PHẦN MỞ ĐẦU 1. Ý nghĩa và tính cấp thiết của đề tài Cây cao su là loại cây Công nghiệp mà từ lâu đã mang lại giá trị kinh tế cao khi xuất khẩu. Với điều kiện tự nhên nhiều thuận lợi về đất đai, khí hậu, thổ nhƣỡng và thời tiết, nƣớc ta có rất nhiều cơ hội để trồng, chế biến và xuất khẩu cao su thiên nhiên và thu đƣợc lợi nhuận cao từ loại cây này. Vào khoảng cuối thế kỷ 19- đầu thế kỷ 20, trong thời kỳ Pháp thuộc, nhiều nơi ở Miền Đông Nam Bộ đã đƣợc các Nhà Tƣ bản Pháp chọn và lập nên các đồn điền cao su, đặt nền móng cho các nhà máy chế biến cao su hiện nay.
Sau ngày đất nƣớc đƣợc giải phóng, Nhà nƣớc Việt Nam tiếp quản quy trình sản xuất, các đồn điền, nhà máy và tiếp tục tích cực phát triển loại cây giàu tiềm năng này. Đến thời điểm hiện tại, cao su thiên nhiên đã là một trong các mặt hàng chủ lực xuất khẩu của Việt Nam, đứng trong top 5 các quốc gia trồng và xuất khẩu cao su thiên nhiên của thế giới. Bên cạnh đó, xuất khẩu cao su thiên nhiên góp một phần không nhỏ trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong nhiều năm liền, tạo nhiều việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời nông dân và góp phần cải thiện môi trƣờng sống… Tuy nhiên, trong những năm gần đây, từ suy thoái kinh tế thế giới năm 2008, giá cả của cao su thiên nhiên, vốn phụ thuộc nhiều ở các thị trƣờng giao dịch lớn trên thế giới có rất nhiều những biến động khó lƣờng. Thêm vào đó là sự cắt giảm đột ngột nhu cầu sản xuất và tiêu thụ lốp xe – nhu cầu sử dụng chính của cao su đã khiến cho không ít các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh chuyên kinh cấp mủ nƣớc và nhà sản xuất cao su Việt Nam phải sản xuất cầm chừng.
Thị trƣờng Trung Quốc, vốn chiếm hơn một nửa thị phần xuất khẩu Việt Nam lại có dấu hiệu chững lại bởi lƣợng hàng tồn kho khá lớn, đến năm nay 2013 thì gần nhƣ im ắng. Hiện nay hàng loạt các vƣờn cây cao su tiểu điền đang mùa thu hoạch bị đốn bỏ bởi chi phí thu hoạch, chăm bón cao hơn giá thành và nguồn cung đang quá dƣ thừa, thể hiện một thực trạng phát triển tự phát của ngƣời nông dân và gây hậu quả to lớn về kinh tế. Các yếu tố bất lợi khách quan của thị trƣờng cùng với những khuyết điểm vốn đang tồn tại trong ngành công nghiệp cao su tại Việt Nam đã và đang là mối e ngại không TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 nhỏ cho các nhà sản xuất cao su trong nƣớc, vừa của quốc doanh và vừa của tƣ nhân. Do đó, tác giả đã quyết định chọn đề tài: ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CAO SU THIÊN NHIÊN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014-2020.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: Làm rõ các nhân tố tác động đến việc đẩy mạnh xuất khẩu cao su tự nhiên Đánh giá thực trạng xuất khẩu cao su thiên nhiên của các doanh nghiệp Việt Nam: Thành công và hạn chế trong thời gian qua, các nhân tố ảnh hƣởng đến thực trạng này. Đề xuất giải pháp cho doanh nghiệp có hoạt động sản xuất – kinh doanh- xuất khẩu cao su nhằm đẩy mạnh xuất khẩu CSTN giai đoạn 2014-2020. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: hoạt động xuất khẩu CSTN của các doanh nghiệp Việt Nam Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu cao su thiên nhiên trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ và các tỉnh Tây Nguyên. + Về thời gian: Từ năm 2000 đến thời điểm nghiên cứu 4.
Phƣơng pháp nghiên cứu Thống kê kinh tế theo chuỗi thời gian và thống kê mô tả Nghiên cứu định tính : dựa trên các lý thuyết về xuất khẩu, cạnh tranh, thu thập số liệu thứ cấp từ các tạp chí chuyên ngành cao su, các báo và tài liệu nƣớc ngoài có liên quan đến tình hình xuất khẩu và tiêu thụ cao su trên thế giới để tổng hợp những vấn đề tổng quan cũng nhƣ cụ thể của thực trạng xuất khẩu cao su tự nhiên của Việt Nam. Tác giả cũng dựa trên những kinh nghiệm đã có của các quốc gia hàng đầu về xuất khẩu cao su nhƣ Malaysia, Indonesia, Thái Lan để tìm ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Nghiên cứu định lƣợng: Khảo sát lấy dữ liệu sơ cấp, làm bảng câu hỏi khảo sát để điều tra, phỏng vấn lấy ý kiến của các công ty chuyên xuất khẩu cao su nằm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 trong mẫu đã chọn. Tổng hợp kết quả khảo sát và dùng công cụ SPSS phân tích các nhân tố khám phá, hiệu chỉnh các biến độc lập để phù hợp với tình hình tại Việt Nam.
Sau đó từ kết quả mô hình phân tích xác định thứ tự ảnh hƣởng các yếu tố đến khả năng đẩy mạnh xuất khẩu CSTN Việt Nam. Tổng quan và điểm mới của luận văn Để nghiên cứu đề tài này, tác giả đã đọc và tìm hiểu một số đề tài có nội dung tƣơng tự về ngành cao su Việt Nam và tham khảo một vài tác phẩm nƣớc ngoài. Các tác phẩm trong nƣớc Huỳnh Văn Sáu, Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành cao su Việt Nam đến năm 2020, Luận án Tiến sĩ kinh tế, 2008, ngƣời hƣớng dẫn: PGS. Đồng Thị Thanh Phƣơng, Đại học Kinh tế TP.
Điểm mới: Đề tài sử dụng số liệu đánh giá về năng lực cạnh tranh, dùng các hàm số liệu để đƣa ra những kết quả định lƣợng làm cơ sở đề xuất giải pháp. Tác giả cũng tiến hành khảo sát trên các doanh nghiệp sản xuất cao su để lấy số liệu thực tế. Văn Thị Tƣờng Vy, Xuất cao cao su Việt Nam sang Trung Quốc, thực trạng và giải pháp, 2010, Luận văn thạc sĩ kinh tế, ngƣời hƣớng dẫn: GS. Đoàn Thị Hồng Vân, Đại học Kinh tế Tp.
HCM Điểm mới: Nêu ra tƣơng quan về cung cầu trên thị trƣờng cao su thế giới, phân tích thị trƣờng Trung Quốc và làm rõ những điểm mạnh yếu của xuất khẩu cao su thiên nhiên Việt Nam khi xuất khẩu vào thị trƣờng này. Những vấn đề chưa được đề cập: Đề tài không thực hiện khảo sát và định lƣợng thực tế. Trƣơng Văn Cƣờng, Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2017, 2008. Luận văn thạc sĩ kinh tế.
Đại học Kinh tế TP. HCM Điểm mới: Phân tích kỹ và có hệ thống, đồng thời đƣa ra các dự báo nhằm làm cơ sở xây dựng các chiến lƣợc, đề xuất đẩy mạnh xuất khẩu gạo Việt Nam Những vấn đề chưa được đề cập: Chƣa đƣa ra một mô hình phân tích và số liệu thực tế từ các doanh nghiệp kinh doanh và chế biến gạo để tạo tính khoa học cho đề tài. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Lý Trung Kiên- Một số giải pháp nâng cao chất lượng và đẩy mạnh xuất khẩu hồ tiêu tại các doanh nghiệp thành viên hiệp hội hồ tiêu Việt Nam (VPA), 2009. Luận văn thạc sĩ kinh tế.Đại học Kinh tế TP.
Điểm mới: Đề tài có thực hiện khảo sát ở 62 doanh nghiệp thuộc hiệp hội hồ tiêu Việt Nam VPA, các giải pháp rõ ràng, mạch lạc và hợp lý. Lƣơng Thị Trúc Phƣơng, Phân tích các nhân tố tác động đến tình hình xuất khẩu gạo tại TP. Đại học Kinh tế TP. Nội dung chính: Luận văn phân tích thực trạng, các nhân tố ảnh hƣởng đến tình hình xuất khẩu gạo tại Cần Thơ dựa trên định tính và các số liệu mới cập nhật, từ đó đề xuất giải pháp ứng với các nhân tố tác động này.
Luận văn không tiến hành điều tra khảo sát mà chỉ dùng các số liệu thứ cấp và gói gọn trên địa bàn tỉnh Cần Thơ. Các tác phẩm nƣớc ngoài Desy Rosmerya, Acessing Indonesian Natural Rubber Competitiveness, 2009. Universitas Indonesia Điểm mới: Sử dụng các chỉ số đánh giá năng lực cạnh tranh nhƣ RCA, ESI…để đánh giá khả năng cạnh tranh của cao su thiên nhiên Indonesia tại Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc… qua các năm. Số liệu sử dụng là thứ cấp từ các nguồn có uy tính nhƣ FAO, World Intergrated Trade Solution… để phân tích, đồng thời tác giả cũng sử dụng ma trận cạnh tranh để xác định vị trí của cao su thiên nhiên Indonesia đứng đâu trên thị trƣờng quốc tế.
Punninon Sirisuwat và Dr.Teerasak Jindabot, The Rubber Export Industry in Thailand: An Analysis of Export Performance, 2012. Conference Paper in Proceedings- Thailand: The Political Science Association of Kasetsart University Điểm mới: Đề tài này trình bày một vài kết luận ngắn gọn về 5 nhân tố ảnh hƣởng đến xuất khẩu cao su tại Thái Lan nhƣ mô hình trên. Năm nhân tố đó bao gồm: Tính cạnh tranh, sự sẵn có của nguồn lực, mối quan hệ mua bán, các chiến lƣợc marketing và sự hỗ trợ của chính phủ. Những đóng góp của luận văn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Sau khi nghiên cứu một số luận văn, luận án và các tác phẩm nghiên cứu khác, tác giả nhận thấy đề tài của mình có một vài đóng góp mới nhƣ sau: Đề tài phân tích về thực trạng của việc sản xuất và xuất khẩu cao su tự nhiên ở Việt Nam trong giai đoạn 2000 đến 2013 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2014- 2020, mới hơn các đề tài về ngành cao su đi trƣớc.
Đề tài có sử dụng các số liệu khảo sát của chính tác giả tại các doanh nghiệp xuất khẩu cao su chứ không chỉ dùng các số liệu thứ cấp để phân tích. Sử dụng phƣơng pháp phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng đẩy mạnh xuất khẩu cao su Việt Nam: Tính cạnh tranh, tính có sẵn của các nguồn lực, mối quan hệ cung cầu, các chiến lƣợc xuất khẩu và sự hỗ trợ của chính phủ để làm cơ sở đề xuất giải pháp dựa trên 5 yếu tố trên. Kết cấu của luận văn Luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng và các phụ lục, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đẩy mạnh xuất khẩu cao su thiên nhiên tại Việt Nam Chƣơng 2: Thực trạng xuất khẩu cao thiên nhiên tại Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cao su thiên nhiên ra thị trƣờng thế giới giai đoạn 2014-2020 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 CHƢƠNG 1 – TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Lý thuyết về xuất khẩu 1.