Đẩy Mạnh Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Tỉnh Hà Tĩnh: Nghiên Cứu và Kết Quả

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nông nghiệp đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp tỉnh hà tĩnh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực kinh tế tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Trí Lạc
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đẩy Mạnh Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ
• I. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• I.1. Tính cấp thiết của đề tài
• I.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• I.2.1. Mục tiêu chung
• I.2.2. Mục tiêu cụ thể
• I.3. Câu hỏi nghiên cứu
• I.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• I.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• I.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• I.5. Những đóng góp mới của luận án
• II. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẨY MẠNH CƠ GIỚI HÓA NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Những vấn đề lý luận về cơ giới hóa nông nghiệp và quan điểm đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm cơ giới hóa nông nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đẩy Mạnh Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Từ năm 1986, Việt Nam đã đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh vào sản xuất. Đây là chính sách ưu tiên nhằm thực hiện chủ trương "Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn". Cơ giới hóa tạo động lực tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Nhiều văn bản chính sách đã được ban hành từ Bộ ngành và địa phương. Hà Tĩnh sớm thực hiện chính sách đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với phân công lại lao động ở khu vực nông thôn. Điều này thể hiện qua Đề án 3237 và Nghị quyết 90/2014, 157/2015 của tỉnh. Theo số liệu năm 2015, Hà Tĩnh có gần 10 nghìn máy làm đất, 165 máy gặt đập liên hợp với tỷ lệ thu hoạch bằng máy đạt khoảng 53,7%. Tuy nhiên, so với nhiều địa phương khác, mức độ cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh vẫn còn thấp.

1.1. Vai trò của Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp trong Nông Nghiệp Hiện Đại

Cơ giới hóa nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và cải thiện chất lượng nông sản. Nó giúp giảm bớt sự nặng nhọc cho người lao động và tạo điều kiện cho việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Theo Tổ chức FAO (1997), cơ giới hóa nông nghiệp được hiểu là quá trình cải thiện năng suất lao động của trang trại thông qua việc sử dụng các loại máy nông nghiệp và công cụ, dụng cụ.

1.2. Sự Cần Thiết của Cơ Giới Hóa trong Bối Cảnh Phát Triển Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và biến đổi khí hậu, cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh trở nên càng quan trọng hơn. Nó giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của nông sản Hà Tĩnh trên thị trường và ứng phó với những thách thức do biến đổi khí hậu gây ra. Việc áp dụng máy móc nông nghiệp Hà Tĩnh tiên tiến giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và đảm bảo an ninh lương thực.

II. Thách Thức và Vấn Đề Của Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Mức độ cơ giới hóa nông nghiệp ở tỉnh Hà Tĩnh hiện vẫn còn thấp so với nhiều địa phương khác. Nhiều khâu sản xuất vẫn chưa áp dụng cơ giới, việc áp dụng không đồng đều giữa các địa phương trong tỉnh. Sự manh mún về đất canh tác, hệ thống giao thông nội đồng còn lạc hậu, thiếu vốn là nguyên nhân chính hạn chế việc áp dụng cơ giới trong sản xuất nông nghiệp. Nhiều chỉ tiêu về cơ giới hóa nông nghiệp không đạt được theo kế hoạch. Đây là thực trạng phổ biến ở nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền Trung.

2.1. Thực Trạng Manh Mún Ruộng Đất và Ảnh Hưởng Đến Ứng Dụng Cơ Giới Hóa

Tình trạng manh mún ruộng đất ở Hà Tĩnh là một trong những rào cản lớn đối với việc ứng dụng cơ giới hóa nông nghiệp. Diện tích nhỏ lẻ của các thửa ruộng gây khó khăn cho việc sử dụng các loại máy móc nông nghiệp cỡ lớn, làm giảm hiệu quả sản xuất và tăng chi phí đầu tư. Để khắc phục tình trạng này, cần có các giải pháp về quy hoạch đồng ruộng, dồn điền đổi thửa.

2.2. Hệ Thống Giao Thông Nông Thôn Lạc Hậu Gây Cản Trở Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp

Hệ thống giao thông nông thôn lạc hậu cũng là một vấn đề đáng quan tâm trong quá trình cơ giới hóa nông nghiệp ở Hà Tĩnh. Đường xá xuống cấp, thiếu đồng bộ gây khó khăn cho việc vận chuyển máy móc, vật tư nông nghiệp và nông sản, làm tăng chi phí vận chuyển và giảm hiệu quả sản xuất. Cần đầu tư nâng cấp và xây dựng mới hệ thống giao thông nông thôn để đáp ứng yêu cầu của cơ giới hóa.

2.3. Thiếu Vốn Đầu Tư và Khó Tiếp Cận Tín Dụng Cho Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp

Vấn đề thiếu vốn đầu tư và khó tiếp cận tín dụng cũng là một trong những thách thức lớn đối với cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh. Nhiều hộ nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp không có đủ khả năng tài chính để đầu tư vào máy móc, thiết bị nông nghiệp hiện đại. Cần có các chính sách hỗ trợ tín dụng, lãi suất ưu đãi để giúp họ tiếp cận nguồn vốn và đầu tư vào cơ giới hóa.

III. Giải Pháp Đẩy Mạnh Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Tỉnh Hà Tĩnh

Để đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch đồng ruộng, chính sách hỗ trợ, phát triển các hình thức tổ chức sản xuất áp dụng cơ giới hóa, phát triển thị trường và khuyến nông, thông tin tuyên truyền. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đạt được mục tiêu đề ra.

3.1. Quy Hoạch Đồng Ruộng và Dồn Điền Đổi Thửa để Tạo Điều Kiện Cơ Giới Hóa

Quy hoạch đồng ruộng và dồn điền đổi thửa là giải pháp quan trọng để tạo điều kiện cho việc cơ giới hóa nông nghiệp ở Hà Tĩnh. Việc quy hoạch lại đồng ruộng giúp tạo ra các thửa ruộng có diện tích lớn hơn, thuận lợi cho việc sử dụng các loại máy móc nông nghiệp cỡ lớn. Cần có sự tham gia của người dân và chính quyền địa phương trong quá trình quy hoạch đồng ruộng.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Đầu Tư và Phát Triển Máy Móc Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Cần có các chính sách hỗ trợ đầu tư và phát triển máy móc nông nghiệp Hà Tĩnh, bao gồm hỗ trợ lãi suất vốn vay, miễn giảm thuế, phí và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực. Các chính sách này cần được thiết kế một cách hợp lý và minh bạch để khuyến khích các doanh nghiệp và hộ nông dân đầu tư vào cơ giới hóa.

3.3. Phát Triển Các Hình Thức Tổ Chức Sản Xuất Áp Dụng Cơ Giới Hóa Đồng Bộ

Cần phát triển các hình thức tổ chức sản xuất áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, bao gồm hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp nông nghiệp. Các hình thức tổ chức này giúp tập trung nguồn lực, chia sẻ rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có sự hỗ trợ của nhà nước để phát triển các hình thức tổ chức sản xuất này.

IV. Chính Sách và Thị Trường Cho Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cơ giới hóa nông nghiệp. Cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, lãi suất, thuế, đất đai để khuyến khích đầu tư vào cơ giới hóa. Thị trường máy móc nông nghiệp Hà Tĩnh và dịch vụ cơ giới cần được phát triển một cách cạnh tranh và minh bạch. Cần có sự tham gia của các doanh nghiệp và hộ nông dân trong việc phát triển thị trường này.

4.1. Vai Trò của Chính Sách Trong Việc Thúc Đẩy Đầu Tư Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp

Chính sách là yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy đầu tư cơ giới hóa nông nghiệp. Các chính sách hỗ trợ về vốn, lãi suất, thuế, đất đai có thể tạo động lực cho các doanh nghiệp và hộ nông dân đầu tư vào máy móc nông nghiệp và dịch vụ cơ giới. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách này.

4.2. Phát Triển Thị Trường Máy Móc Nông Nghiệp và Dịch Vụ Cơ Giới

Thị trường máy móc nông nghiệp và dịch vụ cơ giới cần được phát triển một cách cạnh tranh và minh bạch. Cần có sự tham gia của các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh máy móc nông nghiệp và các hộ cung cấp dịch vụ cơ giới. Nhà nước cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và hộ nông dân tiếp cận thông tin về thị trường và công nghệ máy móc nông nghiệp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Hiệu Quả của Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp

Việc ứng dụng cơ giới hóa đã mang lại hiệu quả kinh tế và xã hội đáng kể. Năng suất lao động tăng lên, chi phí sản xuất giảm xuống, chất lượng nông sản được cải thiện. Tuy nhiên, hiệu quả của cơ giới hóa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm quy mô sản xuất, trình độ kỹ thuật của người lao động và điều kiện tự nhiên. Theo thống kê năm 2015 của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, trên địa bàn toàn tỉnh có khoảng gần 10 nghìn máy làm đất các loại, với tổng công suất 143 nghìn CV, trong đó, có 143 máy kéo công suất 35 CV trở lên; có 4.125 máy kéo công suất từ 12 CV đến dưới 35 CV; gần 6.000 máy kéo có công suất dưới 12 CV. Ngoài ra, tổng số máy gặt đập liên hợp là 165 máy, với tỷ lệ diện tích lúa được thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp và các loại máy gặt khác đạt khoảng 53,7% [25].

5.1. Hiệu Quả Kinh Tế của Việc Áp Dụng Cơ Giới Hóa Trong Sản Xuất Lúa

Việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa giúp giảm chi phí lao động, tăng năng suất và chất lượng lúa. Các hộ nông dân sử dụng máy móc nông nghiệp thường có thu nhập cao hơn so với các hộ sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư ban đầu vào máy móc nông nghiệp, do đó cần có các chính sách hỗ trợ về vốn và lãi suất.

5.2. Hiệu Quả Xã Hội của Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp tại Hà Tĩnh

Cơ giới hóa nông nghiệp giúp giảm bớt sự nặng nhọc cho người lao động, tạo điều kiện cho họ nâng cao trình độ và chuyển đổi sang các ngành nghề khác. Nó cũng giúp giải phóng lao động nông thôn, tạo việc làm cho người dân ở khu vực nông thôn. Cơ giới hóa góp phần vào quá trình phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững.

VI. Kết Luận và Tầm Nhìn Về Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Hà Tĩnh

Đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp Hà Tĩnh là một quá trình lâu dài và cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân để đạt được mục tiêu đề ra. Trong tương lai, cơ giới hóa nông nghiệp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp và nông thôn Hà Tĩnh. Cần có tầm nhìn dài hạn và các giải pháp sáng tạo để tận dụng tối đa tiềm năng của cơ giới hóa.

6.1. Tầm Nhìn Đến Năm 2030 Cho Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Tại Hà Tĩnh

Đến năm 2030, cơ giới hóa nông nghiệp sẽ đạt trình độ cao, với việc áp dụng rộng rãi các công nghệ tiên tiến như tự động hóa, nông nghiệp công nghệ cao và công nghệ 4.0. Hà Tĩnh sẽ trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu cả nước về cơ giới hóa nông nghiệp, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

6.2. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cơ Giới Hóa Nông Nghiệp Tại Hà Tĩnh

Cần có các nghiên cứu tiếp theo về cơ giới hóa nông nghiệp tại Hà Tĩnh, tập trung vào các vấn đề như tác động của cơ giới hóa đến môi trường, đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ và phát triển các mô hình cơ giới hóa phù hợp với điều kiện của từng địa phương. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và thực hiện cơ giới hóa một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp tỉnh Hà Tĩnh" do nghiên cứu sinh Nguyễn Trí Lạc thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng Hữu Hòa, chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp (mã số: 62 62 01 15), bảo vệ năm 2018.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cơ giới hóa nông nghiệp (CGHNN) được xác định là nội dung trọng tâm của chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII (năm 1991), đồng thời là yếu tố tạo động lực tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững theo Đề án của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tại khu vực Bắc Trung Bộ, Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành "Đề án áp dụng CGHNN đến năm 2015, định hướng đến năm 2020" theo Quyết định số 3237/QĐ-UBND ngày 31/10/2012, cùng các chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 90/2014/NQ-HĐND và Nghị quyết số 157/2015/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh.

Đến năm 2015, toàn tỉnh Hà Tĩnh có gần 10.000 máy làm đất các loại với tổng công suất 143.000 CV (gồm 143 máy kéo công suất từ 35 CV trở lên; 4.125 máy kéo công suất từ 12 CV đến dưới 35 CV; gần 6.000 máy kéo dưới 12 CV) và 165 máy gặt đập liên hợp, nâng tỷ lệ diện tích lúa thu hoạch bằng máy đạt khoảng 53,7%. Tuy nhiên, mức độ cơ giới hóa tại Hà Tĩnh nhìn chung vẫn còn thấp, thiếu đồng bộ giữa các khâu (khâu gieo cấy, bảo vệ thực vật, bảo quản nông sản còn lạc hậu) và phân bố không đều giữa các địa phương. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tình trạng ruộng đất manh mún, hệ thống giao thông nội đồng chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và người dân thiếu vốn đầu tư.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận cơ giới hóa ở khía cạnh kỹ thuật, công nghệ thuần túy; chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện việc đẩy mạnh CGHNN trên lập trường kinh tế học và khoa học quản lý gắn liền với thực tiễn cơ chế chính sách, thị trường dịch vụ và hiệu quả kỹ thuật tại địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Hà Tĩnh; trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình CGHNN ở địa bàn nghiên cứu.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về CGHNN.
  2. Đánh giá thực trạng CGHNN ở tỉnh Hà Tĩnh.
  3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CGHNN và đánh giá tác động của cơ giới hóa đến kết quả và hiệu quả sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Hà Tĩnh.
  4. Đề xuất giải pháp đẩy mạnh CGHNN tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

• Nội hàm lý luận về nghiên cứu đẩy mạnh CGHNN cần được tiếp cận dưới các góc độ nào?
• Tình hình thực hiện CGHNN ở tỉnh Hà Tĩnh ra sao?
• Đâu là các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ CGHNN?
• Ảnh hưởng của CGHNN đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp như thế nào?
• Kết quả, hạn chế (khó khăn) và những vấn đề đặt ra đối với đẩy mạnh CGHNN ở địa bàn nghiên cứu là gì?
• Giải pháp nào để đẩy mạnh CGHNN hiệu quả và bền vững ở Hà Tĩnh?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế - quản lý về CGHNN theo nghĩa rộng (bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản), trong đó đi sâu khảo sát thực nghiệm cơ giới hóa sản xuất lúa – cây trồng có mức độ ứng dụng cơ giới phổ biến và đồng bộ nhất tại địa phương.
• Phạm vi không gian: Toàn tỉnh Hà Tĩnh; chọn 3 huyện đại diện cho vùng chuyên canh lúa gồm Can Lộc, Cẩm Xuyên và Thạch Hà (mỗi huyện chọn 3 xã có mức độ cơ giới hóa cao) để khảo sát chuyên sâu các nông hộ.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2011–2015; đề xuất giải pháp đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận về đẩy mạnh CGHNN; hạ tầng nông thôn phục vụ cơ giới hóa; tiến trình trang bị máy móc; chính sách và thị trường dịch vụ cơ giới; phân tích kinh tế lượng về các nhân tố ảnh hưởng và hiệu quả kỹ thuật; xây dựng hệ thống giải pháp phát triển.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu chính đã công bố

                                  TỔNG QUAN TÀI LIỆU
   Nghiên cứu quốc tế                                          Nghiên cứu trong nước
   - Rasouli và cs (2009): Hồi quy đất đai                    - Trương Thị Ngọc Chi (2010): Probit ĐBSCL
   - Bidyut Kumar Ghosh (2010): Logit Ấn Độ                   - Đinh Thị Tám (2015): Tổng quan VN 2000-2013
   - Wang Fulin và cs (2016): Cầu lao động                    - Nguyễn Đức Long (2013): Báo cáo CSAM
   - Cossar Frances và cs: Chuỗi cung ứng Ghana               - Bùi Văn Phương (2013): Lý luận cơ giới
   - Li Jie & Zeng Hui (2014): An ninh lương thực              - Lê Văn Bảnh (2013): Thực trạng ĐBSCL
   - C. Jackson (2014): Hạ tầng cơ khí Nigeria                - Phạm Văn Khánh (2011): Cây mía Thanh Hóa
   - Lee & Akdemir (2013): Thổ Nhĩ Kỳ                         - Phan Hòa và cs (2012): Làm đất Thừa Thiên Huế
   - Prabhu Pingali (1988, 2007): Châu Phi                    - Bùi Văn Tới (2012): Chi phí và lợi nhuận
   - Agarwal (1983): Máy kéo tại Punjab

Hướng nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và hiệu quả cơ giới hóa quốc tế

• Rasouli và cộng sự (2009) dùng mô hình hồi quy đa biến chứng minh quy mô và độ phân tán ruộng đất là rào cản chính đối với mức độ cơ giới hóa sản xuất hoa hướng dương.
• Bidyut Kumar Ghosh (2010) sử dụng mô hình hồi quy Logit tại Bengal (Ấn Độ), chỉ ra các yếu tố diện tích canh tác, tiếp cận thủy lợi, tín dụng, tuổi chủ hộ và phân bón chi phối quyết định cơ giới hóa.
• Wang Fulin và cộng sự (2016) phát triển lý thuyết ước lượng nhu cầu lao động thay thế trong nông nghiệp.
• Cossar Frances và cộng sự phân tích mạng lưới cung ứng máy móc tại Ghana nhưng còn thiếu chỉ tiêu định lượng tài chính.
• Li Jie và Zeng Hui (2014) đánh giá tác động của hiện đại hóa nông nghiệp và đô thị hóa tới an ninh lương thực.
• C. Jackson (2014) và Garry Lee, Bahattin Akdemir (2013) nghiên cứu rào cản quy mô nhỏ lẻ, thiếu dịch vụ bảo hành máy móc nông nghiệp tại Nigeria và Thổ Nhĩ Kỳ.
• Prabhu Pingali (1988, 2007) phân tích các giai đoạn chuyển đổi kỹ thuật canh tác tiết kiệm sức lao động tại vùng cận Sahara (Châu Phi).
• Agarwal (1983) khảo sát 240 trang trại tại Punjab (Ấn Độ), xác định tác động của máy kéo và giếng khoan đối với việc làm và cường độ mùa vụ.

Hướng nghiên cứu cơ giới hóa nông nghiệp tại Việt Nam

• Trương Thị Ngọc Chi (2010) ứng dụng mô hình hồi quy Probit khảo sát 250 hộ tại Cần Thơ, Tiền Giang, An Giang và Bến Tre, xác định học vấn, nhận thức, vốn, diện tích canh tác và tập huấn kỹ thuật ảnh hưởng lớn đến việc áp dụng cơ giới khâu thu hoạch và sấy lúa.
• Đinh Thị Tám (2015) và Nguyễn Đức Long (2013) phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2000–2013 về hiện trạng máy móc, công nghiệp chế tạo và chính sách cơ giới hóa ở quy mô quốc gia.
• Lê Văn Bảnh (2013) khảo sát cơ giới hóa tại Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2010–2012.
• Bùi Văn Phương (2013) và Bùi Văn Tới (2012) hệ thống hóa lý luận và đánh giá biến động chi phí, lợi nhuận khi áp dụng máy móc.
• Phạm Văn Khánh (2011) nghiên cứu ứng dụng cơ giới hóa cây mía tại Thanh Hóa; Phan Hòa và cộng sự (2012) nghiên cứu khâu làm đất lúa nước tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trong nước chủ yếu dừng lại ở phân tích định tính hoặc thống kê mô tả số liệu thứ cấp, chưa phân biệt rõ ràng giữa nhóm hộ sở hữu máy móc và nhóm hộ thuê dịch vụ cơ giới; đồng thời thiếu vắng các nghiên cứu định lượng áp dụng phương pháp biên sản xuất ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Production Function) để đo lường hiệu quả kỹ thuật tại các tỉnh Bắc Trung Bộ. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách xây dựng khung phân tích kinh tế - quản lý hoàn chỉnh cho tỉnh Hà Tĩnh, kết hợp mô hình Tobit và hàm sản xuất tối đa ngẫu nhiên dạng Cobb-Douglas dựa trên dữ liệu điều tra sơ cấp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm: Kế thừa định nghĩa của FAO (1997), Clarke (1997), Mijinyawa và cộng sự (2006), Ou và cộng sự (2002), Từ điển Bách khoa Nông nghiệp (2014), luận án xác định: CGHNN là việc tiến hành đồng bộ về cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị và điều kiện đầu tư phù hợp với quy mô, trình độ sản xuất của từng vùng; ưu tiên các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn và các khâu lao động nặng nhọc.
• Cấp độ cơ giới hóa: (1) Dựa vào sức lực con người; (2) Dựa vào sức kéo động vật; (3) Dựa vào phương tiện máy móc (sử dụng động lực cơ giới và nhiên liệu hóa thạch).
• Hình thức cơ giới hóa: Cơ giới hóa bộ phận (từng khâu riêng lẻ như làm đất, thu hoạch); Cơ giới hóa tổng hợp (sử dụng liên hoàn hệ thống máy móc liên hợp như máy gặt đập liên hợp 6 chức năng); Tự động hóa (giai đoạn cao nhất, vận hành bằng cảm biến và điều khiển số).
• Khung phát triển bền vững: Dựa trên hướng dẫn của FAO (2013), đẩy mạnh CGHNN phải bảo đảm sự hài hòa giữa 3 trục: Kinh tế (economic viability - tạo lợi nhuận, nâng cao năng suất), Xã hội (social equity - giảm mức độ nặng nhọc, giải phóng lao động, tạo sinh kế mới), Môi trường (environmental durability - kiểm soát suy thoái đất và ô nhiễm).

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương, Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) Hà Tĩnh, Cục Thống kê và các báo cáo ngành giai đoạn 2011–2015.
• Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra chọn mẫu phân tầng tại 3 huyện trọng điểm lúa của tỉnh Hà Tĩnh: Can Lộc, Cẩm Xuyên và Thạch Hà. Tại mỗi huyện chọn 3 xã có mức độ áp dụng cơ giới cao để phỏng vấn trực tiếp các nông hộ trồng lúa và các chủ hộ cung cấp dịch vụ cơ giới thông qua bảng hỏi cấu trúc.

Phương pháp phân tích dữ liệu

• Thống kê mô tả và so sánh: Phân tích thực trạng trang bị động lực, cơ cấu máy móc, kiểm định sai biệt giá trị trung bình (ANOVA) về số ngày công lao động và chi phí sản xuất giữa nhóm áp dụng và không áp dụng cơ giới.
• Mô hình hồi quy Tobit: Sử dụng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ cơ giới hóa (biến phụ thuộc dạng censored, nhận giá trị trong đoạn [0, 1] hoặc [0, 100%]). Các biến giải thích gồm: diện tích canh tác, số lượng thửa ruộng, thu nhập, học vấn chủ hộ, tuổi chủ hộ, tiếp cận tín dụng, tham gia tập huấn kỹ thuật.
• Mô hình hàm sản xuất tối đa ngẫu nhiên Cobb-Douglas (Stochastic Frontier Production Function - SFPS): Áp dụng phương pháp ước lượng hợp lý tối đa (Maximum Likelihood Estimation - MLE) để ước lượng hàm biên sản xuất và tính toán chỉ số hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) của từng nông hộ trồng lúa:

$$\ln(Y_i) = \beta_0 + \sum_{j=1}^{k} \beta_j \ln(X_{ji}) + v_i - u_i$$

Trong đó: $Y_i$ là sản lượng lúa; $X_{ji}$ là các yếu tố đầu vào (diện tích, giống, phân bón, thuốc BVTV, lao động, chi phí cơ giới); $v_i$ là sai số ngẫu nhiên đối xứng; $u_i \ge 0$ là biến ngẫu nhiên đo lường sự phi hiệu quả kỹ thuật.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về CGHNN, xác định hai xu hướng phát triển: đẩy mạnh theo chiều rộng (tăng số lượng, công suất máy móc, diện tích cơ giới hóa từng khâu) và đẩy mạnh theo chiều sâu (đầu tư công nghệ cao, tự động hóa đồng bộ, gắn với cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh).

Tác giả phân tích kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc (Luật khuyến khích CGHNN năm 1978, hệ cơ khí nhỏ, chính sách cho vay 60% và trợ cấp 40%), Trung Quốc (Luật năm 2004, hỗ trợ ngân sách 5 tỷ USD năm 2004 và 13 tỷ NDT năm 2008), Đài Loan (mô hình 1.445 trung tâm sản xuất mạ non và 600 trạm máy kéo dịch vụ) và Thái Lan (chính sách miễn giảm thuế nhập khẩu và khuyến khích chế biến sau thu hoạch).

Quốc gia / Khu vực	Năm 1990 (KW/ha)	Năm 2013 (KW/ha)	Tốc độ tăng / So sánh năm 2013
Việt Nam	0,61	1,70	Đạt 1,6 HP/ha; trên 500.000 máy kéo các loại (6,5 triệu HP)
Thái Lan	-	2,50	Cao gấp 1,47 lần Việt Nam
Bình quân 14 nước Châu Á - TBD	0,68	2,03	Cao gấp 1,19 lần Việt Nam

(Nguồn: Số liệu tổng hợp từ Viện Cơ điện Nông nghiệp & Công nghệ sau thu hoạch và CSAM 2014)

Về công nghiệp chế tạo, năm 2013 Việt Nam mới đáp ứng được 40% nhu cầu máy kéo trong nước; 45% máy nông nghiệp nhập khẩu có nguồn gốc từ Trung Quốc (trong đó 15% là máy đã qua sử dụng). Khâu làm đất và tưới tiêu đạt tỷ lệ cơ giới hóa 80–90%, trong khi gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch và sấy bảo quản đạt dưới 50%.

Chương 2. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương này phân tích các điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng và kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2013–2015. Hà Tĩnh có diện tích đất sản xuất nông nghiệp tương đối lớn nhưng địa hình phức tạp, bị chia cắt, thời tiết khắc nghiệt. Luận án thiết lập khung phân tích đẩy mạnh CGHNN gồm 5 hợp phần: điều kiện tiền đề hạ tầng; tiến trình mở rộng quy mô - trình độ; môi trường chính sách - thị trường; hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường; và hệ thống giải pháp thực thi.

                   KHUNG PHÂN TÍCH ĐẨY MẠNH CGHNN TỈNH HÀ TĨNH
  ĐIỀU KIỆN TIỀN ĐỀ            QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN            MÔI TRƯỜNG TÁC ĐỘNG
  - Hạ tầng giao thông         - Trang bị động lực            - Chính sách hỗ trợ
  - Dồn điền đổi thửa          - Cơ giới hóa từng ngành       - Thị trường máy móc
  - Quy mô đồng ruộng          - Tổ chức sản xuất (HTX)       - Dịch vụ cơ giới
                         KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ
                         - Giảm chi phí, tăng năng suất
                         - Hiệu quả kỹ thuật (mô hình SFPS)
                         - Yếu tố ảnh hưởng (mô hình Tobit)
                         HỆ THỐNG GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH

Luận án trình bày chi tiết quy trình chọn mẫu điều tra hộ tại Can Lộc, Cẩm Xuyên, Thạch Hà; mô tả hệ thống biến số cho mô hình Tobit (đánh giá mức độ cơ giới) và mô hình biên ngẫu nhiên Cobb-Douglas (đánh giá hiệu quả kỹ thuật TE); thiết lập hệ thống chỉ tiêu thống kê đo lường mức độ trang bị động lực, tỷ lệ cơ giới hóa các khâu và chỉ tiêu tài chính nông hộ.

Chương 3. Thực trạng cơ giới hóa nông nghiệp ở tỉnh Hà Tĩnh

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng hạ tầng, máy móc và hiệu quả cơ giới hóa tại Hà Tĩnh giai đoạn 2011–2015:

• Cơ sở hạ tầng và đất đai: Hệ thống giao thông nông thôn và giao thông nội đồng được cải thiện thông qua Chương trình xây dựng nông thôn mới, tuy nhiên đất đai vẫn còn manh mún, diện tích thửa nhỏ và bình quân số thửa/hộ còn cao, gây cản trở cho máy kéo lớn vận hành.
• Trang bị máy móc: Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất trong trồng lúa đạt mức cao, khâu thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp tăng nhanh nhưng khâu gieo cấy và sấy khô còn rất thấp. Trong chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản, việc trang bị máy chế biến thức ăn, máy ấp trứng, phương tiện khai thác hải sản đã tăng về số lượng nhưng công suất bình quân trên tàu thuyền vẫn hạn chế.

Lĩnh vực / Chỉ tiêu	Thực trạng năm 2015 tại tỉnh Hà Tĩnh
Máy làm đất các loại	Gần 10.000 chiếc (Tổng công suất: 143.000 CV)
Trong đó: Máy kéo $\ge$ 35 CV	143 chiếc
Máy kéo 12 đến dưới 35 CV	4.125 chiếc
Máy kéo dưới 12 CV	Gần 6.000 chiếc
Máy gặt đập liên hợp	165 chiếc
Tỷ lệ thu hoạch lúa bằng máy	53,7%
Tổ chức dịch vụ cơ giới	Hình thành các HTX, tổ hợp tác và hộ tư nhân làm dịch vụ
Vốn vay hỗ trợ lãi suất	Triển khai qua hệ thống Agribank theo các đề án và nghị quyết của tỉnh

• Hiệu quả kinh tế - xã hội và kết quả mô hình:
  • Áp dụng máy móc giúp giảm chi phí sản xuất trực tiếp, giảm đáng kể tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch so với gặt thủ công.
  • Kiểm định ANOVA cho thấy số ngày công lao động bình quân một vụ của hộ áp dụng cơ giới giảm có ý nghĩa thống kê so với hộ làm thủ công, giúp chuyển dịch thời gian sang hoạt động phi nông nghiệp.
  • Kết quả mô hình Tobit chỉ ra: quy mô diện tích canh tác, mức độ tập trung ruộng đất, thu nhập hộ và khả năng tiếp cận vốn vay tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến mức độ cơ giới hóa.
  • Kết quả ước lượng hàm Cobb-Douglas biên ngẫu nhiên cho thấy mức độ cơ giới hóa ở các khâu làm đất, thu hoạch và vận chuyển có mối liên hệ đồng biến với mức hiệu quả kỹ thuật (TE) của các hộ trồng lúa.

Chương 4. Định hướng và giải pháp đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp tỉnh Hà Tĩnh

Chương 4 xác định bối cảnh chuyển dịch kinh tế, quan điểm phát triển cơ giới hóa theo chiều sâu, gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và chuỗi giá trị. Luận án xây dựng bảng chỉ tiêu dự kiến thực hiện CGHNN đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 cho các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản; đồng thời đề xuất 5 nhóm giải pháp:

1. Giải pháp quy hoạch: Quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đẩy nhanh dồn điền đổi thửa, kiên cố hóa giao thông nội đồng và hệ thống thủy lợi.
2. Giải pháp chính sách: Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất vay vốn mua máy móc, chính sách đất đai cho thuê mướn quy mô lớn, ưu đãi thuế cho cơ sở cơ khí sửa chữa.
3. Giải pháp tổ chức sản xuất: Khuyến khích thành lập và nâng cao năng lực các HTX, tổ hợp tác, đội dịch vụ cơ giới chuyên trách tại nông thôn.
4. Giải pháp thị trường: Phát triển thị trường cung ứng máy nông nghiệp chính hãng, mạng lưới bảo hành, cung cấp phụ tùng thay thế và chuẩn hóa thị trường dịch vụ làm đất, thu hoạch.
5. Giải pháp khuyến nông và tuyên truyền: Đào tạo nghề lái máy, thợ sửa chữa cho lao động nông thôn; tổ chức trình diễn mô hình cơ giới hóa đồng bộ khâu gieo cấy và sấy sau thu hoạch.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận và phương pháp luận

• Hệ thống hóa và làm rõ nội hàm khái niệm đẩy mạnh CGHNN dưới góc độ kinh tế - quản lý; phân định rõ hai giai đoạn phát triển theo chiều rộng và theo chiều sâu gắn với nguyên tắc bền vững 3 trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường).
• Thiết lập khung phân tích toàn diện và hệ thống chỉ tiêu đánh giá tiến trình CGHNN ở cấp độ địa phương.
• Ứng dụng kết hợp mô hình hồi quy Tobit và hàm sản xuất tối đa ngẫu nhiên dạng Cobb-Douglas (SFPS) bằng phương pháp ước lượng MLE để lượng hóa tác động của cơ giới hóa đến hiệu quả kỹ thuật (TE) của nông hộ trồng lúa tại vùng Bắc Trung Bộ.

Đóng góp mới về thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng CGHNN tại tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2011–2015 trên tất cả các lĩnh vực (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản), làm rõ thực trạng trang bị động lực, hoạt động của thị trường dịch vụ cơ giới và mức độ thụ hưởng chính sách.
• Xác định cụ thể các rào cản thực tế: ruộng đất manh mún, hệ thống giao thông nội đồng chưa chuẩn hóa, thiếu vốn tự có và mạng lưới dịch vụ kỹ thuật sau bán hàng còn mỏng.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và bảng chỉ tiêu định lượng phát triển CGHNN tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách của địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Khảo sát thực nghiệm kinh tế lượng chuyên sâu chủ yếu tập trung vào sản xuất lúa tại 3 huyện vùng đồng bằng (Can Lộc, Cẩm Xuyên, Thạch Hà); chưa tiến hành điều tra mẫu định lượng quy mô lớn đối với cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi trang trại và khai thác thủy sản.
• Khung thời gian dữ liệu thứ cấp và sơ cấp phản ánh thực trạng giai đoạn 2011–2015, chưa bao quát được các biến động chính sách và thị trường công nghệ sau năm 2015.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực nghiệm sang các đối tượng cây trồng cạn (ngô, lạc, rau màu), cây ăn quả vùng đồi núi và các mô hình nuôi trồng thủy sản công nghệ cao.
• Cập nhật chuỗi số liệu thời gian để phân tích tác động dài hạn của chính sách tích tụ, tập trung ruộng đất và các mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản gắn với cơ giới hóa tự động (nông nghiệp 3.0 và 4.0).

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Luận án là tài liệu tham khảo cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, UBND tỉnh Hà Tĩnh và các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ trong việc rà soát, điều chỉnh các đề án cơ giới hóa, chính sách hỗ trợ lãi suất và quy hoạch nông thôn mới.
• Đối với nghiên cứu sinh và giảng viên: Cung cấp khung lý thuyết, quy trình thiết kế bảng hỏi và phương pháp ứng dụng mô hình Tobit, mô hình SFPS trong nghiên cứu kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn.
• Đối với các hợp tác xã và doanh nghiệp: Cung cấp dữ liệu thực tế về nhu cầu thị trường máy móc, chi phí vận hành và hiệu quả kinh tế của các loại hình tổ chức dịch vụ cơ giới nội đồng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ trang bị động lực nông nghiệp của Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu đạt bao nhiêu so với khu vực?

Theo số liệu thống kê năm 2013 của Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch được dẫn trong luận án, Việt Nam có trên 500 nghìn máy kéo các loại với tổng công suất đạt 6,5 triệu HP (tăng 1,4 lần so với năm 2006). Mức trang bị động lực bình quân đạt 1,6 HP/ha (tương đương 1,7 KW/ha). Mức này thấp hơn Thái Lan (2,5 KW/ha) và thấp hơn mức bình quân của 14 quốc gia khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (2,03 KW/ha).

2. Thực trạng cơ giới hóa sản xuất lúa tại tỉnh Hà Tĩnh năm 2015 được ghi nhận với những số liệu then chốt nào?

Tính đến năm 2015, toàn tỉnh Hà Tĩnh có gần 10.000 máy làm đất với tổng công suất 143.000 CV (gồm 143 máy kéo $\ge$ 35 CV, 4.125 máy kéo từ 12 đến dưới 35 CV và gần 6.000 máy kéo dưới 12 CV). Toàn tỉnh có 165 máy gặt đập liên hợp, giúp tỷ lệ diện tích lúa được thu hoạch bằng máy đạt khoảng 53,7%. Tuy nhiên, các khâu gieo cấy, bảo vệ thực vật và sấy sau thu hoạch có tỷ lệ cơ giới hóa rất thấp.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ cơ giới hóa của nông hộ trồng lúa theo kết quả phân tích trong luận án?

Kết quả mô hình hồi quy Tobit cho thấy các nhân tố có ảnh hưởng thuận chiều và có ý nghĩa thống kê đến mức độ cơ giới hóa gồm: quy mô diện tích canh tác của hộ, mức độ tập trung ruộng đất (số thửa ít), thu nhập của hộ gia đình, khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng và việc tham gia các lớp tập huấn khuyến nông. Ngược lại, tình trạng manh mún ruộng đất và quy mô nông hộ nhỏ lẻ là rào cản lớn nhất.

4. Luận án sử dụng những công cụ kinh tế lượng nào để đánh giá hiệu quả sản xuất?

Luận án sử dụng hai mô hình định lượng chính:

• Mô hình hồi quy Tobit: Đánh giá các nhân tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến mức độ cơ giới hóa sản xuất lúa (biến phụ thuộc bị chặn).
• Hàm sản xuất biên ngẫu nhiên (SFPS) dạng Cobb-Douglas: Sử dụng phương pháp ước lượng hợp lý tối đa (MLE) để đo lường hiệu quả kỹ thuật (Technical Efficiency - TE) của các nông hộ và kiểm định mối quan hệ giữa cơ giới hóa từng khâu (làm đất, thu hoạch, vận chuyển) với chỉ số TE.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào được luận án đúc kết có giá trị áp dụng cho Hà Tĩnh?

Luận án rút ra 4 bài học chính: Hàn Quốc (chính sách trợ cấp 40% và cho vay 60% mua máy, phát triển hệ cơ khí nhỏ), Trung Quốc (ban hành Luật chuyên ngành năm 2004 và hỗ trợ ngân sách quy mô lớn cho người dân mua máy), Đài Loan (hình thành hệ thống các trung tâm sản xuất mạ non tập trung kết hợp trạm dịch vụ máy kéo) và Thái Lan (chính sách ưu đãi thuế cho công nghiệp bảo quản, chế biến sau thu hoạch).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Trí Lạc đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp dưới góc độ kinh tế và quản lý. Bằng việc kết hợp các nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra sơ cấp tại 3 huyện trọng điểm lúa của tỉnh Hà Tĩnh (Can Lộc, Cẩm Xuyên, Thạch Hà), công trình đã phân tích thực trạng trang bị động lực, đánh giá tác động của cơ giới hóa đến hiệu quả kỹ thuật thông qua mô hình Tobit và hàm biên ngẫu nhiên Cobb-Douglas. Các kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy cơ giới hóa nông nghiệp tỉnh Hà Tĩnh phát triển hiệu quả và bền vững đến năm 2020, tầm nhìn 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẨY MẠNH CƠ GIỚI HÓA NÔNG NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận về cơ giới hóa nông nghiệp và quan điểm đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp 1. Khái niệm cơ giới hóa nông nghiệp Thuật ngữ “Cơ giới hóa nông nghiệp” được sử dụng rất phổ biến trong nhiều tài liệu khoa học cũng như ở các văn bản quản lý của nhà nước. Về mặt ngữ pháp, cơ giới hóa là một dạng danh động từ, nếu ở trong ngôn ngữ tiếng Anh thì nó được viết bằng cụm từ “Agricultural mechanization”.

Vậy, CGHNN là gì? Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về CGHNN đã được đưa ra từ nhiều học giả và nhà khoa học ở trong và ngoài nước, cụ thể: Theo Tổ chức FAO (1997), CGHNN được hiểu là quá trình cải thiện năng suất lao động của trang trại thông qua việc sử dụng các loại máy nông nghiệp và công cụ, dụng cụ. CGHNN liên quan đến việc cung cấp và sử dụng tất cả các nguồn năng lượng và máy móc, từ các công cụ cầm tay giãn đơn đến các loại công nghệ máy móc hiện đại. Con người, động vật và các loại phương tiện máy móc có thể bổ sung cho nhau ở trong các cơ sở sản xuất (hộ, trang trại) [76]. Cơ giới hóa được xem là một trong những thành tựu nổi bật nhất trong lịch sử phát triển nông nghiệp vào thế kỷ XX.

Chính vì thế, CGHNN là chủ đề thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả và nhà khoa học, do đó cũng có nhiều định nghĩa đã được đưa ra. Clarke (1997) [41] cho rằng “CGHNN” là việc áp dụng các loại công cụ, dụng cụ và phương tiện máy móc – là những đầu vào sản xuất nông nghiệp. Có 3 nguồn cơ giới được sử dụng, đó là sức lao động của con người, gia súc kéo và máy nông nghiệp. 5 Mijinyawa và cộng sự (2006) [54] định nghĩa cơ giới hóa nông trại như là việc áp dụng không giới hạn các nguyên tắc kỹ thuật và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, bảo quản và chế biến.

Ou và cộng sự (2002) [61] đã đưa ra khái niệm CGHNN, đó là hệ thống kỹ thuật không chỉ đòi hỏi sự phát triển và ứng dụng các loại máy móc tiên tiến mà còn hợp tác chặt chẽ nhiều thành phần tham gia. Các vấn đề môi trường, công nghiệp, xã hội và kinh tế phải được xem xét khi đầu tư vào việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp. Từ điển Bách khoa Nông nghiệp (2014) có giải thích cụm từ CGHNN: là việc áp dụng các loại máy móc vào sản xuất nông nghiệp với các mức độ khác nhau, từ cơ giới hóa từng công việc riêng lẻ (cày đất, gieo hạt, đập lúa) đến việc cơ giới hóa liên hoàn đồng bộ một quy trình sản xuất đối với một loại cây trồng, vật nuôi hay một sản phẩm nông nghiệp [14]. Cù Ngọc Bắc và cộng sự (2008) cho rằng, CGHNN là quá trình thay thế lao động thô sơ bằng công cụ cơ giới, động lực của con người và gia súc bằng công cụ cơ giới, lao động thủ công bằng công cụ cơ giới, thay thế phương pháp sản xuất lạc hậu bằng phương pháp khoa học [2].

Theo Nguyễn Hữu Việt (2011), CGHNN là đưa các trang thiết bị máy móc và hỗ trợ người nông dân trong sản xuất nông nghiệp, như các loại máy cày, máy gieo hạt, máy phun thuốc trừ sâu, thiết bị hỗ trợ làm cỏ lúa, máy gặt đập, máy xay xát lúa gạo, tách ngô, máy lột vỏ củ sắn (khoai mì). CGHNN sẽ góp phần đưa giá trị hàng hóa nông sản đạt chất lượng và giá thành sản phẩm sản xuất sẽ có tính cạnh tranh cao. Đề án đẩy mạnh cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp tạo động lực tái cơ cấu ngành nông nghiệp của Bộ NN&PTNT có nêu rõ quan điểm: CGHNN là nội dung quan trọng của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và quá trình hội nhập kinh tế thế giới [5]. Như vậy, theo quan điểm của tác giả: CGHNN là việc tiến hành đồng bộ về cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị và điều kiện đầu tư phù hợp với quy mô, trình độ sản xuất của từng vùng; trước hết là các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, các khâu sản xuất nặng nhọc.

Quan điểm này cũng hoàn toàn dựa trên các khái niệm về CGHNN do các tác giả trước đây đã trình bày. Tuy nhiên, điểm nhấn quan trọng 6 nhất của quan điểm mà chúng tôi đưa ra là CGHNN phải được áp dụng một cách phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng, từng địa phương. Điều này rất đúng với trường hợp nền nông nghiệp của Việt Nam khi điều kiện sản xuất có sự khác biệt giữa từng địa phương, từng vùng sinh thái khác nhau. Đối với các địa phương ở miền Trung Việt Nam (trong đó có Hà Tĩnh), do xuất phát điểm thấp về trình sản xuất nên việc thực hiện CGHNN trước hết phải ưu tiên giải quyết các khâu sản xuất nặng nhọc như làm đât, thu hoạch và vận chuyển, trong đó định hướng áp dụng CGHNN là các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô lớn.

Vai trò và đặc điểm của CGHNN 1. Vai trò của CGHNN Đã có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước khẳng định tầm quan trọng của việc đẩy mạnh CGHNN. Theo quan điểm của các nhà khoa học, có sự gia tăng đáng kể về cường độ canh tác do sử dụng máy kéo và thủy lợi như một hệ quả tất yếu của quá trình cơ giới hóa. Việc sử dụng các phương tiện cơ giới như máy móc thuộc quyền sở hữu của hộ (tractor-owning), thuê máy móc, và sử dụng sức kéo động vật đã làm tăng cường độ sản xuất nông nghiệp lần lượt tương ứng ở các mức 165%, 156% và 149% (NCAER, 1980) [57].

Một kết quả nghiên cứu tương tự của Patil & Sirohi (1987) đã kết luận rằng áp dụng CGHNN (thủy lợi và máy nông nghiệp) đã gia tăng cường độ sản xuất. Singh (2001) [66] thì cho rằng việc gia tăng cường độ sản xuất trong nông nghiệp chủ yếu là do tác động của sự sẵn có về nguồn nước thủy lợi và phương tiện cơ giới. Vai trò của CGHNN cũng đã được ghi nhận đó là làm gia tăng sức sản xuất cùng với sự phát triển hệ thống tưới tiêu, đầu vào sinh học và hóa học, giống năng suất cao, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Điều này đã được chứng minh qua cuộc Cách mạng xanh tại Ấn Độ - một trong những thành tựu vĩ đại nhất trong lịch sử của thế kỷ XX (Madras, 1975) [53], đó là thúc đẩy mạnh mẽ việc áp dụng cơ giới trên quy mô lớn tại các trang trại nhỏ, vừa và lớn của Ấn Độ.

CGHNN là một trong những tiền đề quan trọng để mở rộng quy mô sản xuất. Chisango và ctv (2010) [45] cho rằng, CGHNN được xem như một loại thuốc chữa bách bệnh cho nền nông nghiệp của Zimbabwe bằng việc thực hiện các chính sách phát triển hợp lý vào cuối thế kỷ XX. Trong khi đó, Nweke (1978) [59] cho rằng việc áp dụng các loại máy kéo trong sản xuất nông nghiệp đã giúp tăng quy mô sản xuất (chủ yếu là sự mở rộng về diện tích canh tác) và hiệu quả kinh tế ở Ghana. Theo 7 Binswanger (1986) [36], CGHNN bao hàm việc sử dụng nhiều nguồn lực và cải thiện các loại nông cụ và trang thiết bị sản xuất của trang trại nhằm giảm sự nhàm chán của công việc đồng áng mang tính tuyền thống trước đây, đồng thời nâng cao năng suất nông nghiệp với chi phí thấp nhất.

Ghi nhận thực tế này, Chatizwa và Khumalo (1996) [39] cho rằng việc sử dụng các phương tiện máy móc trong nông nghiệp vào khoảng từ 2 đến 3 thập kỷ của thế kỷ XX đã làm gia tăng diện tích sản xuất và được chứng minh là một lao động có sử dụng máy móc có thể hoàn thành việc làm đất 10ha/ngày. Bello (2012) [65] cho rằng việc áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp góp phần sử dụng hiệu quả các yếu tố đầu vào, cụ thể là tăng năng suất lao động; tăng năng suất đất đai và giảm chi phí sản xuất. Bên cạnh việc làm giảm mức độ nặng nhọc của lao động và chi phí sản xuất, CGHNN còn làm tăng thu nhập thông qua cải thiện năng suất và chất lượng trên một đơn vị diện tích (ha) hoặc mở rộng diện tích canh tác. CGHNN luôn gắn liền với sự tăng trưởng của sản xuất nông nghiệp, nhiều loại máy móc thiết bị cũng đã được đưa vào sử dụng trong sản xuất nông nghiệp để thay thế lao động thủ công, giải quyết khâu lao động nặng nhọc, tính thời vụ, giảm tổn thất trong nông nghiệp.

Tác giả Bùi Văn Tới (2012) cho rằng, việc áp dụng cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp sẽ làm giảm chi phí đầu vào, tăng chất lượng sản phẩm, góp phần tăng lợi nhuận so với không áp dụng cơ giới hóa [26]. Ngoài ra, áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp sẽ giải quyết được tình trạng thiếu lao động nông nghiệp do nguồn lao động từ lĩnh vực nông nghiệp di chuyển sang lĩnh vực phi nông nghiệp [26]. Đặc điểm của CGHNN Đối tượng trong sản xuất nông nghiệp là các loại cây trồng vật nuôi (cơ thể sống) với sự đa dạng về chủng loại có đặc điểm sinh trưởng và phát triển khác nhau, đồng thời được bố trí ở những vùng sinh thái sản xuất khác nhau, do đó cơ giới hóa bị chi phối bởi đối tượng sản xuất nông nghiệp – một trong những đặc điểm sản xuất đặc trưng trong lĩnh vực nông nghiệp. Điều này có nghĩa là việc áp dụng cơ giới hóa sẽ khác nhau gữa từng loại cây trồng, vật nuôi hoặc cũng có thể khác nhau trong cùng một loại cây trồng, vật nuôi do điều kiện sinh thái khác nhau.

Nhận định về đặc điểm này trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam, các nhà khoa học tại Hội thảo “Đẩy mạnh CGHNN và công nghiệp chế tạo máy nông nghiệp” (được tổ chức tại Hà Nội ngày 22/09/2016) cho rằng, tỷ lệ cơ giới hóa còn chênh lệch giữa cây lúa và các cây trồng khác, khiến khả năng cạnh 8 tranh của nông sản nguyên liệu (mía, ngô, sắn, rau củ…) bị hạn chế. Bên cạnh đó, mức độ cơ giới hóa không đồng đều giữa các vùng miền, địa bàn, còn rất thấp ở những vùng cao, vùng đồng bào dân tộc, khu vực nhà vườn, sản xuất hộ nhỏ, khiến năng suất lao động, năng suất nông nghiệp chung của cả nước còn thấp.