Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học Ở Trường Trung Học Theo Đặc Trưng Loại Thể

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục. 76 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Nhóm Cá Heo
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Phước Bảo Khôi
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học Ở Trường Trung Học Theo Đặc Trưng Loại Thể
• Loại tài liệu: học phần
• Năm xuất bản: 2020 - 2021
• Địa điểm: Tp. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI Ở CẤP THCS
• 1.1. Định nghĩa
• 1.2. TRUYỆN CỔ TÍCH
• 1.2.1. Định nghĩa
• 1.3. Đồng thoại
• 1.3.1. Định nghĩa
• 1.4. Thơ lục bát
• 1.4.1. Định nghĩa
• 1.4.2. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.5. Hồi kí
• 1.5.1. Khái niệm
• 1.6. Du kí
• 1.6.1. Định nghĩa
• 1.7. TRUYỆN NGỤ NGÔN
• 1.7.1. Định nghĩa
• 1.8. TRUYỆN KHOA HỌC VIỄN TƯỞNG
• 1.8.1. Định nghĩa
• 1.8.2. Đặc trưng thể loại
• 1.8.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.9. Tục ngữ
• 1.9.1. Định nghĩa
• 1.9.2. Đặc trưng thể loại
• 1.9.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.10. THƠ BỐN CHỮ
• 1.10.1. Định nghĩa
• 1.10.2. Đặc trưng thể loại
• 1.10.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.11. Thơ năm chữ
• 1.11.1. Định nghĩa
• 1.11.2. Đặc trưng thể loại
• 1.11.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.12. Tùy bút
• 1.12.1. Định nghĩa
• 1.12.2. Đặc trưng thể loại
• 1.12.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.13. Truyện cười
• 1.13.1. Định nghĩa
• 1.13.2. Phân loại
• 1.13.3. Đặc trưng thể loại
• 1.13.4. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.14. Truyện ngắn
• 1.14.1. Định nghĩa
• 1.14.2. Đặc trưng thể loại
• 1.14.3. Tác phẩm tiêu biểu
• 1.15. TRUYỆN LỊCH SỬ
• 1.15.1. Định nghĩa
• 1.15.2. Đặc trưng thể loại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học Ở Trường Trung Học

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục. Nó không chỉ giúp học sinh hiểu biết về văn học mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích. Việc tiếp nhận văn bản văn học giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc sống và con người. Chương trình giảng dạy hiện nay đã được cải tiến để phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

1.1. Định Nghĩa Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học là quá trình giáo viên hướng dẫn học sinh tiếp cận và hiểu biết về các tác phẩm văn học. Điều này bao gồm việc phân tích nội dung, hình thức và ý nghĩa của văn bản. Học sinh sẽ được trang bị kiến thức về các thể loại văn học khác nhau, từ đó phát triển khả năng cảm thụ và đánh giá tác phẩm.

1.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Dạy Học Văn Học

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn học sinh tiếp nhận văn bản văn học. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người khơi gợi sự tò mò và đam mê văn học trong học sinh. Việc sử dụng các phương pháp dạy học sáng tạo sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học này.

II. Những Thách Thức Trong Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học gặp phải nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu hụt tài liệu giảng dạy phù hợp. Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu chất lượng để giảng dạy. Bên cạnh đó, sự chênh lệch về năng lực tiếp thu của học sinh cũng là một vấn đề lớn. Một số học sinh có thể không đủ khả năng để hiểu sâu về các tác phẩm văn học phức tạp.

2.1. Thiếu Tài Liệu Dạy Học Chất Lượng

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu dạy học phù hợp với chương trình giảng dạy. Việc thiếu tài liệu chất lượng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy và khả năng tiếp thu của học sinh. Cần có sự đầu tư vào việc phát triển tài liệu giảng dạy để hỗ trợ giáo viên.

2.2. Sự Chênh Lệch Về Năng Lực Tiếp Nhận Của Học Sinh

Học sinh có năng lực tiếp nhận văn bản văn học khác nhau, điều này tạo ra thách thức cho giáo viên trong việc giảng dạy. Một số học sinh có thể tiếp thu nhanh chóng, trong khi những học sinh khác cần nhiều thời gian hơn để hiểu và phân tích văn bản. Giáo viên cần có các phương pháp dạy học linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của từng học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học Hiệu Quả

Để dạy học tiếp nhận văn bản văn học hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy đa dạng. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy có thể tạo ra sự hứng thú cho học sinh. Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động nhóm và thảo luận cũng giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Việc sử dụng video, hình ảnh và các tài liệu trực tuyến sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về văn bản văn học. Điều này cũng giúp giáo viên tiết kiệm thời gian trong việc chuẩn bị bài giảng.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Nhóm Và Thảo Luận

Hoạt động nhóm và thảo luận là một phương pháp hiệu quả để khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Qua đó, học sinh có thể chia sẻ ý kiến, quan điểm và cảm nhận của mình về văn bản văn học. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp họ hiểu biết về văn hóa và xã hội. Việc tiếp cận văn bản văn học giúp học sinh nhận thức rõ hơn về các giá trị nhân văn và tư tưởng trong cuộc sống. Điều này có thể tạo ra những tác động tích cực đến nhân cách và tư duy của học sinh.

4.1. Phát Triển Kỹ Năng Ngôn Ngữ

Việc tiếp nhận văn bản văn học giúp học sinh cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của mình. Học sinh sẽ học được cách sử dụng từ ngữ, cấu trúc câu và phong cách viết khác nhau. Điều này rất quan trọng trong việc phát triển khả năng giao tiếp và viết lách của học sinh.

4.2. Nhận Thức Về Văn Hóa Và Xã Hội

Thông qua việc tiếp cận các tác phẩm văn học, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về văn hóa và xã hội. Họ sẽ nhận thức được các giá trị nhân văn, tư tưởng và truyền thống văn hóa của dân tộc. Điều này giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng đánh giá các vấn đề xã hội.

V. Kết Luận Về Dạy Học Tiếp Nhận Văn Bản Văn Học Ở Trường Trung Học

Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Nó không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp họ hiểu biết về văn hóa và xã hội. Để đạt được hiệu quả cao trong dạy học, cần có sự đầu tư vào tài liệu giảng dạy và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Tương lai của dạy học văn học sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới và sáng tạo trong phương pháp giảng dạy.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Dạy Học Văn Học

Dạy học văn học không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp họ hình thành nhân cách và tư duy phản biện. Điều này rất quan trọng trong việc chuẩn bị cho học sinh bước vào cuộc sống và xã hội.

5.2. Hướng Tương Lai Của Dạy Học Văn Học

Tương lai của dạy học văn học sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và tài liệu học tập. Cần có sự hợp tác giữa giáo viên, học sinh và các nhà xuất bản để phát triển các tài liệu giảng dạy chất lượng và phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU HỌC THUẬT

1. Vấn đề cốt lõi tài liệu giải quyết

• Hệ thống hóa đặc trưng thể loại: Xác lập khung lý thuyết thi pháp và tiêu chí nhận diện cho toàn bộ hệ thống thể loại văn học từ cấp THCS đến THPT.
• Chuẩn hóa yêu cầu cần đạt: Bám sát định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) Ngữ văn 2018.
• Đổi mới phương pháp dạy học: Chuyển dịch từ lối giảng bình truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp tổ chức hoạt động tiếp nhận văn bản theo đặc trưng loại thể.

2. Danh mục thuật ngữ chuyên ngành then chốt

1. Tiếp nhận văn bản
2. Đặc trưng loại thể
3. Yêu cầu cần đạt
4. Cốt truyện đơn tuyến / đa tuyến
5. Người kể chuyện (ngôi thứ nhất / ngôi thứ ba)
6. Điểm nhìn trần thuật
7. Chủ thể trữ tình
8. Nhân vật trữ tình
9. Thi luật và niêm luật
10. Truyện truyền kì
11. Truyện thơ Nôm
12. Hồi kí / Du kí
13. Kịch bản văn học (Chèo, Tuồng, Bi kịch, Hài kịch)
14. Tự sự đa chủ thể
15. Tình huống truyện (hành động, tâm trạng, nhận thức)
16. Lời thoại (đối thoại, độc thoại, bàng thoại)
17. Giả tưởng tự biện (Speculative fiction)
18. Ước lệ nghệ thuật

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Tính đồng bộ và phân cấp rõ nét: Xây dựng ma trận thể loại theo tiến trình phát triển tư duy học sinh từ trực quan (THCS) đến phân tích đa chiều (THPT).
• Tính thực tiễn cao: Gắn liền định nghĩa học thuật với bảng đối chiếu thi luật cụ thể (như luật thơ song thất lục bát, quy chuẩn tuồng - chèo).
• Định hướng sư phạm ứng dụng: Cung cấp danh mục tác phẩm ngữ liệu điển hình, hỗ trợ giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy linh hoạt theo các bộ sách giáo khoa mới.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 môn Ngữ văn đánh dấu bước chuyển mình căn bản từ việc truyền thụ nội dung sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh. Trong bối cảnh đó, phương pháp dạy học đọc hiểu văn bản theo đặc trưng loại thể trở thành nguyên tắc bắt buộc đối với giáo viên trung học. Dù vậy, việc nhận diện ranh giới thi pháp giữa các thể loại và chuyển hóa yêu cầu cần đạt thành tiến trình dạy học cụ thể vẫn là thách thức lớn đối với nhiều nhà sư phạm.

Tài liệu "Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học theo đặc trưng loại thể" của nhóm tác giả Khoa Ngữ văn – Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh ra đời nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống phương pháp luận này. Công trình tập trung hệ thống hóa toàn bộ diện mạo thể loại văn học được quy định trong chương trình mới. Thông qua cách tiếp cận thi pháp học kết hợp lý thuyết tiếp nhận, tài liệu cung cấp một cẩm nang sư phạm hoàn chỉnh từ khái niệm, đặc trưng cấu trúc đến hệ thống văn bản minh họa tiêu biểu.

---

Nội dung chi tiết

1. Cơ sở lý thuyết và hệ thống đặc trưng thể loại ở cấp THCS

Chương trình Ngữ văn cấp Trung học cơ sở tập trung hình thành thói quen đọc và năng lực nhận biết các yếu tố hình thức cơ bản của văn bản văn học. Ở giai đoạn này, học sinh làm quen với các thể loại tự sự dân gian, văn học trung đại và văn học hiện đại mang tính trực quan cao.

Tài liệu phân định rõ các thể loại tự sự dân gian cốt lõi bao gồm truyền thuyết, truyện cổ tích và truyện ngụ ngôn. Trong đó, truyện truyền thuyết được xác định qua chức năng phản ánh và lý giải các biến cố lịch sử quan trọng thông qua nhân vật hành động được lý tưởng hóa. Đối với truyện cổ tích, cấu trúc cốt truyện thần kỳ được mổ xẻ dựa trên chuỗi thử thách, cuộc phiêu lưu và sự tham gia của lực lượng trợ thủ hoặc đối thủ thần kỳ. Truyện ngụ ngôn được nhìn nhận dưới góc độ kết cấu ngắn gọn, hàm súc, mượn thế giới loài vật để gửi gắm bài học nhân sinh sâu sắc.

Tiến trình tiếp nhận thể loại tại cấp THCS:
Truyền thuyết / Cổ tích ➔ Truyện đồng thoại / Ngụ ngôn ➔ Thơ cách luật / Kí ➔ Truyện lịch sử / Truyền kì

Bên cạnh đó, các thể loại văn xuôi phi hư cấu và truyện hiện đại như hồi kí, du kí, truyện khoa học viễn tưởng, truyện lịch sử và truyện trinh thám cũng được phân tích chi tiết. Du kí nổi bật với sự kết hợp giữa thời gian vật lý tiệm tiến và thời gian ý niệm của chủ thể du hành. Truyện lịch sử đòi hỏi sự cân bằng giữa tính chân thực của chính sử và nghệ thuật hư cấu sinh động.

Về mảng thơ ca, công trình tổng hợp quy chuẩn thi luật nghiêm ngặt của thơ bốn chữ, năm chữ, sáu - bảy chữ, thơ lục bát, song thất lục bát và thơ Đường luật (thất ngôn bát cú, tứ tuyệt). Bảng đối sánh luật bằng - trắc, cách gieo vần chân - vần lưng và nhịp điệu giúp người dạy dễ dàng hướng dẫn học sinh giải mã văn bản thơ một cách khoa học.

---

2. Đặc trưng thể loại nâng cao và thi pháp tiếp nhận ở cấp THPT

Lên cấp Trung học phổ thông, năng lực tiếp nhận của học sinh được nâng lên tầm mức phân tích, đánh giá và giải mã chiều sâu tư tưởng nghệ thuật. Hệ thống thể loại ở cấp học này mở rộng sang các dạng thức phức tạp như thần thoại, truyện thơ dân gian, truyện thơ Nôm, tiểu thuyết hiện đại, kịch bản sân khấu truyền thống và phóng sự.

Tài liệu đi sâu vào bản chất của tiểu thuyết hiện đại với tư cách là "sử thi của đời tư". Khác với tự sự cổ điển, tiểu thuyết hiện đại sở hữu kết cấu đa tầng, tự sự đa chủ thể cùng kỹ thuật dòng ý thức tinh tế. Nhân vật không còn đơn tuyến mà trở thành những "con người tâm lý" phức tạp, mang số phận cá nhân gắn liền với bối cảnh thời đại. Tương tự, truyện ngắn hiện đại được phân tích thông qua sự dịch chuyển linh hoạt của điểm nhìn trần thuật và nghệ thuật xây dựng tình huống truyện (tình huống hành động, tâm trạng hoặc nhận thức).

Ma trận phân tích thi pháp kịch bản truyền thống (Chèo & Tuồng):

Điểm nổi bật của tài liệu là phần phân tích chuyên sâu về hai loại hình sân khấu kịch hát dân tộc: Chèo và Tuồng. Đối với Chèo, các yếu tố về tích truyện, nhân vật hề chèo, nghệ thuật múa cách điệu và âm nhạc truyền thống được trình bày tường minh. Đối với Tuồng, quy ước hóa trang qua màu sắc khuôn mặt (mặt đỏ - trung thần, mặt trắng - phản trắc, mặt rằn rện - tướng phiên) cung cấp căn cứ trực quan giúp học sinh giải mã tính cách nhân vật nhanh chóng.

---

3. Phương pháp tiếp nhận theo đặc trưng loại thể và ứng dụng thực tiễn

Dạy học tiếp nhận theo đặc trưng loại thể đòi hỏi giáo viên phải nắm vững bản chất: "Dạy học đọc hiểu chính là dạy cho học sinh công cụ và chìa khóa để tự giải mã văn bản cùng thể loại". Thay vì chỉ tập trung khai thác nội dung cốt truyện hay tư tưởng tác phẩm đơn thuần, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đi từ hình thức thi pháp để khám phá chiều sâu nội dung.

Tài liệu thiết lập quy trình tiếp nhận bài bản gồm 4 bước chuẩn mực:

• Bước 1 - Nhận diện hình thức thể loại: Hướng dẫn học sinh nhận diện các dấu hiệu hình thức bên ngoài (bố cục, thể thơ, ngôi kể, hệ thống nhân vật).
• Bước 2 - Phân tích phương thức biểu đạt và thi pháp: Khám phá mối quan hệ giữa người kể chuyện và điểm nhìn, phân tích cấu trúc nhịp điệu, hình ảnh và hệ thống xung đột nghệ thuật.
• Bước 3 - Giải mã thông điệp tư tưởng: Đánh giá thế giới quan của tác giả, chủ đề tác phẩm và các giá trị nhân văn được gửi gắm qua thủ pháp nghệ thuật.
• Bước 4 - Liên hệ và sáng tạo: Người học kết nối trải nghiệm cá nhân với văn bản, thực hành sáng tạo hoặc so sánh liên văn bản cùng thể loại.

Nhờ việc hệ thống hóa kèm theo tác phẩm minh họa cụ thể (từ Thánh Gióng, Dế mèn phiêu lưu ký cho đến Chí Phèo, Truyện Kiều, Quan Âm Thị Kính), tài liệu giúp giáo viên dễ dàng thiết kế các hoạt động học tập tương thích với cả ba bộ sách giáo khoa hiện hành: Kết nối tri thức với cuộc sống, Cánh Diều và Chân trời sáng tạo.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu này được biên soạn bài bản, mang tính ứng dụng cao và phù hợp với nhiều nhóm đối tượng:

• Giáo viên Ngữ văn THCS và THPT: Đây là tài liệu tham khảo thiết yếu giúp thầy cô nắm vững mạch kiến thức thể loại, từ đó xây dựng giáo án, phiếu học tập và ma trận đề kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực.
• Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Cung cấp nền tảng kiến thức thi pháp học ứng dụng vững chắc, phục vụ đắc lực cho các học phần phương pháp dạy học và kỳ thực tập sư phạm.
• Học sinh giỏi và học sinh chuyên Văn: Hỗ trợ người học nắm bắt thi pháp thể loại một cách bài bản, nâng cao kỹ năng làm bài nghị luận văn học và phân tích văn bản ngoài sách giáo khoa.
• Cán bộ quản lý và chuyên viên khảo thí: Làm căn cứ định hướng ra đề thi tuyển sinh vào lớp 10 và thi Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn theo cấu trúc mới không sử dụng ngữ liệu sách giáo khoa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học tiếp nhận văn bản theo đặc trưng loại thể là gì?

Dạy học tiếp nhận theo thể loại là phương pháp hướng dẫn học sinh sử dụng các quy ước và đặc trưng thi pháp của thể loại (như ngôi kể, cốt truyện, vần nhịp, xung đột) làm công cụ giải mã văn bản. Cách tiếp cận này giúp người học tự đọc hiểu văn bản mới độc lập.

2. Quy trình tổ chức đọc hiểu văn bản theo thể loại gồm các bước nào?

Giáo viên triển khai qua 4 bước: Đầu tiên, định hướng học sinh nhận diện tín hiệu thể loại. Tiếp theo, phân tích các yếu tố cấu trúc nghệ thuật đặc thù. Kế tiếp, giải mã tầng ý nghĩa và thông điệp tư tưởng. Cuối cùng, tổ chức hoạt động đánh giá, vận dụng và liên hệ thực tiễn.

3. Vì sao Chương trình Ngữ văn 2018 bắt buộc dạy học theo đặc trưng loại thể?

Phương pháp này giúp xóa bỏ lối học vẹt và ghi nhớ văn mẫu thụ động. Khi nắm vững chìa khóa thể loại, học sinh sẽ hình thành năng lực đọc hiểu độc lập, đáp ứng yêu cầu đánh giá năng lực với ngữ liệu nằm ngoài sách giáo khoa trong các kỳ thi.

4. Khi nào giáo viên nên phối hợp giữa dạy học thể loại và tích hợp liên môn?

Giáo viên nên tích hợp khi dạy các thể loại gắn liền với bối cảnh văn hóa lịch sử sâu sắc như truyện lịch sử, sử thi, tuồng, chèo hoặc truyện khoa học viễn tưởng. Việc kết hợp kiến thức Lịch sử, Địa lý và Khoa học giúp học sinh tiếp nhận văn bản đa chiều và sâu sắc hơn.

5. Sự khác biệt cốt lõi giữa tiểu thuyết hiện đại và truyện ngắn hiện đại là gì?

Tiểu thuyết hiện đại tập trung phản ánh toàn vẹn số phận cá nhân với kết cấu đa tầng và dung lượng lớn. Ngược lại, truyện ngắn hiện đại giới hạn về dung lượng, tập trung vào khoảnh khắc lát cắt đời sống và giải quyết một tình huống truyện nghệ thuật then chốt.

---

Kết luận

Tài liệu "Dạy học tiếp nhận văn bản văn học ở trường trung học theo đặc trưng loại thể" là công trình nghiên cứu công phu, giải quyết trọn vẹn những yêu cầu đổi mới cấp thiết của môn Ngữ văn hiện nay.

Các điểm cốt lõi cần ghi nhớ:

• Tiếp nhận theo đặc trưng loại thể là con đường ngắn nhất để hình thành năng lực đọc hiểu văn bản tự chủ cho học sinh.
• Nắm vững thi pháp giúp người học tự tin phân tích mọi văn bản ngữ liệu mới nằm ngoài sách giáo khoa.
• Cần kết hợp linh hoạt giữa phân tích hình thức thi pháp và liên hệ trải nghiệm đời sống thực tiễn.

Quý thầy cô và các bạn sinh viên hãy lưu lại tài liệu hữu ích này để ứng dụng ngay vào việc thiết kế giáo án và nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn 2018!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu: nhân vật chính xuất hiện (xuất thân thấp hèn – loại nhân vật bất hạnh; sự ra đời thần kì – nhân vật kì tài); phần nội dung chính: cuộc phiêu lưu của nhân vật chính trong thế giới cổ tích (bước vào tình huống, hoàn cảnh khác thường – gặp thử thách, lực lượng thù địch – chiến thắng thử thách). Kết thúc có hậu, cái thiện chiến thắng hoặc được tôn vinh, cái ác bị tiêu trừ hoặc bị chế giễu. Thường có nhiều dị bản. Nhân vật chính: Mang đặc điểm tâm lí và khắc họa chân dung ngắn gọn, được xây dựng chủ yếu qua con đường đối thoại và hành động.

+ Loại có nguồn gốc thần kì (được gọi là nhân vật “cao quý”): được trời phú cho sức mạnh thần kì từ lúc ra đời. + Loại có nguồn gốc tầm thường (được gọi là nhân vật “thấp hèn”) thường là nông dân, người nghèo khổ được nhân sự trợ giúp từ yếu tố thần kỳ để vượt qua thử thách → ít nhiều có tính chất thụ động. Lực lượng thần kỳ: chia làm 2 loại: lực lượng thần kì trợ thủ của nhân vật chính ( phía thiện chính nghĩa, ban cho sức mạnh thần kì, vật hỗ trợ cho nhân vật chính khi gặp khó khăn thử thách khác thường) và lực lượng thần kì đối thủ của nhân vật chính hay đối thủ thần kì (phía ác, phi nghĩa)). Tác phẩm tiêu biểu Tấm Cám, Sọ dừa, Ăn khế trả vàng, Cậu bé thông minh,… 1.

Định nghĩa Trang 9 Đồng thoại: thể truyện cho trẻ em, trong đó loài vật và các vật vô tri được nhân cách hóa, tạo nên một thế giới thần kì thích hợp với trí tưởng tượng của các em. (Viện Ngôn ngữ học, 2001, Từ điển tiếng Việt, tr. Đặc trưng thể loại Yêu cầu cần đạt: Nhận biết được một số yếu tố của truyện đồng thoại: Cốt truyện, nhân vật, lời người kể chuyện và lời nhân vật. Nhân vật: truyện đồng thoại có hệ thống nhân vật phong phú và đa dạng.

Loại nhân vật phổ biến là muông thú, cỏ cây, hoa lá, đồ vật. Con người ít xuất hiện, nếu có cũng không giữ vai trò chính. Nhân vật trong thể loại truyện này mang tính biểu trưng về con người. Cốt truyện: các kiểu cốt truyện chính thường được sử dụng là cốt truyện tuyến tính - hành động, cốt truyện phiêu lưu, cốt truyện đối thoại.

Ngôn ngữ nhân vật: + Ngôn ngữ đối thoại được sử dụng phổ biến, còn ngôn ngữ độc thoại góp phần tạo nên ngôn ngữ nhân vật. + Ngôn ngữ người trần thuật: Sử dụng lớp ngôn ngữ miêu tả, lớp ngôn ngữ kể. Tác phẩm tiêu biểu Đám cưới Chuột (Tô Hoài), Dế mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài),… 1. Định nghĩa Thơ lục bát là một thể thơ Việt Nam gồm một câu 6 âm tiết và 1 câu 8 âm tiết phối vần với nhau.

Một bài lục bát gồm nhiều câu tạo thành không hạn chế số câu. Đặc trưng thể loại Yêu cầu cần đạt: Nhận biết được số tiếng, số dòng, vần, nhịp của thơ lục bát. Tiếng: Câu thơ lục bát hoàn chỉnh gồm có 2 câu: câu lục và câu bát. + Câu lục: có 6 tiếng.

Số dòng: trong một bài thơ lục bát không bi hạn định về số dòng. Có bài thơ chỉ dài có 2 câu, nhưng cũng có những bài thơ kéo dài hàng ngàn câu. Vần: là tiếng đồng thanh với nhau. Ở thể thơ lục bát, cách gieo vần phổ biến là vần bằng, vừa gieo vần chân, vừa gieo vần lưng.

Tiếng cuối của câu lục hiệp vần với tiếng thứ 6 của câu bát, tiếng thứ 8 của câu bát lại hiệp vần với tiếng 6 của câu lục tiếp theo. Ví dụ: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây Ăn khoai nhớ kẻ cho dây mà trồng” Nhịp thơ: Thơ lục bát thường ngắt nhịp chẵn.