Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TÍCH HỢP GIÁO DỤC ĐẢM BẢO AN TOÀN CHO TRẺ 5-6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC 1. Cơ sở lí luận của việc giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi 1. Khái niệm giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi 1. Đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi Từ các khái niệm “bảo đảm” [28;36] và “an toàn” [28;5], chúng tôi thống nhất sử dụng khái niệm như sau: Đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi là việc giữ gìn chắc chắn, đầy đủ sự yên ổn của trẻ, tránh những tai nạn, những thiệt hại, rủi ro, những sự cố, những tác động bên ngoài mang tính nguy hiểm lên thân thể và có hại về mặt tinh thần cho trẻ 5-6 tuổi ở trường MN.
Giáo dục ĐBAT cho trẻ 5-6 tuổi - Giáo dục ĐBAT cho trẻ 5-6 tuổi: Giáo dục ĐBAT cho trẻ 5 - 6 tuổi là một quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của GV và những người nuôi dưỡng trẻ, được tiến hành thường xuyên, liên tục nhằm tác động đến tình cảm, lý trí của trẻ 5 - 6 tuổi để hình thành và phát triển ở trẻ những hiểu biết, kỹ năng, thái độ đúng đắn và nhu cầu đối với việc ĐBAT cho bản thân và mọi người xung quanh. Như vậy, giáo dục ĐBAT cho trẻ 5 - 6 tuổi là hình thành và phát triển ở trẻ những hiểu biết, kỹ năng và thái độ đúng đắn đối với việc nhận biết và tránh những người gây nguy hiểm, đồ vật nguy hiểm, nơi không an toàn, hành động nguy hiểm, tình huống nguy hiểm để bảo vệ an toàn cho bản thân và mọi người xung quanh. Đồng thời, nó tác động đến tình cảm của trẻ để cho việc ĐBAT trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống và sinh hoạt hàng ngày của trẻ, giúp trẻ có thể tham gia vào các hoạt động khác nhau như: vui chơi, học tập, lao động. nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ.
Việc giáo dục ĐBAT được lồng ghép, tích hợp trong hầu hết các hoạt động ở trường MN vì nó có ý nghĩa hết sức lớn lao đối với sự phát triển của trẻ. 5 - Kỹ năng nhận thức về ĐBAT của trẻ 5-6 tuổi: Để hình thành khái niệm kỹ năng nhận thức về ĐBAT cho trẻ 5-6 tuổi, chúng tôi sử dụng các khái niệm sau: + Nhận thức là quá trình tiếp thu và xử lý thông tin của con người nhằm giải quyết có hiệu quả những vấn đề thực tiễn. + Kĩ năng nhận thức của trẻ MN đó là cách thức tiếp thu, xử lý thông tin một cách hiệu quả của trẻ trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được mục đích nào đó. Vậy kỹ năng nhận thức về ĐBAT là cách thức tiếp thu, xử lý thông tin về những người gây nguy hiểm, đồ vật nguy hiểm, nơi không an toàn, hành động nguy hiểm, tình huống nguy hiểm trong những điều kiện cụ thể để bảo vệ an toàn cho bản thân và mọi người 1.
Đặc điểm phát triển nhận thức của trẻ 5-6 tuổi Trẻ 5-6 tuổi có khả năng nhận biết được những tình huống, trường hợp khẩn cấp, nguy hiểm và trẻ có thể tìm ra cách giải quyết, cũng như biệp pháp phòng tránh nó. Có được điều đó là do các chức năng tâm lí của trẻ đã phát triển hơn trước. Khả năng tư duy hình tượng của trẻ đang dần thay thế tư duy theo lối trực quan hành động ở lứa tuổi trước, vì thế giải quyết vấn đề không còn là phép thử sai nữa mà trẻ hoàn toàn có thể giải quyết dựa trên kinh nghiệm bản thân. Hơn nữa, khả năng ghi nhớ và tập trung chú ý của trẻ đã lâu hơn và bền vững hơn nên khả năng đề phòng và phát hiện những tình huống và trường hợp khẩn cấp một cách nhanh nhẹn hơn.
Đây là cơ sở để hình thành khả năng khi gặp tình huống khẩn cấp, trẻ có thể phân tích nguyên nhân, kết quả, tổng hợp sự việc một cách khái quát, rõ ràng. Trẻ có thể khái quát mối quan hệ phức tạp bên trong sự việc, liên kết các sự kiện, hành động lại thành một chuỗi để giải quyết. Quá trình giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi 1. Mục tiêu giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi Mục tiêu của việc giáo dục ĐBAT về nơi nguy hiểm cho trẻ 5-6 tuổi là hình thành và phát triển ở trẻ khả năng nhận biết và phòng tránh: - Những nơi không an toàn.
- Nhận biết một số tình huống khẩn cấp và biết gọi người giúp đỡ. Ý nghĩa của việc giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi Giáo dục kỹ năng bảo vệ bản thân là một trong những kỹ năng sống quan trọng nhất vì tính mạng của con người là quý nhất, quan trọng nhất. Giáo dục cho trẻ biết giữ gìn sự an toàn cho bản thân và mọi người, tránh xa hoặc loại bỏ những nguy cơ gây nguy hiểm, tổn hại cho con người là một trong những nhiệm vụ quan trọng được tiến hành trong quá trình chăm sóc - giáo dục trẻ giúp trẻ phát triển toàn diện cả thể chất và tâm lý. Trẻ 5 - 6 tuổi tò mò, ham học hỏi, hiếu động nên trẻ rất dễ gặp nguy hiểm trong quá trình sống và khám phá thế giới xung quanh.
Do vậy, nếu trẻ không được bảo vệ và giáo dục an toàn cẩn thận thì nguy cơ gặp tai nạn sẽ rất cao. Việc bảo vệ an toàn cho trẻ là trách nhiệm của tất cả những người lớn trong gia đình và trường MN cũng như toàn xã hội. Việc giáo dục ĐBAT cho trẻ ở trường MN là trách nhiệm cơ bản của mỗi GV, nó có ý nghĩa quan trọng và vô cùng cần thiết, giúp trẻ nhận biết và phòng tránh những nguy cơ gây tổn thương hoặc tai nạn cho bản thân và mọi người, hình thành ở trẻ thái độ tích cực trong ĐBAT; đồng thời giúp trẻ rèn luyện được một số phẩm chất đạo đức quan trọng như: tính độc lập, tính tự giác, tính kiên trì, tính tích cực, lòng nhân ái… Giáo dục ĐBAT cho trẻ 5 - 6 tuổi tạo dựng nền tảng vững chắc để hình thành và phát triển những kiến thức, kỹ năng ĐBAT phức tạp hơn cho trẻ ở lứa tuổi tiếp theo. Nó cũng góp phần bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho trẻ để trẻ có thể tham gia vào mọi hoạt động khác nhằm phát triển toàn diện các mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, thẩm mỹ.
Giáo dục ĐBAT cho trẻ 5 - 6 tuổi là phù hợp và cần thiết đối với sự phát triển của trẻ. Khả năng vận động phát triển hơn so với các lứa tuổi trước, vì vậy có thể thực hiện được những công việc tự phục vụ đơn giản đòi hỏi sự phối hợp vận động phức tạp hơn. Tư duy của trẻ cũng phát triển, vì vậy vốn biểu tượng và vốn kinh nghiệm của trẻ ngày càng phong phú, trẻ bắt đầu có ý thức về bản thân mình, dần ý thức được những điều mình làm, phân biệt được đúng - sai, tốt - xấu,. Tuy nhiên ý thức đó còn ở dạng sơ khai nên không được bền vững, cần có sự giáo dục và hướng dẫn của người lớn.
Việc giáo dục ĐBAT cho trẻ không 7 những giúp cho việc hình thành ở trẻ lòng mong muốn, ý thức tự giác giữ gìn sự an toàn của chính bản thân trẻ cũng như nâng cao trách nhiệm của trẻ với những người xung quanh giúp trẻ thích nghi với xã hội. Nội dung giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi Trẻ có những hiểu biết nhất định về một số nguy cơ không an toàn và phòng tránh: - Biết những nơi nguy hiểm: ao, hồ, bể chứa nước, giếng, bụi rậm, lòng đường giao thông, đường sắt,… là nguy hiểm và nói được mối nguy hiểm khi đến gần. - Biết những hành động nguy hiểm và cách phòng tránh: + Khi chơi: trêu chó mèo, phá tổ ong, chọc tổ kiến…dễ bị côn trùng đốt gây sứng tấy, đau nhức, có thể tử vong; leo trèo ban công, tường rào; đi đứng chạy nhảy trên bàn ghế; chọc vật nhọn vào mặt bạn; ngậm đồ chơi nhỏ…có thể gây xây xước chảy máu, gãy xương; tự ý ra khỏi lớp/ trường dễ bị thất lạc hoặc tai nạn giao thông, động vật cắn… + Khi đi đường: tự đi học hoặc tự về nhà; đi sát hồ, ao, vũng nước lớn; đi ở lòng đường; chơi trên đường giao thông; ngồi xe máy không đội mũ bảo hiểm; tự ý qua đường không có người lớn dắt. dễ bị tai nạn giao thông, đuối nước; đi theo người lạ hoặc để người lạ bế ẵm, cho kẹo bánh, uống nước ngọt, rủ đi chơi…dễ bị bắt cóc, thất lạc.
Do vậy, trẻ cần biết được địa chỉ nơi ở, trường MN, số điện thoại của gia đình, cô giáo; khi bị lạc biết hỏi, gọi người lớn giúp đỡ; thực hiện một số quy định ở trường, nơi công cộng về an toàn như: Sau giờ học về nhà ngay, không tự ý đi chơi; đi bộ trên vỉa hè hoặc lề đường bên phải; đi sang đường phải có người lớn dắt; đội mũ an toàn khi ngồi trên xe máy… - Nhận biết được một số tình huống nguy hiểm và gọi người giúp đỡ: Biết gọi người lớp khi gặp trường hợp khẩn cấp: cháy, có bạn/người rơi xuống nước, ngã chảy máu… 1. Phương pháp giáo dục đảm bảo an toàn cho trẻ 5-6 tuổi Phương pháp giáo dục cho trẻ 5-6 tuổi là cách thức làm việc của GV và trẻ. Trong đó GV là người tổ chức, hướng dẫn và trẻ là chủ thể hoạt động tiếp thu kiến thức, kĩ năng và hình thành thái độ đúng đắn đối với việc ĐBAT để từ đó trẻ có những hiểu biết và kĩ năng nhất định để ĐBAT cho bản thân và những người xung quanh. 8 Có một số phương pháp cơ bản: *Nhóm phương pháp dùng lời: -Trò chuyện: Là sự giao tiếp bằng lời có mục đích, có kế hoạch của GV với trẻ nhằm cung cấp và củng cố những kiến thức, kĩ năng, thái độ của trẻ đối với việc ĐBAT.
Phương pháp trò chuyện đơn giản, dễ thực hiện nên có thể tiến hành mọi lúc mọi nơi. -Kể chuyện: Là phương pháp cung cấp và củng cố kiến thức cho trẻ thông qua các câu chuyện có nội dung phù hợp với mục đích giáo dục ĐBAT như: Cuộc phiêu lưu của những chú gà nhí, Qua đường, Gà cánh tiên, Một phen sợ hãi,…những câu chuyện này rất gần gũi với cuộc sống của trẻ, các nhân vật trong truyện ngộ nghĩnh, đáng yêu nên trẻ dễ dàng tiếp nhận được nội dung giáo dục.
