phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo luận văn dự kiến đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn. Tổ chức dạy học phân hóa cho học sinh lớp 11 trong chủ đề giới hạn. Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.
Một số vấn đề cơ bản về dạy học phân hóa 1. Khái niệm dạy học phân hóa Phân hóa có thể đƣợc hiểu một hoạt động mà ở đó cần phải có sự phân loại và chia tách các đối tƣợng, từ đó tổ chức, vận dụng các nội dung, các phƣơng pháp và hình thức sao cho phù hợp với những đối tƣợng ấy nhằm đạt hiệu quả cao. Trong lịch sử giáo dục, vấn đề dạy học phân hóa đã có từ lâu, đã đƣợc thực hiện và đạt đƣợc những kết quả rất đáng khích lệ. Đã có nhiều nhà khoa học trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam nghiên cứu về vấn đề dạy học phân hóa.
Dạy học phân hóa là việc định hƣớng hoạt động giảng dạy, trong đó giáo viên sẽ tổ chức dạy học theo đối tƣợng, nhằm bảo đảm yêu cầu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý, khả năng, nhịp độ, hứng thú và nhu cầu khác nhau của từng ngƣời học; trên cơ sở đó, tạo cơ hội cho sự phát triển tối đa tiềm năng vốn có trong mỗi học sinh. Carol Ahn Tomlinson là một trong những chuyên gia hàng đầu nghiên cứu về dạy học phân hóa xác định: “Dạy học phân hóa là quá trình đảm bảo rằng nội dung và phƣơng pháp học tập vũng nhƣ kiểm tra đánh giá phải phù hợp với trình độ, sở thích và phong cách học tập của ngƣời từng học”. Theo ông “Trong các lớp học phần hóa, GV đƣa ra những hình thức học tập cụ thể cho từng cá nhân để đảm bảo các em có thể học đƣợc nhiều và nhanh nhất có thể, họ không cho rằng một lộ trình học tập của HS này có thể đúng với HS khác”[21, tr4]. Tác giả Jenifer Fox Whitney Hoffman cho rằng: “DHPH bao gồm việc lập kế hoạch giảng dạy và các phƣơng pháp đánh giá phù hợp với các cấp độ khác nhau về kiến thức, sở thích, nền tảng văn hoá, các nhu cầu thể chất và xã hội của HS.
Nói một cách ngăn gọn, DHPH là một phƣơng pháp linh hoạt, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công bằng và thông minh để tiếp cận tới cả dạy và học” [19; tr3]. Dự thảo Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ GD - ĐT tháng 8/2015 cũng chỉ rõ: “DHPH là định hƣớng dạy học phù hợp các đối tƣợng HS khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi HS dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của HS” [2]. Từ những quan điểm nêu trên, theo tác giả DHPH là: “cách tiếp cận dạy học mà ở đó GV lập kế hoạch và tổ chức dạy học phù hợp với trình độ, nhu cầu, phong cách học tập của HS nhằm phát triển tối đa năng lực học tập của từng HS”. Theo tác giả Nguyễn Bá Kim: “Dạy học phân hóa xuất phát từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu dạy học đối với mọi học sinh, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân"[12].
Trong Dạy học phân hóa, GV có thể “chia” lớp học thành nhiều “bộ phận” khác nhau để có phƣơng pháp dạy học phủ hơn với từng “bộ phận”. Có nhiều tiêu chí để chia lớp học, chẳng hạn nhƣ chia theo lứa tuổi, theo giới tính, theo dân tộc hoặc theo địa bàn cƣ trú,. Ở đây, tác giả chỉ giới hạn trong việc phân chia theo nhu cầu và năng lực của ngƣời học. Tóm lại, Dạy học phân hóa là cách thức dạy học đòi hỏi phải tổ chức và tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những sự khác biệt của từng đối tƣợng học về nhu cầu nhận thức, năng lực, các điều kiện học tập nhằm phát triển tốt nhất cho những đối tƣợng đó, đảm bảo quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho ngƣời học, nghĩa là đảm bảo công bằng trong giáo dục.
Tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa Theo Nguyễn Bá Kim, tƣ tƣởng chủ đạo về dạy học phân hóa có thể đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt tất cả mục đích dạy học, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ƣu những khả năng của từng cá nhân. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc kết hợp giữa giáo dục diện "đại trà" với giáo dục diện "mũi nhọn", giữa phổ cập với nâng cao trong dạy học toán ở các trƣờng phổ thông cần đƣợc tiến hành theo các tƣ tƣởng chỉ đạo sau: (i) Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng Ngƣời giáo viên dạy toán phải biết lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của lớp làm nền tảng. Nội dung và phƣơng pháp dạy học trƣớc hết phải thiết thực với trình độ và điều kiện chung đó. Chúng ta phải tinh giảm nội dung, lƣợc bỏ những nội dung chƣa sát thực, chƣa phù hợp với yêu cầu thật cơ bản.
(ii) Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ trên trung bình Ngƣời giáo viên cần cố gắng đƣa những học sinh yếu kém đạt đƣợc những tiền đề cần thiết để có thể hòa nhập vào học tập đồng loạt theo trình độ chung. (iii) Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hoá giúp học sinh khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản. Các cấp độ dạy học phân hóa 1. Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô Phân hóa ngoài (hay còn gọi là phân hóa vĩ mô) có thể đƣợc hiểu hình thức tổ chức dạy học theo những chƣơng trình học khác nhau cho các nhóm đối tƣợng học khác nhau nhằm đáp ứng đƣợc nhu cầu, năng lực và sở thích của từng nhóm đối tƣợng học.
Kết quả của phân hóa ngoài chủ yếu phụ thuộc vào việc thiết kế nội dung chƣơng trình học. Dạy học phân hoá đang đƣợc coi là một hƣớng đi mới trong công tác dạy học ở nhà trƣờng phổ thông, nhằm đổi mới phƣơng pháp dạy học giúp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, đây đƣợc hiểu là quá 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình giáo viên tổ chức và hƣớng dẫn các hoạt động học tập của học sinh bao gồm: - Huy động tất cả mọi khả năng của từng học sinh để bản thân học sinh tự tìm tòi, khám phá ra những nội dung mới. - Phân hoá các đối tƣợng học sinh theo các trình độ nhận thức khác nhau, giao nhiệm vụ phù hợp với từng nhóm đối tƣợng nhằm tạo điều kiện để học sinh có thể tự phát hiện ra các tình huống có vấn đề, từ đó, tự mình hoặc cùng các bạn khác trong lớp, trong nhóm lập kế hoạch hợp lý nhất để giải quyết vấn đề. - Tập trung đủ mọi cố gắng nhằm phát triển năng lực, sở trƣờng của từng cá nhân, tạo cho học sinh có niềm vui và niềm tin trong học tập.
Việc tổ chức dạy học phân hoá khuyến khích giáo viên có sự sáng tạo trong nghề nghiệp đồng thời cũng yêu cầu ngƣời giáo viên phải biết trân trọng mọi sự cố gắng, mọi sáng tạo cũng nhƣ sự tiến bộ của từng học sinh. Kết quả của hình thức dạy học đó không chỉ góp phần hình thành các kỹ năng; kiến thức và thái độ cần thiết cho học sinh, mà còn giúp học sinh xây dựng lòng nhiệt tình say mê trong học tập và có đƣợc một phƣơng pháp học tập đúng đắn để từ đó tạo ra động cơ trong học tập. Dạy học phân hóa ở cấp vi mô Phân hóa trong (hay còn đƣợc gọi là phân hóa vi mô) đƣợc hiểu là cách dạy học chú ý tới từng đối tƣợng riêng biệt, cá nhân hóa ngƣời học trên lớp, phù hợp với mọi đối tƣợng để giúp làm tăng hiệu quả dạy học, kết quả phân hóa trong chủ yếu phụ thuộc vào phƣơng pháp và năng lực của ngƣời dạy. Phân hóa vi mô (phân hóa trong) đƣợc coi trọng ở hầu hết các bậc học.
Cũng với đó, việc phân hóa ngoài cũng đƣợc thực hiện tăng dần ở các cấp học và đặc biệt phân hóa mạnh ở các lớp cuối THPT. Những biện pháp dạy học phân hóa vi mô: - Đối xử theo cách đặc biệt ngay trong những khi dạy học đồng loạt: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tƣ tƣởng chủ đạo thì trong khi dạy học cần lấy trình độ phát triển chung của tất cả các đối tƣợng học sinh trong lớp làm nền tảng. Do đó những pha cơ bản là những pha dạy học theo hình thức đồng loạt. Tuy nhiên, ngay trong những pha này, thông qua quan sát, kiểm tra và vấn đáp, giáo viên cần phát hiện đƣợc những sự khác biệt giữa các học sinh về tình trạng lĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển của mỗi học sinh, từ đó đƣa ra những biện pháp phân hóa ở mức độ nhẹ, chẳng hạn nhƣ: Lôi cuốn đông đảo các đối tƣợng học sinh có trình độ khác nhau vào quá trình dạy học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với từng loại đối tƣợng, động viên, khuyến khích học sinh yếu kém khi các em tỏ ý muốn trả lời câu hỏi, tận dụng những tri thức và kỹ năng riêng biệt của từng đối tƣợng học sinh, v.
Ngoài ra bản thân ngƣời giáo viên cần phải tiến hành phân hóa trong việc kiểm tra, đánh giá và giúp đỡ học sinh. - Tổ chức những pha phân hóa ngay trên lớp học: Tại những lúc nhất định trong quá trình dạy học, giáo viên có thể thực hiện đƣợc những pha phân hóa một cách tạm thời bằng việc tổ chức cho học sinh hoạt động theo hƣớng phân hóa. Biện pháp này đƣợc giáo viên sử dụng khi trình độ giữa các đối tƣợng học sinh có sự khác biệt lớn, có nguy cơ yêu cầu quá thấp hoặc quá cao nếu cứ tiếp tục dạy học một cách đồng loạt. Ở những pha nhƣ thế này, giáo viên nên giao cho học sinh một số những nhiệm vụ phân hóa (thƣờng thể hiện qua những bài tập phân hóa), điều khiển quá trình giải bài tập một cách phân hóa và tạo điều kiện giao lƣu nhằm tạo đƣợc tác động qua lại trong những ngƣời học với nhau.