn hóa, lối sống của vùng đất mới. Thuật ngữ này xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục trở nên cấp thiết và vấn đề du học trở nên phổ biến. [7] Theo Frogsleap Foundation (quỹ hoạt động xã hội và triển khai dự án cộng đồng) đưa ra khái niệm về homestay như sau: Homestay là một loại hình “du lịch xanh” lý tưởng đối với các bạn trẻ quốc tế yêu thích khám phá văn hóa tại các nước bản địa. Khi đi du lịch homestay, thay vì ở khách sạn hoặc các nhà nghỉ các bạn sẽ ở ngay tại nhà của dân địa phương để có thể có một góc nhìn gần gũi và thực tế hơn với cách sống và nền văn hóa của nước chủ nhà.
Khách được xem như một thành viên của gia đình và tham gia vào các sinh hoạt đời thường như ăn cơm chung mâm và trò chuyện trao đổi với các thành viên. Khách cũng được yêu cầu phải “Nhập gia tùy tục” và biết cách tôn trọng các quy tắc và sự riêng tư nhất định của gia chủ.” [9] Theo Tạp chí Kinh tế Sài Gòn Online, ông Haji Sahariman Hamdan (Chủ tịch Hiệp hội homestay Malaysia) đã phát biểu: “Homestay là loại hình du lịch mà du khách sẽ được ở và sinh hoạt chung nhà với người dân bản xứ như thành viên trong gia đình, để khám phá phong cách sống của người dân, 7 trải nghiệm cuộc sống thường ngày của họ để biết được văn hóa của người dân nơi đó” [35] Ở một số nước mà loại hình du lịch homestay tương đối phát triển như Ailen hay Thái Lan, du lịch homestay được hiểu: “Là một loại hình du lịch cộng đồng, dành cho các đối tượng khách thích được trải nghiệm cuộc sống cùng với các hộ gia đình tại nhà của họ, nhằm tìm hiểu về cộng đồng.” [7] Theo khái niệm của Tổng cục du lịch Việt Nam: “Homestay là nơi sinh sống của người sở hữu nhà hoặc sử dụng hợp pháp trong thời gian cho thuê lưu trú, có trang thiết bị tiện nghi cho khách du lịch thuê lưu trú, có thể có dịch vụ khác theo khả năng đáp ứng của chủ nhà”. [5] Như vậy, khái niệm homestay có thể hiểu như sau: Homestay là một loại hình du lịch dựa vào cộng đồng, loại hình du lịch này sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thật từ việc được trực tiếp tham gia vào các hoạt động sinh hoạt cùng người dân bản địa. Qua đó hiểu về con người, bản sắc văn hóa, những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vùng, miền địa phương.
Đặc điểm của du lịch homestay Giúp du khách có những trải nghiệm như dân bản địa: Du khách khi đi du lịch homestay sẽ ăn - ngủ - nghỉ - sinh hoạt cùng người dân bản địa, trải nghiệm cuộc sống như một người nông dân với những trải nghiệm như hái quả, trồng cây, trồng lúa,. Chính hoạt động này sẽ giúp bạn có cơ hội làm quen và trải nghiệm cuộc sống hàng ngày như một người địa phương chính gốc với bản sắc văn hóa riêng biệt mà chỉ ở vùng đó mới có. Ý nghĩa của hoạt động này đem lại đó là cho du khách có cái nhìn thực tế về giá trị văn hóa của dân tộc, của vùng miền và sự đa dạng của nó. Góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ các giá trị văn hóa tốt đẹp.
Thường hình thành ở những địa phương có nét đặc trưng riêng biệt về yếu tố văn hóa dân tộc và những địa phương đó không đủ điều kiện để xây 8 dựng các cơ sở cung cấp dịch vụ du lịch cao cấp: Các homestay sẽ được xây dựng và hoạt động ở những vùng có đông các dân tộc thiểu số sinh sống, cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ sở hạ tầng không hiện đại. Môi trường tự nhiên xung quanh thì đơn sơ, cư dân rất giản dị, những vùng như vậy có không khí trong lành, ít khói bụi, không bị ô nhiễm tiếng ồn. Sử dụng các tài nguyên du lịch là phong cảnh đẹp và yếu tố văn hóa bản địa: Homestay được hình thành dựa trên những giá trị hấp dẫn của thiên nhiên và yếu tố văn hóa của địa phương, nguồn nhân lực chính tham qua vào hoạt động của homestay cũng là những người dân bản địa sống tại địa phương đó. Đến với loại hình du lịch homestay thì người cung cấp dịch vụ, người hướng dẫn đều là dân bản địa, cũng chỉ có họ mới có thể cho du khách những trải nghiệm đặc biệt bởi đó là nơi thân thuộc từ bé, là nơi họ sinh ra và lớn lên.
Homestay chủ yếu mang đến cho du khách sự mới lạ và cũng như một hình thức của sự gắn kết cộng đồng. Rẻ hơn các loại hình du lịch khác: Chọn loại hình du lịch homestay, trong chuyến đi, du khách sẽ ít tốn kém hơn vì nhìn chung so với những loại hình du lịch khác thì lượng chi phí phải bỏ ra để sở hữu những dịch vụ trong chuyến đi đối với du lịch homestay rẻ hơn nhiều. Có thể du khách không được cung cấp những dịch vụ cao cấp, đắt tiền nhưng đổi lại du khách sẽ được trải nghiệm những hoạt động mới mẻ mà ở những loại hình du lịch khác không có. Lịch sử hình thành và điều kiện phát triển của loại hình du lịch homestay 1.
Lịch sử hình thành loại hình du lịch homestay * Trên thế giới Sau Chiến tranh Thế giới thứ 2, nhiều người mong muốn được sống yên bình ở nông thôn, xa rời thành phố và những áp lực của quá khứ. Tuy nhiên, thực tế, chỉ một bộ phận nhỏ có đủ khả năng để chi trả chi phí để ở 9 những khách sạn cao cấp tại các vùng nông thôn hoặc những khu vực có nhiều cảnh quan thiên nhiên. Từ đó, việc lưu trú tại nhà dân ở thôn quê mang lại một sức hấp dẫn lớn, cho phép du khách có điều kiện trải nghiệm những nét đặc sắc trong cuộc sống của người nông dân với mức chi phí thấp hơn. Áo là nước tiên phong ở châu Âu đưa ra chương trình kỳ nghỉ tại các ngôi nhà xây trong trang trại.
Nhiều nước sau đó đã áp dụng và tổ chức các chương trình tương tự. Khi đó, loại hình du lịch nghỉ ở nhà dân được gọi với các khái niệm như: Nhà ngủ qua đêm có ăn sáng (bed and breakfast houses); nhà ở xây trong trang trại (farmhouses); nhà khách (guesthouses); nghỉ tại nhà dân (homestay houses). [12] Từ những năm 80 - 90 của thế kỷ XX, homestay đã phát triển ở những đất nước thuộc khu vực châu Phi, châu Úc, châu Mỹ La Tinh. Thuật ngữ “homestay” xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục trở nên cấp thiết và vấn đề du học trở nên phổ biến.
Năm 1980, đã xuất hiện những slogan ấn tượng như: “Open your home to the world and the world become your home” (Hãy mở cánh cửa nhà bạn ra với thế giới và thế giới sẽ trở thành ngôi nhà của bạn), hoặc “Become part of my family” (Hãy là thành viên của gia đình chúng tôi nhé). [7]Khi đó, homestay chỉ là một hình thức lưu trú giúp các du học sinh có thể hòa nhập nhanh chóng tại cộng đồng mới, trường học mới ở một nơi xa lạ với nền văn hóa khác biệt và giúp du học sinh học được ngôn ngữ bản địa. Sau đó, thuật ngữ homestay mới dần xuất hiện trong lĩnh vực du lịch, ban đầu homestay chỉ là một hình thức lưu trú, nhưng khi được đưa vào du lịch thì nó đã trở thành một loại hình du lịch, được đông đảo người chú ý và yêu thích. Ở khu vực ASEAN, chương trình nhà nghỉ homestay được Bộ Du lịch Malaysia lần đầu triển khai vào năm 1995 tại Temeroh, Pahang nhằm quảng bá văn hóa Kampung (tên gọi các ngôi làng truyền thống của Malaysia) và tăng cường sự tham gia của người dân nông thôn trong ngành du lịch và văn 10 hóa dựa vào cộng đồng.
Kể từ đó, các làng ở tiểu bang khác đã dần hình thành khái niệm lưu giữ khách du lịch trong các ngôi nhà homestay trong làng mình. Nhưng cũng có ghi chép cho rằng loại hình du lịch homestay có thế bắt nguồn từ đầu năm 1970 tại Malaysia. Sau đó, loại hình du lịch này cũng dần dần phát triển và nở rộ theo xu hướng chung của thế giới. * Ở Việt Nam Năm 1970, loại hình du lịch homestay dựa vào cộng đồng xuất phát từ du lịch làng bản và thường cần có người dẫn đường hay có sự hỗ trợ của người dân bản xứ.
Đây được coi là tiền đề cho sự phát triển loại hình du lịch homestay. Năm 1995, du lịch homestay tại Việt Nam đã bắt đầu được chú ý hơn kể từ khi có chương trình tàu Thanh niên Đông Nam Á, cập cảng lần đầu tiên ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ban đầu, homestay Việt Nam là ý tưởng xuất phát từ công ty du lịch mà từ nhu cầu khách du lịch nước ngoài. Thay vì chọn những nhà nghỉ hoành tráng hay khách sạn cao cấp, khách du lịch có xu hướng muốn ở ngay tại nhà dân địa phương, sinh hoạt cùng người dân địa phương để tìm hiểu văn hóa, cuộc sống của người dân bản địa.
Chính xu hướng này đang khiến trào lưu kinh doanh homestay ngày nở rộ khắp cả nước. [10] Năm 1997 du lịch homestay dần phát triển ở nước ta, đến năm 2002, Việt Nam đã đón các đoàn khách từ Nhật, Thái Lan và Mỹ từ con tàu Thanh niên Đông Nam Á đến các ngôi nhà cổ trên đường Trần Hưng Đạo, quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó, homestay Việt Nam đã ghi dấu ấn đẹp đẽ trong mắt du khách nước ngoài và giúp loại hình này phát triển hơn nữa trong ngành du lịch Việt Nam. Năm 2006 du lịch homestay tại Việt Nam bắt đầu trở thành một loại hình du lịch mang lại lợi ích kinh tế khá cao cho du lịch nước nhà và tiếp tục phát triển mạnh mẽ cho đến nay.
Điều kiện phát triển của loại hình du lịch homestay 1.