Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cách mạng công nghệ, ngành xây dựng cùng vật liệu xây dựng tại Việt Nam đang chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ. Công ty Cổ phần Đầu tư Xây lắp và Vật liệu Xây dựng Đông Anh là một trong những đơn vị tiêu biểu với thị phần tấm lợp chiếm khoảng 22% cả nước và 28% toàn miền Bắc. Trong giai đoạn 2021 - 2023, quy mô nhân sự của doanh nghiệp liên tục mở rộng từ 630 người lên 701 người, cùng doanh thu thuần duy trì ở mức cao từ 408 tỷ đồng đến hơn 412 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về quy mô sản xuất và áp lực từ các tiêu chuẩn công trình xanh theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, cùng các công nghệ hiện đại như Mô hình thông tin công trình và tự động hóa dây chuyền, đã đặt ra thách thức lớn đối với chất lượng nguồn nhân lực. Thực tế cho thấy công tác đào tạo tại đơn vị vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, từ khâu khảo sát nhu cầu, thiết kế kế hoạch mang tính khuôn mẫu đến việc thiếu hụt các công cụ đo lường hiệu quả sau đào tạo.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng đào tạo nhân lực tại công ty giai đoạn 2021 - 2023, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược và khả thi nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho giai đoạn 2024 - 2025, định hướng đến năm 2030. Đề án không chỉ mang giá trị thực tiễn đối với đơn vị nghiên cứu mà còn là tài liệu tham khảo giá trị cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vật liệu xây dựng trong việc tối ưu hóa hiệu suất làm việc và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản trị nhân lực hiện đại, kết hợp chặt chẽ giữa các mô hình học thuật và thực tiễn doanh nghiệp sản xuất. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh quy trình quản trị đào tạo nhân lực 4 giai đoạn bao gồm: xác định nhu cầu đào tạo, lập kế hoạch đào tạo, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả sau đào tạo.

Khái niệm đào tạo nhân lực được tiếp cận theo hướng hiện đại, xem đây là quá trình có hệ thống nhằm trang bị kiến thức chuyên môn, hoàn thiện kỹ năng thao tác và nâng cao phẩm chất nghề nghiệp cho người lao động, hướng tới việc lấp đầy khoảng cách giữa năng lực hiện có và yêu cầu công việc. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng mô hình Tổ chức học tập hiệu quả của Josh Bersin với 4 cấp độ phát triển: đào tạo tự phát, đào tạo chuyên nghiệp, phát triển nhân tài và xây dựng năng lực thích ứng cho tổ chức.

Khung năng lực KSA gồm ba trụ cột Kiến thức, Kỹ năng và Thái độ được sử dụng làm công cụ đối chiếu để phân tích khoảng cách kỹ năng của nhân sự. Về mặt pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào Điều 59 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 và các quy chuẩn ngành nhằm đảm bảo tính hợp pháp và quyền lợi đào tạo của người lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Đề án kết hợp hài hòa giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao nhất cho dữ liệu:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Tác giả tiến hành phỏng vấn sâu trực tiếp cán bộ quản lý cấp cao bao gồm Ban Giám đốc, Trưởng phòng Tổ chức Nhân sự và các trưởng bộ phận. Cùng với đó, kỹ thuật điều tra bảng hỏi được triển khai với cỡ mẫu khảo sát là 98 phiếu, thu về 80 phiếu hợp lệ đạt tỷ lệ phản hồi 81,6%. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho ba nhóm đối tượng chính: cán bộ quản lý chiếm 17,5% với 14 phiếu, nhân viên văn phòng chiếm 45% với 36 phiếu và lao động kỹ thuật trực tiếp chiếm 37,5% với 30 phiếu.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập và tổng hợp các báo cáo tài chính, báo cáo tổ chức nhân sự, kết quả sản xuất kinh doanh và dữ liệu đào tạo nội bộ giai đoạn 2021 - 2023 tại công ty.
  • Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Dữ liệu điều tra được nhập liệu và phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Excel. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm tính toán nhanh chóng, chính xác tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và phân tích so sánh chéo giữa các nhóm nhân khẩu học. Thời gian triển khai khảo sát thực địa diễn ra từ ngày 15/08/2024 đến ngày 05/09/2024.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng và khảo sát thực địa tại công ty đã chỉ ra nhiều nét đặc trưng và các vấn đề cốt lõi trong hoạt động đào tạo:

  • Nhu cầu đào tạo chuyên môn kỹ thuật tăng liên tục: Tổng số lao động kỹ thuật trực tiếp có nhu cầu đào tạo nâng cao tay nghề tăng dần đều qua từng năm, cụ thể từ 48 người năm 2021 lên 57 người năm 2022 và đạt 59 người năm 2023, tương ứng mức tăng trưởng 22,9% sau ba năm. Trong đó, công nhân kỹ thuật chiếm tỷ trọng lớn nhất với 36 người có nhu cầu đào tạo vào năm 2023.
  • Cơ cấu căn cứ xác định nhu cầu còn phân tán: Khi khảo sát 80 người lao động, có 40% ý kiến cho rằng công ty xác định nhu cầu dựa vào phân tích cá nhân, 35% dựa vào phân tích tổ chức và 25% dựa vào phân tích công việc. Về phương pháp xác định, phương pháp đánh giá trực tiếp chiếm tỷ lệ cao nhất là 42,5% với 34 phiếu, tiếp theo là quan sát với 22,5%, phỏng vấn chiếm 20% và khảo sát qua bảng hỏi chỉ chiếm 15%.
  • Nhận thức của người lao động rất tích cực: Có đến 90% nhân sự tham gia khảo sát đánh giá công tác đào tạo đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của công ty. Đồng thời, 100% nhân sự khẳng định việc tham gia các khóa học xuất phát từ nhu cầu tự thân kết hợp với yêu cầu nhiệm vụ của doanh nghiệp.
  • Chất lượng đội ngũ có bước chuyển biến rõ rệt: Quy mô lao động đạt 701 người vào năm 2023, trong đó trình độ đại học đạt 384 người chiếm 54,8%, trình độ trên đại học đạt 31 người chiếm 4,4% và cao đẳng đạt 193 người chiếm 27,5%. Lực lượng lao động nam giới chiếm ưu thế với 481 người chiếm 68,6%, phù hợp với đặc thù sản xuất và thi công xây lắp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đào tạo tại công ty cho thấy doanh nghiệp đã bước đầu xây dựng được hệ thống đào tạo có kế hoạch, nhận được sự đồng thuận cao từ đội ngũ cán bộ công nhân viên. Tuy nhiên, khi đối chiếu với mô hình Tổ chức học tập hiệu quả, công ty hiện mới chỉ dừng lại ở cấp độ 2 là đào tạo và phát triển mang tính chuyên nghiệp, chưa tiến tới cấp độ phát triển tài năng và thích ứng linh hoạt.

Hạn chế lớn nhất nằm ở khâu lập kế hoạch đào tạo còn mang tính rập khuôn hàng năm, chưa thực sự bám sát các khoảng cách năng lực cụ thể của từng vị trí công việc. Hoạt động đánh giá kết quả đào tạo chủ yếu dừng lại ở mức độ đo lường phản ứng học viên hoặc chấm điểm cuối khóa, chưa xây dựng được hệ thống tiêu chí theo dõi hiệu quả làm việc thực tế sau 3 đến 6 tháng.

Các dữ liệu nghiên cứu về phân bố phương pháp xác định nhu cầu và tỷ lệ hài lòng có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ tròn cơ cấu phương pháp và biểu đồ cột so sánh biến động số lượng nhân sự được đào tạo qua các năm. Điều này giúp các nhà quản trị nhận diện rõ nét sự mất cân đối giữa đào tạo lý thuyết tập trung và đào tạo thực hành tại hiện trường, từ đó đưa ra những điều chỉnh phân bổ ngân sách phù hợp hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết luận phân tích thực trạng, đề án đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm hoàn thiện công tác đào tạo nhân lực tại công ty:

  • Hoàn thiện quy trình xác định nhu cầu đào tạo trên cơ sở khung năng lực: Ban hành bộ tiêu chuẩn năng lực KSA chi tiết cho 100% các vị trí công việc. Phòng Tổ chức Nhân sự chủ trì việc kết hợp bản mô tả công việc với phiếu đánh giá kết quả thực hiện định kỳ, nhằm giảm tỷ lệ xác định sai lệch nhu cầu xuống dưới 5%. Thời gian hoàn thành trong Quý 1 năm 2025.
  • Đổi mới nội dung và đa dạng hóa hình thức đào tạo: Thiết kế các chương trình đào tạo tích hợp công nghệ mới như phần mềm quản trị dự án, tiêu chuẩn xây dựng xanh và ứng dụng công nghệ sản xuất tấm lợp thân thiện môi trường. Đặt mục tiêu 100% kỹ sư thiết kế và quản lý dự án được tham gia ít nhất 2 khóa đào tạo chuyển giao công nghệ mới mỗi năm trong giai đoạn 2025 - 2026.
  • Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên nội bộ và phương pháp kèm cặp: Xây dựng quy chế đãi ngộ cụ thể cho các chuyên gia, kỹ sư giỏi tham gia công tác giảng dạy nội bộ. Phòng Tổ chức Nhân sự phối hợp các phòng ban tổ chức 1 khóa đào tạo kỹ năng sư phạm chuyên sâu cho khoảng 15 đến 20 cán bộ nguồn vào Quý 3 năm 2025, hướng tới nâng tỷ lệ học viên hài lòng với phương pháp giảng dạy lên trên 90%.
  • Xây dựng hệ thống đánh giá kết quả đào tạo đa chiều: Thiết lập quy trình đánh giá 4 cấp độ kết hợp giữa phiếu kiểm tra kiến thức cuối khóa, phiếu theo dõi hiệu suất làm việc sau 3 tháng của quản lý trực tiếp và tỷ lệ giảm thiểu lỗi kỹ thuật tại xưởng sản xuất. Chỉ tiêu đặt ra là nâng cao năng suất lao động tối thiểu 12% đến 15% sau đào tạo, triển khai áp dụng đồng bộ từ năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của đề án đem lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Ban Lãnh đạo và Giám đốc Nhân sự các doanh nghiệp xây dựng, vật liệu xây dựng: Nắm bắt mô hình tổ chức đào tạo tinh gọn, phương pháp gắn kết hoạt động đào tạo với chiến lược kinh doanh và cách phân bổ nguồn ngân sách đào tạo tối ưu.
  • Trưởng phòng Nhân sự và chuyên viên đào tạo nội bộ: Trực tiếp sử dụng khung kế hoạch đào tạo mẫu, bộ câu hỏi khảo sát nhu cầu, phiếu đánh giá năng lực nhân viên mới và quy trình giám sát lớp học được trình bày chi tiết trong đề án.
  • Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực: Tham khảo khung lý thuyết hệ thống, phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng và phương pháp xử lý số liệu khảo sát thực tế tại một doanh nghiệp cụ thể.
  • Cơ quan quản lý và các hiệp hội ngành nghề xây lắp: Hiểu rõ hơn về thực trạng thiếu hụt kỹ năng và nhu cầu chuyển đổi công nghệ của người lao động trong ngành vật liệu xây dựng, từ đó đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển nghề nghiệp phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc xác định nhu cầu đào tạo cần kết hợp cả ba cấp độ phân tích tổ chức, công việc và cá nhân?
Việc kết hợp ba cấp độ phân tích giúp doanh nghiệp đảm bảo chương trình đào tạo vừa bám sát mục tiêu chiến lược phát triển của tổ chức, vừa chuẩn hóa theo đúng yêu cầu nghiệp vụ của vị trí công tác, đồng thời đáp ứng đúng nguyện vọng và lấp đầy khoảng trống năng lực thực tế của từng nhân viên.

Mô hình Tổ chức học tập hiệu quả mang lại lợi ích gì cho các doanh nghiệp vật liệu xây dựng?
Mô hình này giúp doanh nghiệp chuyển đổi từ phương thức đào tạo tự phát, chắp vá sang xây dựng văn hóa học tập liên tục. Điều này giúp đội ngũ kỹ sư và công nhân nhanh chóng thích ứng với những thay đổi về công nghệ, dây chuyền sản xuất mới và các tiêu chuẩn vật liệu xanh quốc tế.

Làm thế nào để giảm thiểu xung đột giữa tiến độ thi công công trình và thời gian tham gia đào tạo?
Doanh nghiệp nên áp dụng linh hoạt hình thức đào tạo tại chỗ, đào tạo kèm cặp trực tiếp tại hiện trường và chia nhỏ module bài giảng dưới dạng học tập trực tuyến. Cách làm này giúp người lao động có thể chủ động tiếp thu kiến thức mà không làm gián đoạn dây chuyền sản xuất kinh doanh.

Hoạt động đào tạo nhân lực xanh đóng vai trò như thế nào trong sự phát triển bền vững của doanh nghiệp?
Đào tạo nhân lực xanh giúp người lao động nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường, nắm vững quy trình xử lý chất thải và vận hành tốt các công nghệ sản xuất thân thiện. Điều này giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản kỹ thuật khi tham gia đấu thầu các dự án quốc tế.

Doanh nghiệp quy mô vừa có thể đo lường hiệu quả sau đào tạo bằng những chỉ số cụ thể nào?
Doanh nghiệp có thể sử dụng các chỉ số đo lường trực quan như tỷ lệ sản phẩm lỗi hỏng giảm sau đào tạo, thời gian hoàn thành một công đoạn kỹ thuật, kết quả đánh giá KPI định kỳ của trưởng bộ phận và chỉ số gắn kết, giữ chân nhân tài sau khi được bồi dưỡng nâng cao tay nghề.

Kết luận

  • Đề án đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị đào tạo nhân lực trong doanh nghiệp sản xuất và xây lắp.
  • Nghiên cứu phản ánh sát thực bức tranh đào tạo tại Công ty Cổ phần Đầu tư Xây lắp và Vật liệu Xây dựng Đông Anh giai đoạn 2021 - 2023 với nhiều số liệu thực chứng giá trị.
  • Chỉ rõ những điểm nghẽn cốt lõi trong công tác xác định nhu cầu, lập kế hoạch và đo lường kết quả sau đào tạo tại doanh nghiệp.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền với lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2024 đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.
  • Các nhà quản trị và bộ phận nhân sự có thể tham khảo áp dụng ngay hệ thống biểu mẫu và quy trình đề xuất để nâng cao năng suất lao động và tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp.