Tài liệu Giáo dục: Dạy học trải nghiệm chủ đề số học cho học sinh lớp 6 hệ

Phương pháp dạy học trải nghiệm chủ đề số học lớp 6 song ngữ giúp học sinh phát triển tư duy toán học qua hoạt động thực tế hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Linh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán Học
• Đề tài: Dạy học trải nghiệm chủ đề số học cho học sinh lớp 6 hệ song ngữ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Tầm quan trọng của Dạy học Trải nghiệm Số học

Dạy học trải nghiệm (DHTN) là một phương pháp giáo dục hiện đại, tập trung vào việc học sinh tiếp cận kiến thức thông qua các hoạt động thực tế, trực tiếp. Trong dạy học chủ đề số học lớp 6, DHTN giúp học sinh không chỉ nắm vững các khái niệm về tập hợp số tự nhiên, tính chia hết mà còn phát triển kỹ năng tư duy logic và giải quyết vấn đề. Đặc biệt, trong bối cảnh dạy học song ngữ, phương pháp này kết hợp thúc đẩy hứng thú học tập, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên thông qua hoạt động thực hành với tiếng Anh. Tầm quan trọng của DHTN số học nằm ở việc biến toán học từ một môn học trừu tượng thành những trải nghiệm có ý nghĩa trong cuộc sống.

1.1. Định nghĩa Dạy học Trải nghiệm trong Toán học

Dạy học trải nghiệm toán học là quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm (HĐTN) giúp học sinh khám phá, thực hành các khái niệm toán học qua các tình huống thực tế. Trong chủ đề số học, đây là việc hướng dẫn học sinh tiếp cận các phép tính, tính chia hết, bội số thông qua các bài tập tương tác, dự án học tập, và các hoạt động nhóm có mục đích.

1.2. Ứng dụng trong Giáo dục Song ngữ

Khi áp dụng dạy học song ngữ vào DHTN số học, giáo viên vừa xây dựng kiến thức toán vừa phát triển kỹ năng ngôn ngữ. Từ vựng chuyên ngành toán học bằng tiếng Anh được tích hợp tự nhiên trong các hoạt động, giúp học sinh lớp 6 làm quen với các thuật ngữ kỹ thuật, phát triển tư duy nhị ngôn trong một môi trường học tập tích cực.

II. Quy trình Tổ chức Dạy học Trải nghiệm Số học

Để thực hiện dạy học trải nghiệm hiệu quả cho chủ đề số học lớp 6, cần tuân theo một quy trình tổ chức hệ thống. Bước đầu tiên là công tác chuẩn bị, bao gồm xác định mục tiêu học tập, phân tích nội dung số học, thiết kế các HĐTN phù hợp với lứa tuổi và trình độ. Tiếp theo là xây dựng quy trình DHTN, lựa chọn hình thức tổ chức (lồng ghép trong tiết học hoặc thông qua dự án), chuẩn bị tài nguyên học tập. Thiết kế công cụ đánh giá giúp đo lường kết quả học tập. Cuối cùng, điều chỉnh và cải tiến dựa trên phản hồi từ học sinh và giáo viên, đảm bảo phương pháp dạy học liên tục được hoàn thiện.

2.1. Giai đoạn Chuẩn bị và Thiết kế

Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của hoạt động trải nghiệm, chọn lựa nội dung số học phù hợp (tập hợp số tự nhiên, tính chia hết). Thiết kế các bài toán thực tế, chuẩn bị tài liệu bằng tiếng Anh, xây dựng từ vựng chuyên ngành sẵn sàng trước giờ học, tạo ra các tình huống kích thích sự tò mò học sinh.

2.2. Giai đoạn Tổ chức và Đánh giá

Trong tiết học, giáo viên hướng dẫn học sinh lớp 6 thực hành các hoạt động trải nghiệm qua dự án hoặc bài tập nhóm. Áp dụng dạy học song ngữ, sử dụng tiếng Anh để hướng dẫn. Sau đó, đánh giá sản phẩm học tập, thu thập phản hồi từ học sinh để cải tiến phương pháp trong những giờ học tiếp theo.

III. Biện pháp Hỗ trợ Dạy học Trải nghiệm Song ngữ

Để dạy học trải nghiệm chủ đề số học hiệu quả trong bối cảnh song ngữ, cần áp dụng một số biện pháp hỗ trợ quan trọng. Thứ nhất, xây dựng môi trường học tích cực khuyến khích học sinh tham gia hoạt động không sợ sai lầm, thúc đẩy tinh thần hợp tác và khám phá. Thứ hai, giáo viên phải trang bị kiến thức chuyên sâu về toán học và kỹ năng tiếng Anh, chuẩn bị kỹ lưỡng cho mỗi giờ học. Thứ ba, xây dựng hệ thống từ vựng chuyên ngành bao gồm các thuật ngữ liên quan đến tập hợp, phép tính, tính chia hết. Những biện pháp này tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động trải nghiệm thành công và phát triển toàn diện của học sinh.

3.1. Xây dựng Môi trường Học tập Tích cực

Môi trường học tập phải an toàn, hỗ trợ học sinh lớp 6 tự do thử nghiệm. Giáo viên khuyến khích hoạt động nhóm, ghi nhận nỗ lực, không chỉ kết quả. Sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên, không gây áp lực. Tạo cơ hội cho học sinh tự đặt câu hỏi, khám phá mối liên hệ giữa số học và cuộc sống thực tế.

3.2. Phát triển Từ vựng Chuyên ngành Song ngữ

Giáo viên xây dựng từ vựng chuyên ngành được sắp xếp theo chương trình. Chương 1 tập trung vào tập hợp các số tự nhiên, chương 2 về tính chia hết. Sử dụng hình ảnh, ví dụ thực tế khi giới thiệu từ vựng, giúp học sinh ghi nhớ dễ dàng và áp dụng trong hoạt động trải nghiệm.

IV. Kết quả Thực nghiệm và Hiệu quả của Phương pháp

Những kết quả thực nghiệm từ dạy học trải nghiệm chủ đề số học lớp 6 hệ song ngữ cho thấy tác dụng rõ rệt. Học sinh thể hiện hứng thú cao hơn so với phương pháp truyền thống, nắm vững các khái niệm số học thông qua thực hành, phát triển kỹ năng giao tiếp bằng tiếng Anh. Hoạt động trải nghiệm qua dự án (như Solar System project) giúp học sinh liên hệ kiến thức toán với các lĩnh vực khác, phát triển tư duy sáng tạo. Kết quả đánh giá định lượng và định tính chứng minh rằng phương pháp dạy học này không chỉ cải thiện kết quả học tập mà còn xây dựng thái độ tích cực, nhu cầu học tập suốt đời. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc tích hợp trải nghiệm và song ngữ trong giáo dục hiện đại.

4.1. Kết quả Đánh giá Định lượng

Kết quả đánh giá cho thấy học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm đạt điểm cao hơn nhóm đối chứng. Sản phẩm nhóm được đánh giá thông qua rubric rõ ràng, đánh giá cả nội dung toán học lẫn kỹ năng tiếng Anh. Tỉ lệ học sinh hoàn thành dự án đạt chuẩn trên 85%, cho thấy hiệu quả của phương pháp dạy học.

4.2. Tác động Định tính đến Phát triển Học sinh

Ngoài kết quả định lượng, dạy học trải nghiệm chủ đề số học giúp học sinh lớp 6 phát triển kỹ năng hợp tác, tư duy phê phán, khả năng giải quyết vấn đề. Hoạt động song ngữ xây dựng tự tin sử dụng tiếng Anh. Học sinh bộc lộ hứng thú bền bỉ với toán học, bước đầu xây dựng nền tảng cho học tập nâng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Những vấn đề chung về DHTN 1.1 Một số khái niệm 1.1 Trải nghiệm và HĐTN Theo tâm lý học, hoạt động là phương thức tồn tại của con người bằng cách tác động vào đối tượng, tạo ra sản phẩm nhằm thoả mãn những nhu cầu trực tiếp hoặc gián tiếp của bản thân và xã hội, nó là sự thể hiện mối quan hệ của con người với môi trường xung quanh. Mỗi hoạt động của con người được thúc đẩy bởi một hay một số động cơ.

Dưới góc độ của giáo dục, để thoả mãn nhu cầu tiếp thu tri thức, khám phá thế giới thì hoạt động học tập là không thể thiếu đối với loài người. Bản thân mỗi cá thể, mỗi người có nhiều cách để học tập và tiếp nhận tri thức, nhưng việc học tập thông qua hoạt động là không thể thiếu. Trải nghiệm (Experience) được Cambridge định nghĩa là quá trình thu nạp kiến thức, kỹ năng thông qua làm việc, khám phá, cảm nhận mọi thứ xung quanh. Theo Từ điển Tiếng Việt, “trải nghiệm” là sự trải qua, kinh qua và chiêm nghiệm một quá trình.

Trải nghiệm là hành động, kết quả của hành động là người tham gia có được “kinh nghiệm”, chính vì vậy kinh nghiệm sẽ đạt được qua trải nghiệm. Đối với hoạt động học tập, trải nghiệm là quá trình nhận thức, khám phá đối tượng bằng việc tương tác với đối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ, nếm, ngửi.) và các quá trình tâm lý bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng). Qua trải nghiệm, người học học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy được những kinh nghiệm cho bản thân và hoàn thiện các kĩ năng trong cuộc sống. HĐTN được chú trọng hơn trong quá trình triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 với mục đích tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học khác nhau để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải 5 quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.

Hơn nữa, trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, HĐTN đã trở thành hoạt động bắt buộc ở tất cả các cấp học từ tiểu học đến THPT. [2] Riêng đối với bộ môn Toán, ở từng cấp học cũng dành thời lượng thích hợp để tiến hành các hoạt động thực hành và trải nghiệm cho HS. Thông qua những hoạt động HS có cơ hội vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã được tích luỹ từ quá trình học tập môn Toán và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo; phát triển năng lực tổ chức và quản lí hoạt động, năng lực tự nhận thức và tích cực hoá bản thân; HS bước đầu xác định được năng lực, sở trường của bản thân từ đó định hướng và lựa chọn nghề nghiệp; tạo lập một số năng lực cơ bản cho người lao động tương lai và người công dân có trách nhiệm. Dạy học trải nghiệm Từ xa xưa, Khổng Tử đã bày tỏ niềm tin về hiệu quả của việc học tập trải nghiệm thông qua câu nói: “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên.

Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ. Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”, hay chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói “Học đi đôi với hành”. Việc học tập nếu chỉ tiếp thu một cách thụ động, không gắn liền với thực tiễn, với thực hành thì khó có thể hiệu quả. Việc học được phát huy và tiếp nhận tốt nhất khi người học được thu nhận kiến thức thông qua các hoạt động học tập trải nghiệm.

Hai khái niệm học tập trải nghiệm và DHTN thường được dùng thay thế cho nhau. Tuy nhiên, hai khái niệm này về bản chất có sự khác biệt và chúng có mối liên hệ với nhau. DHTN là một triết lý giáo dục sử dụng lý thuyết của học tập trải nghiệm (Valerie, 2012). Theo Lewis và Williams (1994) [15], 6 DHTN là đưa người học vào các tình huống trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành và phát triển kỹ năng, thái độ hoặc suy nghĩ mới.

Cùng quan điểm với Lewis và Williams, Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm (1977) đưa ra định nghĩa: DHTN là một triết lý giảng dạy cung cấp nhiều phương pháp luận, trong đó các nhà giáo dục có mục đích tham gia với người học bằng trải nghiệm trực tiếp và phản ánh tập trung nhằm nâng cao kiến thức, phát triển kỹ năng, làm rõ giá trị và phát triển năng lực đóng góp của mọi người cho cộng đồng của họ. [17] Tiếp cận khái niệm DHTN, Allison và Seaman (2017) [16] đề cập đến các phương pháp giáo dục nhấn mạnh sự tham gia trực tiếp của người học trong một loạt các hoạt động thường xảy ra bên ngoài phòng học. Trong khi đó, quan điểm của đại học York về DHTN là khi những trải nghiệm của người học có thể diễn ra ở bất cứ nơi đâu: bên trong lớp học, cộng đồng hoặc nơi làm việc. Cốt lõi của DHTN là phản ánh nơi HS tạo ra các kết nối có ý nghĩa giữa trải nghiệm và nội dung kiến thức.

[18] Tóm lại, DHTN là một hình thức tổ chức dạy học, giúp HS biết liên hệ, vận dụng kiến thức môn học vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Khi tổ chức DHTN, người dạy và người học có thể thực hiện ở cả trong và ngoài lớp học. Các HĐTN như tham quan dã ngoại, tham gia talkshow, tham gia workshop,. được diễn ra bên ngoài không gian lớp học.

Cùng với đó, những hoạt động như thảo luận nhóm, tổ chức trò chơi, sân khấu hoá, thực hiện thí nghiệm,. thì thường tổ chức trong lớp. Tuỳ thuộc vào mục đích cũng như nội dung bài học mà người dạy và người học có thể linh hoạt lựa chọn không gian, cách thức tổ chức HĐTN, tuy nhiên mục đích cốt lõi vẫn là giúp người học tiếp cận, hình thành kiến thức và nâng cao kỹ năng trong môn học cũng như ngoài đời sống. Đặc trưng của DHTN và DHTN Toán học Nghiên cứu về lí thuyết học tập trải nghiệm, Chapman, McPhee và Proudman (1995) đã nêu lên các đặc điểm của DHTN như sau: (1) Có sự cân bằng giữa các HĐTN và nội dung hoặc lí thuyết cơ bản; (2) Người dạy kiến tạo không gian học tập an toàn cho người học có cơ hội tự khám phá tri thức; (3) Người học chủ động trong việc học tập nên HĐTN phải phù hợp với cá nhân; (4) Các HĐTN cho phép người học gắn kết kiến thức lí thuyết với và thực tiễn; (5) Người học phản ánh lại được việc học của chính bản thân; (6) Khuyến khích sự tương tác giữa GV với HS và HS với môi trường học tập.

Cùng với đó, Kolb (2015) [12] cũng đã đề xuất 6 đặc điểm chính trong quá trình học từ trải nghiệm: (1) Việc học tốt nhất cần chú trọng đến quá trình chứ không phải kết quả; (2) Học tập là một quá trình liên tục trên nền tảng kinh nghiệm; (3) Học tập đòi hỏi việc giải quyết xung đột giữa mô hình lí thuyết với cuộc sống thực tiễn; (4) Học tập là một quá trình thích ứng toàn diện với thực tiễn; (5) Học tập là sự kết nối giữa cá nhân với môi trường; (6) Học tập là quá trình kiến tạo ra tri thức, nó là kết quả của sự chuyển hóa giữa kiến thức xã hội và kiến thức cá nhân. Nguyễn Thị Ngọc Phúc (2018) [8] đã dựa trên nghiên cứu của các nhà giáo dục thuộc Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm (AEE) và đưa ra rằng DHTN có 9 đặc trưng cơ bản như sau: 8 (1) Người học tham gia trực tiếp vào quá trình trải nghiệm; (2) Phải có quá trình chiêm nghiệm có định hướng; (3) Người dạy định hướng quá trình và sản phẩm, hỗ trợ và phản hồi tích cực cho người học trong quá trình trải nghiệm; (4) DHTN coi kinh nghiệm của người học là nền tảng; (5) Phương pháp tổ chức trải nghiệm theo hướng phân hóa phù hợp với đặc điểm học tập của cá nhân người học; (6) Nội dung các vấn đề, nhiệm vụ trải nghiệm gắn liền với thực tế, tạo điều kiện để người học phát triển toàn diện, hướng đến thích nghi với thế giới; (7) Kết hợp các hình thức và phương pháp đánh giá theo hướng mở; (8) Quá trình thúc đẩy nhận thức và phân tích nhân tố; (9) DHTN thúc đẩy sự sáng tạo cá nhân. Lợi ích của dạy học trải nghiệm và học tập trải nghiệm * Đối với HS: Tiếp cận và ghi nhớ các khái niệm dễ dàng hơn. Thông thường việc ghi nhớ và hiểu được các khái niệm đối với HS là một điều tương đối trở ngại do các khái niệm, định nghĩa mang tính lý thuyết và trừu tượng.

Tuy nhiên, thông qua học tập trải nghiệm, HS có cơ hội áp dụng các kiến thức và ý tưởng vào các tình huống thực tế, trong đó HS đóng vai trò chủ thể. Đó là một trong những cách hiệu quả nhất để hiểu được bản chất của khái niệm. Có nhiều cơ hội để phát huy tính sáng tạo Học tập qua trải nghiệm là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để hướng dẫn HS vận dụng và phát triển tư duy sáng tạo. Với các nội dung học tập mang tính thực tiễn cao, HS nhận thấy luôn có nhiều giải pháp khác nhau cho mỗi tình huống, mỗi vấn đề cần giải quyết.

HS được khuyến 9 khích tìm kiếm, đưa ra giải pháp độc đáo của riêng mình trong các nhiệm vụ được giao. Hiểu rằng được phép sai lầm và biến sai lầm thành bài học và kinh nghiệm cho bản thân. Khi tham gia vào các HĐTN thực tế, HS sẽ tìm ra những phương pháp tiếp cận, cách giải quyết vấn đề hiệu quả hơn. HS biết phân tích, so sánh và loại bỏ các phương pháp, cách giải quyết vấn đề thiếu hiệu quả.

Trong học tập trải nghiệm, việc loại bỏ những phương pháp, cách thức “sai lầm” trở thành một phần vô cùng giá trị của quá trình học tập. HS học được cách không sợ sai nhưng phải ghi nhớ để không lặp lại những sai lầm đó. * Đối với GV: Tăng niềm cảm hứng dạy học. Dạy học thông qua trải nghiệm là cách để GV có thể thay đổi không khí lớp học, giúp HS sinh viên học tập sôi nổi, hiệu quả hơn.