Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DẠY HỌC TIỂU PHẨM PIANO CHUYỂN SOẠN TỪ CA KHÚC THIẾU NHI VIỆT NAM 1. Một số khái niệm Trong nghiên cứu về lý luận dạy học nói chung và dạy học Piano nói riêng, việc làm rõ những khái niệm và thuật ngữ có một tầm quan trọng nhất định. Những khái niệm và thuật ngữ này được sử dụng mang tính thống nhất trong cả 3 chương của luận văn. Trước khi đến với nội dung chính, tác giả luận văn sẽ giải thích một số khái niệm để làm công cụ mang tính hỗ trợ nghiên cứu và hiểu rõ ý nghĩa của đề tài hơn.
Dạy học Dạy học là một quá trình phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học, dưới sự hướng dẫn, điều khiển của thầy, học trò có được kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy, nhân cách. Trong quá trình dạy học, người thầy tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo, tư duy phản biện của học trò để nâng cao tính tự giác học tập, tự khám phá và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Kết quả dạy học không chỉ được đánh giá qua kiến thức mà còn qua sự phát triển toàn diện của người học. Có nhiều cách định nghĩa về dạy học, qua tìm hiểu có một số quan điểm của các tác giả: Trong cuốn Tâm lý dạy học của Hồ Ngọc Đại có nêu đầy đủ và rõ ràng hơn như sau: Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học [9, tr.
10 Tác giả của luận văn tán thành quan điểm của tác giả Hồ Ngọc Đại. Mối quan hệ giữa người dạy và người học có ảnh hưởng và tác động một cách chặt chẽ đến tính tích cực, sáng tạo của cả người dạy và người học. Trong cuốn Giáo dục học, tác giả Phạm Viết Vượng nêu khái niệm: “Dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể, trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kỹ năng hoạt động” [47, tr. Cuốn Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (1998) có giải nghĩa dạy là “truyền lại tri thức hoặc kỹ năng một cách ít nhiều có hệ thống, có phương pháp” [35, tr.236] và học là “thu nhận kiến thức, luyện tập kỹ năng do người khác truyền lại” [35, tr.
Quá trình này nhằm mục tiêu giúp HS nắm bắt và hiểu được kiến thức mới, phát triển khả năng tư duy, sự sáng tạo và kỹ năng xử lý thông tin. Hoạt động dạy và hoạt động học đều phải được tiến hành trên bản thể của QTDH là nội dung dạy học. Nội dung dạy học là yếu tố khách quan, quyết định tiến trình và phương pháp của hoạt động dạy và hoạt động học. Các quan điểm về dạy học của các tác giả trên đã khái quát về dạy học cung cấp cho con người những tri thức, kỹ năng, thái độ và các phẩm chất cần thiết để họ có thể sống, học tập và làm việc hiệu quả.
Tri thức giúp con người hiểu biết về thế giới xung quanh, kỹ năng giúp con người thực hiện các hoạt động trong cuộc sống, thái độ giúp con người định hướng hành vi và phẩm chất giúp con người trở thành những người có ích cho xã hội. Với những khái niệm được nêu trên, tác giả luận văn nhận thấy: Dạy học là một quá trình phối hợp thống nhất giữa người dạy và người học, trong đó người dạy giữ vai trò chủ đạo, điều khiển, hướng dẫn, người học chủ động tích cực, tự giác điều khiển quá trình nhận thức để lĩnh hội tri thức, hình thành năng lực và các phẩm chất cần thiết cho sự phát triển của bản thân, đạt được mục tiêu dạy học. Dạy học Piano Trong quá trình dạy học Piano, giáo viên sẽ trang bị cho HS những kiến thức cơ bản về lý thuyết âm nhạc như các kiến thức về nốt nhạc, cao độ, trường độ, nhịp điệu, hòa âm, ký hiệu âm nhạc, v.v; kỹ thuật chơi đàn Piano bao gồm các kỹ thuật về tư thế ngồi, vị trí ngón tay, cách bấm phím, cách chơi các hình tiết tấu, kỹ thuật đàn giai điệu…; khả năng đọc bản nhạc gồm nhận biết các ký hiệu âm nhạc và thể hiện thành âm thanh trên đàn Piano; khả năng biểu diễn, thể hiện các tác phẩm Piano một cách chính xác, có sắc thái cảm xúc. Ngoài ra, GV Piano cũng sẽ giúp HS phát triển các kỹ năng mềm như sự tập trung, sự kiên trì, sự sáng tạo và khả năng hợp tác.
Dạy học Piano là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự nỗ lực của cả GV và HS. Người GV sẽ truyền cảm hứng và tình yêu âm nhạc đến cho HS, tạo ra môi trường học tập thoải mái và thú vị, giúp HS cảm thấy hứng thú và say mê với việc học đàn Piano. Từ khái niệm dạy học và diễn giải những vấn đề đặc thù của dạy học Piano, chúng tôi quan niệm: Dạy học Piano là quá trình phối hợp thống nhất giữa GV dạy Piano và HS học Piano, trong đó người dạy giữ vai trò chủ đạo, điều khiển, hướng dẫn, người học chủ động tích cực, tự giác điều khiển quá trình nhận thức để hình thành năng lực cần thiết về Piano (kiến thức, kỹ năng, kỹ thuật đàn Piano), đạt được mục tiêu dạy học Piano. Phương pháp dạy học 1.
Phương pháp Phương pháp là một khái niệm quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống. Việc nghiên cứu và vận dụng phương pháp một cách hiệu quả sẽ giúp con người thực hiện công việc một cách hiệu quả và đạt được mục tiêu đề ra. Phương pháp thường được nghiên cứu dưới hai góc độ chính là phương pháp luận và phương pháp thực tiễn. 12 Phương pháp luận là lý luận về phương pháp, bao gồm các nguyên lý, quan điểm, quy tắc, thủ tục được sử dụng để chỉ đạo việc lựa chọn và vận dụng các phương pháp thực tiễn; Phương pháp thực tiễn là những phương pháp được sử dụng trong thực tế để thực hiện một công việc hay giải quyết một vấn đề nào đó.
Trong cuốn Từ điển triết học (1986), Nxb Tiến bộ Mát-xcơ-va đưa ra khái niệm như sau: “Phương pháp là cách thức đạt tới mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trật tự nhất định” [33, 458]. Tương tự, Đại từ điển tiếng Việt do tác giả Nguyễn Như Ý định nghĩa: “Phương pháp là cách thức tiến hành để có hiệu quả cao” [49, tr. Trong cuốn Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới, tác giả Thái Duy Tuyên đưa ra quan niệm: “Phương pháp là một khái niệm mô tả phương hướng vận động trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người” [44, tr. Các quan điểm về phương pháp trong các tài liệu trên đều có điểm chung là nhấn mạnh đến cách thức, con đường, quy tắc, thủ tục được sử dụng để thực hiện một công việc hay giải quyết một vấn đề nào đó.
Các quan điểm trên đều có giá trị và có thể bổ sung cho nhau. Việc hiểu và vận dụng đúng đắn các quan điểm này sẽ giúp chúng ta lựa chọn và sử dụng phương pháp một cách hiệu quả trong mọi lĩnh vực của đời sống. Như vậy, qua các quan điểm của các tác giả đi trước, có thể hiểu: Phương pháp là tổ hợp hay một hệ thống cách thức được sử dụng để thực hiện một công việc hay giải quyết một vấn đề nào đó một cách khoa học. Phương pháp dạy học Dựa trên các nghiên cứu và lý thuyết về PPDH, tác giả luận văn có thể xây dựng các phương pháp giảng dạy tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.
Các phương pháp dạy học phổ biến như: phương pháp truyền thống, phương pháp tương tác, phương pháp nghiên cứu, phương pháp vấn đáp, phương pháp dự án,… Các phương pháp này có thể được kết 13 hợp và điều chỉnh linh hoạt tùy thuộc vào mục tiêu, nội dung học và đặc điểm của từng đối tượng HS. Khi chọn phương pháp dạy học phù hợp sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực và hiệu quả, khuyến khích sự tương tác, sáng tạo. Trong bài giảng về Lý luận dạy học hiện đại, tác giả Trịnh Thúy Giang có nêu: “Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của thầy, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học” [12, tr. Qua khái niệm trên có thể thấy rằng PPDH là tổ hợp cách thức hoạt động của GV và HS trong một điều kiện dạy học nhất định, nhằm đạt được các mục tiêu đề ra của việc dạy học nên PPDH phải được tính toán, lựa chọn một cách phù hợp, nói cách khác là PPDH khi được sử dụng phải mang tính khoa học.
Trong cuốn Lý luận dạy học hiện đại, một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học, các tác giả Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier (2012), viết: “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức, thông qua đó và bằng cách đó GV giúp HS lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể” [6, tr. Theo khái niệm này thì PPDH là hình thức, cách thức hoạt động giữa người dạy và người học một cách phù hợp với nội dung dạy học và điều kiện dạy học cụ thể nhằm đạt được các mục tiêu dạy học xác định. Từ những khái niệm của các tác giả đi trước, có thể hiểu: PPDH là tổ hợp cách thức hoạt động của người dạy và người học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của thầy và được thiết kế trên cơ sở khoa học, nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS, nhằm đạt được mục tiêu dạy học. Phương pháp dạy học Piano Từ khái niệm phương pháp dạy học và dạy học Piano, chúng tôi rút ra khái niệm phương pháp dạy học Piano là tổ hợp cách thức hoạt động của người dạy và người học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của thầy và 14 được thiết kế trên cơ sở khoa học, nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành học đàn Piano của HS, nhằm đạt được mục tiêu dạy học đàn Piano.