Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Cà Phê Việt Nam Sang Thị Trường Ý

Thị trường cà phê Ý là một điểm đến đầy tiềm năng cho xuất khẩu cà phê Việt Nam. 101 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Tăng Hoàng Thúy Linh
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Quốc Trung
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Cà Phê Việt Nam Sang Thị Trường Ý
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ SỰ CẦN THIẾT ĐẦY MẠNH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG Ý
• 1.1. Tiềm năng và vai trò của thị trường Ý đối với cà phê Việt Nam
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý
• 1.3. Sơ kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG Ý GIAI ĐOẠN 2008 – 2013
• 2.1. Tình hình xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý trong giai đoạn 2008 – 2013
• 2.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2008 – 2013
• 2.3. Sơ kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG Ý GIAI ĐOẠN 2014 – 2020
• 3.1. Định hướng đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2014 – 2020
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2014 – 2020
• 3.3. Sơ kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tiềm Năng Thị Trường Cà Phê Ý Cho Việt Nam

Thị trường cà phê Ý là một điểm đến đầy tiềm năng cho xuất khẩu cà phê Việt Nam. Ý, một quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu (EU), là thị trường nhập khẩu cà phê lớn thứ 5 trên thế giới. Người Ý có văn hóa tiêu dùng cà phê lâu đời, xem việc thưởng thức cà phê là một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Nhu cầu tiêu thụ cà phê cao, không chỉ cho tiêu dùng trong nước mà còn để tái xuất khẩu, tạo cơ hội lớn cho các nhà xuất khẩu cà phê. Số liệu thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang Ý tăng trưởng ổn định, cho thấy tiềm năng hợp tác kinh tế giữa hai nước. Ý là thị trường lớn thứ 3 của Việt Nam, chiếm 9.9% kim ngạch xuất khẩu.

1.1. Ý Cửa Ngõ Cà Phê Vào Châu Âu Cho Việt Nam

Với vị trí địa lý chiến lược ở Nam Âu, Ý đóng vai trò như một cửa ngõ quan trọng để tiếp cận thị trường cà phê rộng lớn của châu Âu. Các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam có thể tận dụng cơ sở hạ tầng và mạng lưới phân phối của Ý để mở rộng thị phần sang các quốc gia lân cận. Hiệp định EVFTA càng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận thị trường cà phê tiềm năng này. Các chính sách hỗ trợ của chính phủ Ý cũng tạo điều kiện để Việt Nam thâm nhập thị trường.

1.2. Văn Hóa Cà Phê Ý Cơ Hội Cho Cà Phê Việt Nam

Văn hóa cà phê Ý rất đa dạng, từ espresso truyền thống đến các loại đồ uống cà phê pha chế phức tạp. Điều này tạo ra cơ hội cho các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam cung cấp các loại cà phê khác nhau, từ cà phê Robusta đậm đà đến cà phê Arabica thanh lịch, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng Ý. Cà phê đặc sản Việt Nam cũng có tiềm năng lớn để thu hút sự chú ý của những người sành cà phê Ý.

II. Thách Thức Rào Cản Xuất Khẩu Cà Phê Việt Sang Ý

Mặc dù tiềm năng lớn, việc xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý cũng đối mặt với không ít thách thức. Cạnh tranh cà phê gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu cà phê khác, đặc biệt là Brazil và Indonesia, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh. Các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng cà phê Việt Nam và an toàn thực phẩm của EU cũng là một rào cản lớn. Ngoài ra, biến động về giá cà phê xuất khẩu và rủi ro về tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của các nhà xuất khẩu.

2.1. Nâng Cao Chất Lượng Để Vượt Qua Tiêu Chuẩn Của Ý

Để đáp ứng các tiêu chuẩn cà phê Ý, các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng cà phê từ khâu trồng trọt, thu hoạch đến chế biến. Sử dụng các phương pháp canh tác bền vững, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như UTZ Certified hoặc Fairtrade, và kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật là những yếu tố quan trọng. Chứng nhận cà phê là một lợi thế cạnh tranh, giúp tăng khả năng thâm nhập thị trường.

2.2. Đối Phó Với Cạnh Tranh Từ Các Nước Xuất Khẩu Khác

Để đối phó với cạnh tranh cà phê, các doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng thương hiệu mạnh, tập trung vào các phân khúc thị trường ngách, và tạo ra các sản phẩm cà phê có giá trị gia tăng cao. Tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại cà phê, và xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược với các nhà nhập khẩu Ý là những giải pháp hiệu quả.

2.3. Rào Cản Thuế Quan Và Phi Thuế Quan

Các rào cản về thuế quan và phi thuế quan cũng là một thách thức đáng kể. Mặc dù Hiệp định EVFTA đã giúp giảm thuế nhập khẩu cho cà phê Việt Nam, nhưng các quy định về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc vẫn còn khá phức tạp. Các doanh nghiệp cần nắm vững các quy định này và đảm bảo tuân thủ để tránh gặp phải các vấn đề pháp lý.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Xuất Khẩu Cà Phê Sang Ý

Để đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý, cần có sự phối hợp đồng bộ từ các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành nghề và các doanh nghiệp. Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi về chính sách, hỗ trợ các doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường và công nghệ mới. Các hiệp hội cần đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm. Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng cà phê và tìm kiếm cơ hội hợp tác với các đối tác Ý.

3.1. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn vay ưu đãi, thông tin thị trường, và các chương trình đào tạo nâng cao năng lực. Tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại cà phê tại Ý, tổ chức các đoàn giao dịch thương mại, và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế. Đàm phán với EU để giảm thiểu các rào cản thương mại.

3.2. Hiệp Hội Cà Phê Cầu Nối Giữa Doanh Nghiệp Và Thị Trường

Hiệp hội cà phê cần đóng vai trò là cầu nối giữa các doanh nghiệp và thị trường Ý, cung cấp thông tin thị trường, tư vấn pháp lý, và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu. Tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật trồng trọt, chế biến, và quản lý chất lượng cà phê. Xây dựng các chương trình hợp tác với các tổ chức cà phê quốc tế để nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp thành viên.

3.3. Doanh Nghiệp Chủ Động Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Các doanh nghiệp cần chủ động đầu tư vào công nghệ, nâng cao trình độ quản lý, và xây dựng đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Nghiên cứu thị trường để nắm bắt nhu cầu của người tiêu dùng Ý. Xây dựng thương hiệu mạnh, tập trung vào các phân khúc thị trường ngách, và tạo ra các sản phẩm cà phê có giá trị gia tăng cao. Tìm kiếm cơ hội hợp tác với các nhà nhập khẩu Ý, xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược, và thiết lập mạng lưới phân phối hiệu quả.

IV. Ứng Dụng EVFTA Cơ Hội Vàng Cho Xuất Khẩu Cà Phê

Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) mở ra cơ hội lớn cho việc xuất khẩu cà phê sang thị trường Ý. Việc cắt giảm thuế quan và đơn giản hóa thủ tục hải quan sẽ giúp giảm chi phí và tăng tính cạnh tranh cho cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA, các doanh nghiệp cần nắm vững các quy tắc xuất xứ và các tiêu chuẩn chất lượng của EU.

4.1. Tận Dụng Ưu Đãi Thuế Quan Từ EVFTA

EVFTA mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể về thuế quan cho cà phê Việt Nam so với các quốc gia không có hiệp định thương mại với EU. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ về lộ trình cắt giảm thuế và các quy định liên quan để tận dụng tối đa lợi thế này. Điều này đòi hỏi sự chủ động trong việc tiếp cận thông tin và xây dựng kế hoạch kinh doanh phù hợp.

4.2. Đáp Ứng Quy Tắc Xuất Xứ Để Hưởng Ưu Đãi Thuế

Để được hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA, cà phê Việt Nam phải đáp ứng các quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chứng minh được nguồn gốc xuất xứ của cà phê và tuân thủ các quy trình sản xuất và chế biến theo quy định. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc để đảm bảo tuân thủ các quy tắc này.

4.3. Nâng Cao Giá Trị Gia Tăng Cho Cà Phê Để Tăng Lợi Nhuận

Việc tập trung vào các sản phẩm cà phê có giá trị gia tăng cao là một chiến lược hiệu quả để tăng lợi nhuận. Điều này có thể bao gồm việc chế biến cà phê thành các sản phẩm như cà phê hòa tan, cà phê rang xay, hoặc các sản phẩm cà phê đặc biệt khác. Tạo ra các sản phẩm độc đáo và hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu cà phê Ý, là chìa khóa để thành công.

V. Nghiên Cứu Thị Hiếu Cà Phê Ý Để Điều Chỉnh Sản Phẩm

Nghiên cứu thị hiếu cà phê Ý là yếu tố then chốt để thành công. Người Ý có truyền thống uống espresso và cappuccino, nhưng cũng đang ngày càng quan tâm đến các loại cà phê đặc sản. Điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với sở thích của người tiêu dùng Ý là rất quan trọng.

5.1. Tìm Hiểu Các Kênh Phân Phối Cà Phê Tại Ý

Việc tìm hiểu các kênh phân phối cà phê tại Ý là rất quan trọng. Các kênh phân phối chính bao gồm các quán cà phê, siêu thị, và các cửa hàng bán lẻ. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu cách thức hoạt động của từng kênh phân phối và lựa chọn kênh phù hợp với sản phẩm của mình.

5.2. Tạo Dựng Mối Quan Hệ Với Các Nhà Nhập Khẩu

Xây dựng mối quan hệ với các nhà nhập khẩu cà phê tại Ý là rất quan trọng. Các nhà nhập khẩu có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường và phân phối sản phẩm. Các doanh nghiệp nên tham gia các hội chợ triển lãm và các sự kiện ngành để gặp gỡ và kết nối với các nhà nhập khẩu.

VI. Kết Luận Tương Lai Xuất Khẩu Cà Phê Việt Nam Sang Ý

Việc đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý là một mục tiêu hoàn toàn khả thi, nếu có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và chiến lược phù hợp. Nắm bắt cơ hội từ EVFTA, nâng cao chất lượng cà phê, xây dựng thương hiệu mạnh, và tạo dựng mối quan hệ đối tác chiến lược là những yếu tố quan trọng để thành công. Tương lai của ngành cà phê Việt Nam tại thị trường Ý đầy hứa hẹn.

6.1. Tiếp Tục Đầu Tư Vào Chất Lượng Và Thương Hiệu

Việc tiếp tục đầu tư vào chất lượng cà phê và xây dựng thương hiệu là chìa khóa để duy trì và phát triển thị phần tại thị trường Ý. Các doanh nghiệp cần không ngừng cải tiến quy trình sản xuất, áp dụng công nghệ mới, và đầu tư vào quảng bá thương hiệu.

6.2. Hợp Tác Để Phát Triển Bền Vững

Sự hợp tác giữa các doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề, và các cơ quan quản lý nhà nước là rất quan trọng để phát triển ngành cà phê Việt Nam một cách bền vững. Cùng nhau giải quyết các thách thức và tận dụng các cơ hội, ngành cà phê Việt Nam có thể vươn xa hơn nữa trên thị trường Ý và thế giới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành cà phê giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đóng góp khoảng 2% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cả nước và giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, đặc biệt tại khu vực Tây Nguyên và miền núi. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu mặt hàng này chủ yếu tập trung vào các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ và Đức, đồng thời chịu sức ép cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu lớn khác, các rào cản phi thuế quan và biến động bất lợi về giá trên thị trường thế giới. Trước yêu cầu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm phân tán rủi ro và gia tăng kim ngạch, thị trường Ý (Italia) nổi lên như một đối tác thương mại trọng điểm.

Ý là quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU), xếp thứ 5 đến thứ 6 trên thế giới về quy mô nhập khẩu cà phê để phục vụ tiêu dùng nội địa và tái xuất khẩu sau chế biến. Trong giai đoạn 2010 – 2012, Ý trở thành thị trường nhập khẩu cà phê lớn thứ 3 của Việt Nam. Mặc dù khối lượng xuất khẩu sang thị trường này liên tục tăng trưởng, giá trị kim ngạch thu về vẫn chưa tương xứng do cơ cấu sản phẩm xuất khẩu còn nặng về dạng thô (chiếm hơn 99% khối lượng là cà phê nhân sống). Nhằm xác định các biện pháp nâng cao lợi thế cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế, đề tài "Xuất khẩu mặt hàng cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý" được tác giả Nguyễn Tăng Hoàng Thúy Linh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Trần Quốc Trung tại Trường Đại học Ngoại thương Cơ sở II TP. Hồ Chí Minh.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của khóa luận là đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý trong giai đoạn 2008 – 2013 và định hướng cho giai đoạn tiếp theo. Để đạt được mục tiêu này, tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ một số vấn đề về xuất khẩu cà phê và tầm quan trọng của thị trường Ý đối với việc xuất khẩu cà phê Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý cùng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này trong giai đoạn 2008 – 2013.
3. Đề ra hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2014 – 2020.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường Ý cùng các nhân tố môi trường vĩ mô, vi mô tại hai quốc gia tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại này. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung tại thị trường Việt Nam và thị trường Ý; phạm vi thời gian tập trung phân tích thực trạng giai đoạn 2008 – 2013 và xây dựng định hướng, giải pháp cho giai đoạn 2014 – 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên việc kết hợp các khung lý thuyết thương mại quốc tế, quản trị chiến lược và marketing xuất khẩu:

• Khung phân tích năng lực cạnh tranh: Vận dụng các nhóm yếu tố nền tảng cấu thành lợi thế cạnh tranh (điều kiện các yếu tố sản xuất; điều kiện về cầu; các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan; cơ cấu, chiến lược và môi trường cạnh tranh; cùng vai trò điều tiết của Chính phủ) nhằm nhận diện thực trạng ngành cà phê Việt Nam.
• Khung phân loại ngành hàng cà phê: Sử dụng tiêu chuẩn phân loại của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO) phân chia cà phê thành 3 nhóm ban đầu (Mild Arabica, Brazilian Naturals, Robusta) và quy chuẩn thành 2 nhóm thương phẩm chính trong phân tích thị trường là Arabica (cà phê Chè) và Robusta (cà phê Vối).
• Lý thuyết Marketing xuất khẩu: Áp dụng quy trình nghiên cứu thị trường theo mô hình của Malhotra (1996) kết hợp cấu trúc phối thức Marketing-mix (4P: Sản phẩm, Giá cả, Kênh phân phối, Chiêu thị) để phân tích khả năng thích ứng của doanh nghiệp nội địa với hành vi tiêu dùng tại thị trường nhập khẩu.
• Khung phân loại biện pháp phi thuế quan: Dẫn chiếu hệ thống 5 nhóm tiêu chuẩn kỹ thuật thương mại quốc tế theo nghiên cứu của Paul Brenton, John Sheeh và Mary Vancauteren (2000), bao gồm: tiêu chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn an toàn cho người sử dụng, tiêu chuẩn môi trường và tiêu chuẩn lao động.

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu tại bàn và khảo sát thực tế:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu thống kê thương mại, chính sách và tiêu chuẩn nhập khẩu từ các tổ chức trong nước và quốc tế gồm: Trung tâm Thương mại Quốc tế (Intracen/ITC), Export Helpdesk của EU, Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), Tổng cục Hải quan Việt Nam và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn.
• Phương pháp khảo sát sơ cấp: Tác giả tiến hành điều tra khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên tại 30 doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê tại Việt Nam nhằm thu thập số liệu về quy mô nguồn vốn, hoạt động nghiên cứu thị trường và năng lực nhân sự.
• Phương pháp so sánh và phân tích tình huống: Phân tích điển cứu (case study) về kinh nghiệm tái canh, kiểm soát nguồn nguyên liệu thu mua và chính sách thúc đẩy tiêu thụ nội địa của ngành cà phê Indonesia để rút ra bài học đối chiếu cho Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học và sự cần thiết đẩy mạnh xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý

Nội dung chương 1 phân tích tiềm năng thị trường Ý dựa trên các chỉ số kinh tế vĩ mô: diện tích 301.230 km², dân số 59 triệu người, GDP năm 2012 đạt 1.999 tỷ USD (đứng thứ 7 thế giới) và xếp thứ 20 về chỉ số phát triển con người (HDI). Ý là quốc gia có truyền thống tiêu thụ cà phê đậm nét, bình quân 5,8 kg/người/năm (tương đương 600 tách). Trong cơ cấu 10 thị trường nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam niên vụ 2011/2012, Ý đứng vị trí thứ 3 với thị phần 9,9%, xếp sau Đức (24,8%) và Hoa Kỳ (24,4%), nhưng đứng trước Tây Ban Nha (8,1%) và Indonesia (8,1%).

Thứ hạng	Thị trường nhập khẩu	Tỷ trọng (%)
1	Đức	24,8
2	Hoa Kỳ	24,4
3	Ý	9,9
4	Tây Ban Nha	8,1
5	Indonesia	8,1
6	Bỉ	7,4
7	Nhật Bản	5,6
8	Algeria	4,3
9	Mexico	3,8
10	Vương quốc Anh	3,8

Chương này trình bày các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu xuất phát từ nội tại Việt Nam: giống cây trồng (chủ yếu là Robusta có hàm lượng caffeine cao, vị đắng gắt, giá thấp hơn Arabica), kỹ thuật tưới nước tầng rễ (0 – 30 cm) giúp tránh lãng phí, phương pháp thu hoạch (tuốt cành lẫn hạt xanh so với hái chọn lọc hạt chín), và 3 phương pháp chế biến (chế biến khô, chế biến ướt, chế biến nửa ướt). Đồng thời, tác giả xem xét các yếu tố tại thị trường Ý gồm biểu thuế nhập khẩu, 5 rào cản phi thuế quan, thị hiếu chuộng Espresso làm từ Arabica và cấu trúc cạnh tranh của các nhà rang xay bản địa.

Sự cần thiết đẩy mạnh xuất khẩu sang Ý giai đoạn 2014 – 2020 được tác giả chứng minh qua 4 luận điểm:

1. Tận dụng điều kiện tự nhiên với gần 2,7 triệu ha đất bazan (Tây Nguyên chiếm 2/3) và nguồn nhân lực nông nghiệp dồi dào với 62 triệu nông dân (chiếm hơn 70% dân số cả nước).
2. Tạo việc làm và ổn định xã hội, trực tiếp tạo sinh kế cho hơn 540.000 hộ gia đình tại Tây Nguyên; lao động ngành cà phê chiếm 2,93% tổng lao động nông nghiệp Việt Nam và 1,83% tổng lao động cà phê toàn cầu.
3. Tạo nguồn thu ngoại tệ lớn: năm 2012 xuất khẩu đạt 1,76 triệu tấn, kim ngạch 3,74 tỷ USD, đóng góp khoảng 2% GDP cả nước.
4. Nâng cao vị thế quốc tế của cà phê Việt Nam: năm 2012 tổng lượng xuất khẩu đạt 1.088 nghìn tấn (tương đương 3.070 triệu USD); trong 6 tháng đầu năm 2012, Việt Nam xuất khẩu 14.000 bao, vượt mức 12.000 bao của Brazil.

Từ trường hợp của Indonesia – quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ 4 vào Ý với 6% thị phần năm 2012 (đạt 64.638 nghìn USD) – tác giả rút ra 3 bài học cho Việt Nam: chủ động quy hoạch lộ trình tái canh cây già cỗi thay vì chỉ chạy theo sản lượng ngắn hạn; kiểm soát chặt chẽ điều kiện thu mua của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) bằng yêu cầu phải đầu tư vùng nguyên liệu trong vòng 3 năm; và triển khai chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa cùng dự trữ lưu kho để giữ giá xuất khẩu khi được mùa.

Chương 2: Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2008 – 2013

Chương 2 tập trung đánh giá số liệu thực tế về sản lượng, kim ngạch và cơ cấu mặt hàng xuất khẩu sang Ý từ năm 2008 đến năm 2012, cùng các số liệu cập nhật năm 2013.

Về khối lượng và kim ngạch xuất khẩu:

• Khối lượng xuất khẩu sang Ý tăng từ mức khoảng 89.400 tấn (năm 2008) lên 118.807 tấn (năm 2012), tương đương mức tăng 37% (29.403 tấn). Mức tăng giữa hai năm cao nhất ghi nhận tại niên vụ 2011/2012 với mức tăng 16,8% (15.677 tấn).
• Kim ngạch xuất khẩu có biến động lớn theo giá thế giới: năm 2008 giá đạt khoảng 2.230 USD/tấn; năm 2009 giảm 13,3% do giá thế giới rơi xuống 1.600 USD/tấn; năm 2010 kim ngạch giảm 5,2%; năm 2011 kim ngạch tăng trưởng 48% nhờ giá đạt gần 2.600 USD/tấn; năm 2012 đạt mức kỷ lục 264.295 nghìn USD (tăng 23,1% so với 2011).
• Trong 7 tháng đầu năm 2013, kim ngạch sang Ý suy giảm 22% so với cùng kỳ, chỉ đạt 115,8 triệu USD. Nguyên nhân trực tiếp là hơn 30% diện tích gieo trồng bước vào giai đoạn già cỗi trên 20 năm tuổi, cho năng suất kém (dưới 1 tấn/ha), cùng với tình trạng các doanh nghiệp "ma" gian lận chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) khiến nhiều đơn vị xuất khẩu thiếu vốn và tạm dừng giao dịch.

Về cơ cấu sản phẩm xuất khẩu năm 2012: Số liệu cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng khi xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm thô chưa qua chế biến.

Mã HS	Mô tả sản phẩm	Khối lượng (nghìn kg)	Tỷ lệ (%)	Kim ngạch (nghìn Euro)	Tỷ lệ (%)
0901 11	Cà phê nhân sống	118.643,32	99,95	Chưa qua chế biến	Chiếm phần lớn
0901 12	Cà phê rang xay	20,00	0,02	39,53	0,02
2101	Cà phê hòa tan, đóng lon	35,70	0,03	164,49	0,08
Tổng cộng		118.847,34	100,00

Đối với phân khúc cà phê có chứng nhận, Việt Nam là nước xuất khẩu cà phê chứng nhận UTZ lớn thứ 2 thế giới (chiếm 22% thị phần toàn cầu, sau Brazil 38%), tuy nhiên sản lượng này chỉ chiếm khoảng 6% tổng sản lượng của cả nước; sản lượng cà phê đạt chứng nhận 4C đạt 90.000 tấn vào năm 2009.

Về các nhân tố tác động nội tại:

• Vùng trồng: Cả nước có khoảng 500.000 ha cà phê, sản lượng 1,0 – 1,1 triệu tấn/năm. Đăk Lăk chiếm 33% diện tích và 45% sản lượng cả nước. Diện tích đất có điều kiện sinh thái phù hợp cho giống Arabica (độ cao trên 600m) chỉ đạt tối đa khoảng 35.000 ha (tại Lâm Đồng, Sơn La, Nghệ An, Điện Biên).
• Doanh nghiệp chế biến và hỗ trợ: Vinacafe Biên Hòa đầu tư nhà máy tại KCN Long Thành (Đồng Nai) với số vốn hơn 500 tỷ đồng, công suất 3.200 tấn cà phê hòa tan/năm; Trung Nguyên đầu tư nhà máy tại Buôn Ma Thuột hơn 40 triệu USD, công suất hơn 60.000 tấn/năm; Công ty Ngon (Ấn Độ) xây dựng nhà máy cà phê hòa tan lớn nhất châu Á tại cụm công nghiệp Cư Kuin (Đăk Lăk) với công suất 10.000 tấn/năm. Mặt khác, các doanh nghiệp gặp áp lực tài chính lớn do mặt bằng lãi suất vay ngân hàng giai đoạn 2011 – 2012 ở mức 20 – 22%/năm.
• Môi trường cạnh tranh: Thị trường có hơn 200 doanh nghiệp nội địa và 12 doanh nghiệp FDI. Niên vụ 2011/2012, các doanh nghiệp FDI thu mua tới 45% sản lượng cà phê cả nước (Nestlé chiếm 15%, Nedcoffee chiếm 9%; tại Gia Lai, Louis Dreyfus Commodities chiếm hơn 40% kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh). Khâu liên kết vùng nguyên liệu của doanh nghiệp nội địa còn yếu, ngoại trừ Công ty Thắng Lợi, Công ty 2/9 Đăk Lăk và Dak Man.
• Khảo sát 30 doanh nghiệp xuất khẩu của tác giả: 30% doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng; 56,7% doanh nghiệp có vốn từ 10 đến 200 tỷ đồng; chỉ 13,3% doanh nghiệp có vốn trên 200 tỷ đồng. Do tiềm lực tài chính mỏng, chỉ có 13,3% doanh nghiệp lớn có khả năng tự thực hiện nghiên cứu thị trường.
• Bất lợi về giá giao dịch: Do bán theo điều kiện FOB và chất lượng lẫn tạp chất (tiêu chuẩn Việt Nam cho phép tạp chất tới 1% trong khi quốc tế là 0,2%), cà phê Robusta của Việt Nam thường bị các sàn quốc tế trừ lùi từ 50 đến 100 USD/tấn so với giá niêm yết trên sàn Liffe (London).

Về hệ thống phân phối tại Ý: Cấu trúc phân phối trung gian gồm 4 cấp độ:

1. Nhà môi giới/trung gian: Kết nối bên mua và bán hưởng hoa hồng, không sở hữu hàng hóa (tiêu biểu như Coprocafe-Bero Italia, Depase Aldo, Cattegno Alberto).
2. Nhà nhập khẩu kinh doanh: Mua trực tiếp hoặc qua môi giới để cung cấp cho các nhà rang xay, tập trung tại hai thành phố cảng Genoa và Trieste (như Sandalj Trading Co. SpA, Imperator Cogeco).
3. Nhà rang xay: Cực kỳ cô đặc với 5 tập đoàn chiếm 72% thị phần toàn quốc (gồm Lavazza, Kraft, Segafredo, Illycaffe, Café do Brasil); riêng thương hiệu Lavazza chiếm lĩnh 70% thị phần.
4. Đơn vị bán lẻ và dịch vụ ăn uống: Mạng lưới siêu thị, máy bán hàng tự động và hệ thống quán cà phê phục vụ nhu cầu tiêu thụ 5,8 kg cà phê/người/năm.

Chương 3: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2014 – 2020

Dựa trên thực trạng phân tích, tác giả đề xuất định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng xuất khẩu từ số lượng thô sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, kết hợp khai thác các dòng sản phẩm chứng nhận môi trường và thâm nhập chuỗi cung ứng của các nhà rang xay Ý. Các nhóm giải pháp cụ thể được phân bổ ở 2 cấp độ:

Về phía cơ quan quản lý Nhà nước:

• Hỗ trợ phát triển vùng trồng và giống cây: Tiếp tục nhân rộng các đề án hỗ trợ giống cà phê chè lai mới (TN1, TN2) và giống Catimor tại các vùng sinh thái đặc thù như Kon Tum (Đăk Glei, Tu Mơ Rông, Kon Plông) và Điện Biên (Mường Nhé); tài trợ 100% cây giống, phân bón và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc cho các hộ dân tham gia.
• Chuẩn hóa quản lý chất lượng xuất khẩu: Chỉ đạo Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn phối hợp cùng VICOFA nâng cấp quy trình kiểm định chất lượng, áp dụng thủ tục thử nếm bắt buộc theo thông lệ quốc tế; siết chặt tỷ lệ tạp chất xuống mức 0,2% và kiểm soát chặt chỉ số độc tố sinh học Ochratoxin A (OTA).
• Hỗ trợ tài chính, thuế và tỷ giá: Khơi thông dòng vốn tín dụng ưu đãi từ Quỹ Hỗ trợ Phát triển (thành lập theo Quyết định 195/2000/QĐ-TTg) phục vụ tái canh cà phê; duy trì chính sách ổn định tỷ giá hối đoái với biên độ dao động mục tiêu 2 – 3% nhằm tạo sự chủ động cho doanh nghiệp xuất khẩu; đồng thời xử lý triệt để vướng mắc trong khâu hoàn thuế VAT để phục hồi niềm tin kinh doanh.
• Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại song phương: Khai thác hiệu quả các chương trình hành động theo Quyết định số 2471/QĐ-TTg và Quyết định 950/QĐ-TTg; thúc đẩy hoạt động của Phòng Thương mại Việt Nam - Italia, Quỹ Italia - Việt Nam và duy trì cơ chế đối thoại qua Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Ý tại Milano.

Về phía các doanh nghiệp xuất khẩu:

• Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Triển khai mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước, nhà khoa học, nhà nông, doanh nghiệp) theo Nghị quyết số 26-NQ/TW; chủ động đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và mở rộng áp dụng các tiêu chuẩn canh tác bền vững (4C, UTZ certified) nhằm đáp ứng nhu cầu cà phê "sạch" tại Ý.
• Đầu tư công nghệ chế biến sâu: Nâng cao năng lực chế biến ướt tại các vùng nguyên liệu; đẩy mạnh sản xuất các dòng sản phẩm chế biến sẵn có biên lợi nhuận cao như cà phê rang xay cao cấp, cà phê hòa tan và dòng sản phẩm uống liền (RTD).
• Đổi mới chiến lược giá và marketing quốc tế: Từng bước tiếp cận trực tiếp các nhà rang xay lớn tại Ý (như Lavazza, Illycaffe) thông qua văn phòng đại diện hoặc các hội chợ thương mại quốc tế để cắt giảm chi phí trung gian; áp dụng phương thức bán hàng linh hoạt, giảm thiểu mức trừ lùi chất lượng trên các sàn giao dịch kỳ hạn.
• Đào tạo nguồn nhân lực: Dành ngân sách đào tạo chuyên sâu nghiệp vụ ngoại thương, thương mại điện tử, pháp luật thương mại quốc tế và kỹ năng phân tích dự báo biến động giá thị trường kỳ hạn London (Liffe).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật cụ thể:

• Lượng hóa chi tiết hiện trạng thương mại cà phê giữa Việt Nam và Ý: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2008 – 2012, ghi nhận khối lượng đạt đỉnh 118.807 tấn và kim ngạch 264.295 nghìn USD (năm 2012), làm rõ vị thế thị trường Ý là khách hàng nhập khẩu lớn thứ 3 của cà phê Việt Nam (chiếm 9,9% tỷ trọng niên vụ 2011/2012).
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn cơ cấu sản phẩm: Minh chứng bằng số liệu cụ thể năm 2012 rằng 99,95% khối lượng xuất khẩu sang Ý là cà phê nhân thô, trong khi cà phê rang xay và hòa tan chỉ chiếm tỷ trọng không đáng kể (lần lượt 0,02% và 0,03%), lý giải nguyên nhân giá trị kim ngạch thu về chưa tương xứng với sản lượng.
• Cung cấp dữ liệu thực chứng về năng lực nội tại của doanh nghiệp: Kết quả điều tra khảo sát 30 doanh nghiệp chỉ ra rằng 86,7% đơn vị có quy mô vốn vừa và nhỏ (dưới 200 tỷ đồng), trong đó 30% có vốn dưới 10 tỷ đồng, giải thích nguyên nhân các doanh nghiệp nội địa khó tự thực hiện hoạt động nghiên cứu thị trường quốc tế (chỉ 13,3% thực hiện).
• Phân tích chi tiết chuỗi phân phối đặc thù của thị trường Ý: Xác lập sơ đồ vận hành của 4 nhóm tác nhân tại Ý, vạch rõ mức độ tập trung thị trường rất cao khi 5 tập đoàn rang xay nắm giữ 72% thị phần (Lavazza dẫn đầu với 70%), cung cấp cơ sở để doanh nghiệp định vị kênh tiếp cận phù hợp.
• Đóng góp giải pháp mang tính khả thi cao: Đề xuất hệ thống giải pháp gắn kết giữa vĩ mô và vi mô, đồng thời vận dụng thành công các bài học thực tiễn từ Indonesia về chính sách tái canh, quản lý doanh nghiệp FDI thu mua nguyên liệu và điều tiết thị trường nội địa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện nghiên cứu:

• Hạn chế về mẫu khảo sát: Quy mô điều tra thực tế dừng lại ở 30 doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê, chưa bao quát toàn diện các hợp tác xã và hộ nông dân sản xuất trực tiếp tại các vùng chuyên canh lớn.
• Hạn chế về độ trễ dữ liệu: Do thời điểm hoàn thành khóa luận vào cuối năm 2013, số liệu năm 2013 mới chỉ dừng ở mức thống kê sơ bộ 7 tháng đầu năm, chưa phản ánh đầy đủ tác động cả năm của biến động giá và tình hình tái canh.
• Hạn chế trong tiếp cận dữ liệu thị trường sở tại: Do khoảng cách địa lý và kinh phí nghiên cứu, các dữ liệu về chi phí logistics nội địa và mức chiết khấu cụ thể trong từng kênh phân phối tại Ý chủ yếu dựa trên số liệu thứ cấp và báo cáo ngành.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Mở rộng quy mô điều tra thực nghiệm với cỡ mẫu lớn hơn, phân tầng theo từng loại hình sở hữu doanh nghiệp và hộ canh tác tại Tây Nguyên.
• Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng để đo lường độ co giãn của cầu tiêu thụ cà phê tại thị trường Ý theo giá và thu nhập.
• Nghiên cứu tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới giữa Việt Nam và EU đối với lộ trình cắt giảm thuế quan và hàng rào phi thuế quan của mặt hàng cà phê chế biến sâu.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại và Quản trị kinh doanh: Cung cấp phương pháp luận phân tích thị trường xuất khẩu ngành hàng nông sản, cách tiếp cận hệ thống phân phối quốc tế và phương pháp thiết kế phối thức Marketing-mix thâm nhập thị trường ngách.
• Các doanh nghiệp kinh doanh và xuất khẩu cà phê: Cung cấp thông tin giá trị về cấu trúc trung gian phân phối tại Ý (danh tính các nhà nhập khẩu tại Genoa, Trieste và các nhà rang xay chi phối thị trường), hiểu rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật nhập khẩu để giảm trừ lùi giá trên sàn giao dịch.
• Cơ quan xúc tiến thương mại và Hiệp hội ngành hàng (VICOFA): Cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng chương trình xúc tiến thương mại trọng điểm sang thị trường châu Âu, định hình chính sách hỗ trợ phát triển chỉ dẫn địa lý và các dòng sản phẩm cà phê có chứng nhận bền vững.

Nội dung đáng tham khảo nhất trong khóa luận là hệ thống bảng biểu phân tích cơ cấu mặt hàng xuất khẩu năm 2012, dữ liệu khảo sát quy mô vốn của 30 doanh nghiệp xuất khẩu, cùng sơ đồ và phân tích chi tiết kênh phân phối cà phê tại Ý.

Câu hỏi thường gặp

1. Thị trường Ý giữ vị trí như thế nào trong cơ cấu xuất khẩu cà phê của Việt Nam giai đoạn nghiên cứu? Theo số liệu thống kê niên vụ 2011/2012 được tổng hợp từ VICOFA và Tổng cục Hải quan, Ý là thị trường nhập khẩu cà phê lớn thứ 3 của Việt Nam, chiếm tỷ trọng 9,9% trong cơ cấu 10 thị trường lớn nhất, đứng sau Đức (24,8%) và Hoa Kỳ (24,4%).

2. Cơ cấu sản phẩm cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Ý năm 2012 có đặc điểm gì nổi bật? Cơ cấu mặt hàng có sự mất cân đối tuyệt đối: Cà phê nhân sống (mã HS 0901 11) chiếm 118.643,32 tấn, tương đương 99,95% tổng khối lượng xuất khẩu. Trong khi đó, cà phê rang xay (mã HS 0901 12) chỉ chiếm 20 tấn (0,02%) và cà phê hòa tan, đóng lon (mã HS 2101) chỉ chiếm 35,7 tấn (0,03%).

3. Những nguyên nhân chính nào khiến kim ngạch xuất khẩu cà phê sang Ý trong 7 tháng đầu năm 2013 giảm 22%? Có 3 nguyên nhân chính được tác giả phân tích: (1) Hơn 30% diện tích gieo trồng bước sang giai đoạn già cỗi trên 20 năm tuổi, cho năng suất thấp (dưới 1 tấn/ha) và chất lượng kém; (2) Việt Nam chủ yếu xuất khẩu hạt Robusta trong khi người tiêu dùng Ý ưa chuộng Arabica; (3) Tác động tiêu cực từ các doanh nghiệp "ma" gian lận hóa đơn VAT khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu bị ách tắc hoàn thuế, dẫn đến thiếu hụt vốn lưu động và phải ngừng giao dịch.

4. Cấu trúc kênh phân phối cà phê tại thị trường Ý được phân chia như thế nào? Hệ thống phân phối tại Ý gồm 4 cấp độ liên kết chặt chẽ: (1) Nhà trung gian môi giới (như Coprocafe-Bero Italia, Depase Aldo); (2) Nhà nhập khẩu kinh doanh tập trung tại hai thành phố Genoa và Trieste (như Sandalj Trading Co. SpA); (3) Các tập đoàn rang xay với 5 công ty chiếm 72% thị phần (Lavazza chiếm 70%, cùng Kraft, Segafredo, Illycaffe, Café do Brasil); (4) Mạng lưới phân phối bán lẻ tại siêu thị và các quán ăn uống phục vụ trực tiếp người tiêu dùng.

5. Khóa luận rút ra bài học kinh nghiệm gì từ ngành cà phê Indonesia cho Việt Nam? Việt Nam cần học hỏi Indonesia ở 3 điểm: chủ động triển khai kế hoạch tái canh cây già cỗi bài bản; ban hành quy định buộc các doanh nghiệp nước ngoài muốn kinh doanh thu mua cà phê phải đầu tư vùng nguyên liệu trong vòng 3 năm; và thực hiện chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa cùng dự trữ lưu kho để giữ giá xuất khẩu khi sản lượng tăng cao, tránh bán tháo làm sụt giảm giá trị ngành hàng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tăng Hoàng Thúy Linh đã hệ thống hóa và làm rõ thực trạng xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý trong giai đoạn 2008 – 2013, chỉ rõ điểm nghẽn cốt lõi nằm ở cơ cấu sản phẩm thuần túy thô và năng lực tài chính mỏng của doanh nghiệp nội địa. Thông qua việc phân tích sâu các rào cản kỹ thuật và mạng lưới phân phối tập trung tại Ý, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2014 – 2020 nhằm thúc đẩy tái canh giống chất lượng cao, phát triển cà phê chứng nhận bền vững và thâm nhập chuỗi giá trị chế biến sâu. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn đối với hoạt động đào tạo, hoạch định chính sách thương mại và xây dựng chiến lược kinh doanh xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Liên minh châu Âu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học và sự cần thiết đẩy mạnh xuất cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý. Chương 2: Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2008 – 2013. 2008-2015 Chương 3: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường Ý giai đoạn 2014 – 2020. 2016-2020 Trong quá trình học tập và tìm hiểu để thực hiện khóa luận này, tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ vô cùng quý báu.Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý Thầy – Cô giáo trường Đại học Ngoại Thương đã tận tình giảng dạy cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường.

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thạc sĩ Trần Quốc Trung đã tận tình hướng dẫn, đưa ra những phân tích và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Do sự hạn chế về thời gian chuẩn bị và năng lực chuyên môn nên khóa luận này không thể tránh khỏi thiếu sót; tác giả rất mong nhận được những ý kiến của quý thầy cô giáo và người đọc để khóa luận tốt nghiệp được hoàn chỉnh hơn. Sinh viên thực hiện Nguyễn Tăng Hoàng Thúy Linh 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ SỰ CẦN THIẾT ĐẦY MẠNH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG Ý 1. Tiềm năng và vai trò của thị trƣờng Ý đối với cà phê Việt Nam 1.

Tiềm năng của thị trƣờng Ý Ý là một quốc gia nằm ở Bán đảo Ý phía Nam Châu Âu, và trên hai hòn đảo lớn nhất tại Địa Trung Hải, Sicilia vàSardegna, diện tích khoảng 301.230 km2 với dân số là 59. Ý là một quốc gia phát triển theo nền cộng hoà dân chủ với GDP đứng hàng thứ 7 đạt mức 1.999 tỷ USD năm 2012 và thứ 20 về chỉ số phát triển con người của thế giới. Nước này là một trong những thành viên sáng lập của tổ chức tiền thân Liên minh Châu Âu ngày nay. Ý được biết đến là một thị trường nhập khẩu truyền thống của Việt về mặt hàng cà phê, g dệt may, điện thoại các loại linh kiện, máy móc thiết bị dụng cụ và phụ tùng,… Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Ý trong 6 tháng đầu năm 2013 đạt 1.620 USD, tăng 29,0% so với cùng kỳ năm 2012.

Tính riêng trong tháng 6/2013, các mặt hàng xuất khẩu vào thị trường Ý đạt trị giá 242.826 USD, tăng 1,9% so với tháng 5/2013. Nhắc đến văn hóa ẩm thực của người Ý, người ta nghĩ ngay đến cà phê. Đây là quốc gia nhập khẩu cà phê lớn thứ 6 trên thế giới và trong đó Việt Nam là nhà xuất khẩu lớn thứ 2 sang thị trường này. Cà phê đối với người Ý là thói quen trong sinh hoạt hàng ngày và thưởng thức cà phê với họ là một nhu cầu không thể thiếu.

Điều đó đã lý giải được tại sao trong giai đoạn từ sau năm 2008 thì sản lượng cà phê nhập khẩu vào Ý ngày càng gia tăng với tốc độ lớn và thị trường này hứa hẹn là một bạn hàng tiềm năng cho mặt hàng xuất khẩu cà phê của Việt Nam. Đặc biệt Ý sẽ giữ một vị trí quan trọng trong việc gia tăng thị trường xuất khẩu mặt hàng này và mở ra con đường phát triển lâu dài cho những doanh nghiệp Việt Nam. Vai trò của Ý trong cơ cấu thị trƣờng xuất khẩu cà phê Việt Nam Ý là thị trường nhập khẩu cà phê lớn thứ 3 của Việt Nam tính đến niên vụ 2011/2012 và xu hướng này tiếp tục gia tăng trên cơ sở dự đoán về nhu cầu tiêu dùng cà phê của người Ý. Bên cạnh đó, Ý đóng góp một tỷ lệ không nhỏ vào cơ cấu thị trường xuất khẩu cà phê xét về khối lượng nhập khẩu và là một trong những thị 4 trường chính mà nước ta hướng đến trong chiến lược đa dạng hóa thị trường nhập khẩu mặt hàng này.1: Cơ cấu 10 thị trƣờng lớn nhất nhập khẩu cà phê Việt Nam niên vụ 2011/2012 Đơn vị: % 3,8 3,8 4,3 Đức Mỹ 5,6 24,8 Ý Tây Ban Nha 8,1 Indonesia Nhật Bản 7,4 8,1 24,4 Bỉ Algeria 9,9 Mexico Anh Nguồn: Tự tổng hợp từ số liệu của Vicofa và Tổng cục Hải quan Việt Nam Biểu đồ 1.1 cho 10 trong tổng số thấy hơn 75 nước nhập khẩu cà phê lớn từ Việt Nam và kim ngạch của Ý đạt 9,9%.

Đó là một con số khả quancho thấy mức tăng trưởng nhập khẩu ở thị trường này là khá mạnh, đặc biệt là từ sau khủng hoảng kinh tế thế giới. Khi Việt Nam muốn phát triển kinh tế đất nước bằng con đường xuất khẩu bền vững thì tăng cường nâng cao chất lượng sản phẩm cần đi kèm với đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm đảm bảo nguồn thu xuất khẩu ổn định cho các hoạt động đầu tư sinh lợi. Bởi vì đó là một trong những chiến lược hiệu quả để hạn chế rủi ro, phụ thuộc vào bạn hàng nhập khẩu cũng như giúp ta chủ động hơn về giá thông qua mở rộng mạng lưới khách hàng. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trƣờng Ý 1.

Các yếu tố từ phía Việt Nam 1. Năng lực cạnh tranh của ngành xuất khẩu cà phê Việt Nam Điều kiện các yếu tố sản xuất - Giống cà phê chính và phân bố vùng trồng Có nhiều cách phân loại cà phê khác nhau nhưng căn cứ vào vùng trồng thì Tổ chức Cà phê thế giới ICO phân loại cà phê được thành 3 nhóm chính là: Mild Arabica (bao gồm Colombia Mild và Other Mild), Brazilian Naturals và Robusta.1: Phân biệt ba nhóm cà phê chính Mild Arabica Brazilian Naturals Robusta Colombia, Kenya, Trung và Nam Mỹ, Đông Việt Nam, Khu Tanzania (Colombia Phi ( Kenya, Cameroon, Brazil, vực Mild) và Guatemala, Ethiopia, Tanzania) và Indonesia và trồng Mexico, Ấn Độ (Other châu Á (Indonesia, Ấn Bờ Biển Ngà Mild) Độ, Philippines) Hàm Cao nhất (Giá lƣợng Thấp (Giá cao) Cao hơn (Giá cao) thấp nhất) caffeine Thơm nhẹ và được ưa Vị đắng, chua Hƣơng Đậm đà hơn và ít được chuộng ở Châu Âu và thế và ít người vị dùng hơn giới dùng Nguồn: Tự tổng hợp Do nhóm Mild Columbia, Other Mild và Brazilian Naturalscó những đặc điểm tương đồng về chất lượng, giá trị và tập quán mua bán nên các bài phân tích thị trường cà phê thế giới hiện nay đã quyết định gộp chung 3 nhóm này và gọi chung là cà phê Arabica. Do đó, tác giả cũng sẽ hướng bài phân tích theo hai nhóm chính là Arabica (cà phê Chè) và Robusta (cà phê Vối) (Huỳnh Trung Hiếu, 2010). - Ứng dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất cà phê Khoa học kĩ thuật đóng một vai trò vô cùng to lớn trong việc nhân giống cây cà phê, hiện đại hóa phương pháp gieo hạt cũng như tưới tiêu để mang lại hiệu quả kinh tế tốt nhất.

Bằng việc nhân giống, cây cà phê có năng suất cao, kháng bệnh tốt, cho kích cỡ nhân lớn, chất lượng cao, gia tăng xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu tiêu chuẩn cao như Ý. Bên cạnh đó, một vấn đề cốt lõi khác quyết định chất lượng cà phê là khâu tưới nước. Tưới nước hợp lý, tiết kiệm là cần phải xác định cho đúng thời điểm tưới nước lần đầu của vụ tưới để bố trí lịch tưới cho thích hợp vì tưới quá sớm vừa gây lãng phí, vừa làm đảo lộn quá trình sinh trưởng, ra hoa, đậu quả kém và tưới quá muộn làm cho cây cà phê khó phục hồi trạng thái khô héo để phát triển bình thường, thậm chí không hồi phục được. Áp dụng khoa học kĩ thuật vào có thể xác định nên tưới rễ ở tầng đất mặt (từ 0 đến 30cm) thay vì tưới phun 6 mưa và tưới gốc với khối lượng rất caodễ gây ra lãng phí và úng giống.

Chính nhờ áp dụng những tiến bộ của khoa học mà người nông dân trồng cà phê có thể cải tiến năng suất và nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng kim ngạch xuất khẩu. - Điều kiện tự nhiên Ngoài các yếu tố về giống cây cà phê, các yếu tố tự nhiên như độ cao so với mực nước biển, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm, khí hậu, nhiệt độ, điều kiện thổ nhưỡng,… đều có ảnh hưởng lớn đến chất lượng cà phê. Cà phê cần phải được trồng ở một số khu vực địa lý nhất định có những đặc điểm tự nhiên phù hợp nhất thì mới có chất lượng đặc biệt tốt và được bán với giá cao hơn trên thị trường thế giới. Một số khu vực nổi tiếng về chất lượng cà phê như vùng Blue Mountain tại Jamaica, vùng Hawai Koni hay Huehuetenango thuộc Guatemala.

Điều kiện về cầu Cầu là số lượng hàng hóa, dịch vụ mà người mua muốn mua và sẵn sang mua tại những mức giá khác nhau vào những thời điểm nhất định và điều kiện cầuphản ảnh các yêu cầu về chất lượng, mẫu mã, công dụng,… của sản phẩm để thúc đẩy người mua nhanh chóng đi đến quyết định mua. Chính điều này sẽ đặt áp lực lên các doanh nghiệp buộc họ phải đầu tư đáp ứng các đặc điểm nhu cầu của khách hàng và một khi thành công tức là họ đã xây dựng được lợi thế cạnh tranh riêng cho chính doanh nghiệp của mình. Điều kiện cầu nội địa càng khắt khe mà bản thân các doanh nghiệp trong ngành đáp ứng được thì chắc chắn họ có thể làm hài lòng người tiêu dùng khó tính ở các thị trường nhập khẩu khác và tăng nhanh khối lượng cũng như kim ngạch xuất khẩu. Ngược lại, nếu các doanh nghiệp không thể nắm bắt các điều kiện cầu nội địa và xem đó là động lực để phát triển thì có nghĩa rằng các doanh nghiệp này không thể thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng trong nước và đây sẽ là rào cản không hề nhỏ để có thể thâm nhập thị trường các quốc gia khác, đặc biệt là các quốc gia phát triển.

Do đó, các doanh nghiệp cần đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của mình để có thể đi tắt đón đầu xu thế, tăng tiêu dùng nội địa và làm bước đệm để thâm nhập thị trường thế giới. Các ngành hỗ trợ và có liên quan Mỗi lĩnh vực khác nhau sẽ có những ngành hỗ trợ và có liên quan khác nhau để bổ trợ và thúc đẩy cho quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng sao cho mang 7 lại một lợi nhuận tốt nhất cho doanh nghiệp.Đối với ngành xuất khẩu, các bên hữu quan bao gồm ngân hàng cung cấp vốn; các cơ sở gia công, đóng gói bao bì và các hiệp hội hỗ trợ ngành nghề.