Luận văn thạc sĩ vnu ued dạy học chủ đề góc trong không gian theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued dạy học chủ đề góc trong không gian theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đặng Thị Mai
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Dạy học chủ đề Góc trong không gian theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Năng lực và quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.3. Khái niệm và cấu trúc của năng lực
• 1.4. Các năng lực chung, cốt lõi và chuyên biệt của môn Toán
• 1.5. Năng lực giải quyết vấn đề trong Toán học
• 1.6. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề. Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề
• 1.7. Biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề
• 1.8. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.9. Một số quan niệm về dạy học giải quyết vấn đề
• 1.10. Bản chất của dạy học GQVĐ
• 1.11. Đặc điểm của dạy học GQVĐ. Các mức độ của dạy học GQVĐ
• 1.12. Mô hình dạy học giải quyết vấn đề
• 1.13. Một số biện pháp tạo tình huống có vấn đề trong dạy học Góc trong không gian
• 1.14. Chủ đề "Góc trong không gian" trong chương trình toán ở trường phổ thông
• 1.15. Vài nét về chủ đề Góc trong không gian trong chương trình THPT
• 1.16. Mục tiêu của chủ đề Góc trong không gian
• 1.17. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh khi học chủ đề Góc trong không gian
• 1.18. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC CHỦ ĐỀ GÓC TRONG KHÔNG GIAN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GQVĐ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG GIAO THỦY C, NAM ĐỊNH
• 2.1. Phương pháp luận nghiên cứu của thực tiễn
• 2.2. Mục đích nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Kết quả khảo sát
• 2.7. Thực trạng dạy học GQVĐ và phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh
• 2.8. Thực trạng dạy học chủ đề Góc trong không gian
• 2.9. Đánh giá chung
• 2.9.1. Về phía giáo viên
• 2.9.2. Về phía học sinh
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ GÓC TRONG KHÔNG GIAN
• 3.1. Nội dung kiến thức của chủ đề Góc trong không gian
• 3.2. Cấu trúc, nội dung kiến thức của chủ đề Góc trong không gian
• 3.3. Bảng mô tả các mức độ yêu cầu cần đạt của chủ đề Góc trong không gian
• 3.4. Xây dựng tình huống có vấn đề và bài tập hình học nhằm phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh trong dạy học chủ đề Góc trong không gian
• 3.5. Các tình huống có vấn đề trong dạy học phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh trong dạy học chủ đề Góc trong không gian
• 3.6. Xây dựng bài tập hình học nhằm phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh trong dạy học chủ đề Góc trong không gian
• 3.7. Sử dụng tình huống có vấn đề và bài tập hình học nhằm phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh trong dạy học chủ đề Góc trong không gian
• 3.8. Chủ đề góc giữa hai đường thẳng trong không gian
• 3.9. Chủ đề góc giữa đường thẳng và mặt phẳng
• 3.10. Chủ đề góc giữa hai mặt phẳng
• 3.11. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Mục đích thực nghiệm
• 4.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 4.4. Đối tượng, nội dung và kế hoạch thực nghiệm
• 4.4.1. Đối tượng thực nghiệm
• 4.4.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm
• 4.5. Giáo án thực nghiệm
• 4.6. Đề kiểm tra, đánh giá học sinh
• 4.7. Đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 4.8. Kết quả bài kiểm tra, đánh giá học sinh. Phân tích số liệu và kết luận sư phạm
• 4.9. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Góc Trong Không Gian

Chủ đề "Góc trong không gian" là một phần quan trọng trong chương trình toán học trung học phổ thông. Việc dạy học chủ đề này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các năng lực giải quyết vấn đề. Để đạt được điều này, cần có những phương pháp dạy học tích cực và hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Về Góc Trong Không Gian

Góc trong không gian là một khái niệm hình học cơ bản, liên quan đến các đối tượng hình học như đường thẳng và mặt phẳng. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp học sinh có nền tảng vững chắc để giải quyết các bài toán phức tạp hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Dạy Học Chủ Đề Này

Dạy học chủ đề góc trong không gian không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Góc Trong Không Gian

Mặc dù chủ đề góc trong không gian có nhiều lợi ích, nhưng việc dạy học vẫn gặp phải nhiều thách thức. Học sinh thường cảm thấy khó khăn trong việc hình dung và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hình Dung Hình Học

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các hình khối và góc trong không gian. Điều này dẫn đến việc giải quyết bài toán trở nên khó khăn hơn.

2.2. Thiếu Hứng Thú Trong Học Tập

Một số học sinh không cảm thấy hứng thú với môn toán, đặc biệt là khi học về hình học không gian. Điều này ảnh hưởng đến kết quả học tập và khả năng phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Sử Dụng Ví Dụ Cụ Thể Trong Giảng Dạy

Việc sử dụng các ví dụ cụ thể và bài toán thực tiễn giúp học sinh dễ dàng hình dung và áp dụng kiến thức vào thực tế. Điều này cũng tạo cơ hội cho học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Hoạt động nhóm khuyến khích học sinh trao đổi ý tưởng và giải quyết vấn đề cùng nhau. Điều này không chỉ giúp phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn nâng cao khả năng làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Góc Trong Không Gian

Việc dạy học chủ đề góc trong không gian có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ kiến trúc đến kỹ thuật. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

4.1. Ứng Dụng Trong Kiến Trúc

Kiến trúc sư cần có khả năng hình dung và tính toán các góc trong không gian để thiết kế các công trình. Việc dạy học chủ đề này giúp học sinh chuẩn bị tốt cho nghề nghiệp trong tương lai.

4.2. Ứng Dụng Trong Kỹ Thuật

Trong lĩnh vực kỹ thuật, việc hiểu rõ về góc trong không gian là rất quan trọng. Học sinh có thể áp dụng kiến thức này vào việc thiết kế và phân tích các hệ thống kỹ thuật.

V. Kết Luận Về Dạy Học Góc Trong Không Gian

Dạy học chủ đề góc trong không gian là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục hiện nay. Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Góc Trong Không Gian

Với sự phát triển của công nghệ và phương pháp dạy học mới, việc dạy học chủ đề góc trong không gian sẽ ngày càng trở nên hiệu quả hơn. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần chú trọng đến việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và tạo môi trường học tập thân thiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đặt trọng tâm vào việc chuyển đổi từ nền giáo dục truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Trong môn Toán trung học phổ thông, hình học không gian và đặc biệt là chủ đề Góc trong không gian đóng vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng trí tưởng tượng, tư duy logic và khả năng trừu tượng hóa. Tuy nhiên, theo khảo sát thực tế tại các trường phổ thông, có khoảng 75% học sinh cảm thấy lúng túng, thiếu hứng thú và gặp khó khăn khi tiếp cận nội dung này do tính trừu tượng cao và sự phức tạp trong việc chuyển đổi giữa các yếu tố không gian. Đồng thời, khoảng 55% giáo viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống, chưa tạo được môi trường thuận lợi để học sinh tự lực giải quyết vấn đề.

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và thiết kế các biện pháp sư phạm nhằm tổ chức dạy học chủ đề Góc trong không gian theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Hình học lớp 11 và Hình học lớp 12, với địa bàn khảo sát và thực nghiệm tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy C, tỉnh Nam Định trong năm học 2015-2016. Khách thể nghiên cứu bao gồm 20 giáo viên Toán và 120 học sinh lớp 12.

Ý nghĩa khoa học của luận văn thể hiện ở việc hệ thống hóa và cụ thể hóa cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong phân môn Hình học không gian. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp hệ thống 6 biện pháp sư phạm và các giáo án thực nghiệm trực quan, giúp tăng từ 20% đến 25% tỷ lệ học sinh khá, giỏi và nâng cao rõ rệt hiệu quả tiếp thu kiến thức hình học ở bậc phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dạy học định hướng kết quả đầu ra (Outcomes-Based Education - OBE) do Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường khởi xướng, kết hợp cùng thuyết Đa trí tuệ của Howard Gardner và Lý thuyết Tương tác văn hóa - xã hội của Lev Vygotsky. Theo khung lý thuyết của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, cấu trúc năng lực tổng thể của người học được hình thành từ 4 năng lực thành phần cốt lõi: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Mô hình này hoàn toàn tương thích với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO là học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định.

Trong lĩnh vực giáo dục toán học, luận văn kế thừa quan điểm của George Polya, Nguyễn Bá Kim và Nguyễn Hữu Châu về dạy học giải quyết vấn đề. Bản chất của phương pháp này là đặt học sinh vào tình huống có vấn đề mang tính sư phạm nhằm kích thích nhu cầu nhận thức nội tại. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong môn Toán được xác lập dựa trên 3 nhóm thành tố chính:

• Nhóm năng lực phát hiện và khám phá vấn đề: Khả năng phân tích giả thiết, phát hiện mâu thuẫn, liên tưởng và vẽ hình biểu diễn chính xác.
• Nhóm năng lực lập chiến lược và giải quyết vấn đề: Sử dụng ngôn ngữ toán học, chuyển đổi linh hoạt giữa phương pháp tổng hợp, vectơ và tọa độ.
• Nhóm năng lực đánh giá và mở rộng vấn đề: Khả năng phát hiện sai lầm trong lời giải, sửa chữa, lật ngược vấn đề, tương tự hóa và khái quát hóa bài toán.

Mỗi nhóm thành tố được lượng hóa cụ thể qua 3 mức độ biểu hiện từ cơ bản đến độc lập, sáng tạo, làm căn cứ vững chắc cho việc thiết kế hoạt động dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra khảo sát và thực nghiệm sư phạm:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích với tổng số 20 giáo viên Toán đang trực tiếp giảng dạy tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy C và các trường lân cận, cùng 120 học sinh khối 12 của nhà trường.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu hỏi điều tra an-két (gồm 15 bảng câu hỏi định lượng), biên bản quan sát 6 tiết dự giờ thực tế và bài kiểm tra khảo sát đánh giá năng lực học sinh. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ chương trình giáo dục phổ thông môn Toán và hệ thống sách giáo khoa chuẩn, nâng cao.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê toán học mô tả (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình) để xử lý dữ liệu định lượng, kết hợp phân tích định tính các biên bản giờ dạy nhằm đánh giá mức độ tiếp thu và tư duy của học sinh.
• Timeline nghiên cứu: Giai đoạn nghiên cứu lý luận và điều tra thực trạng hoàn thành trong học kỳ 1 năm học 2015-2016; giai đoạn thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm sư phạm đối chứng tiến hành trong học kỳ 2 năm học 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy C mang lại các phát hiện định lượng quan trọng:

• Thứ nhất, về phương pháp giảng dạy của giáo viên: Có 55% giáo viên (11/20 người) chỉ thỉnh thoảng sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề, trong khi có tới 80% giáo viên (16/20 người) thường xuyên dùng phương pháp thuyết trình và phát vấn. Rào cản lớn nhất được 80% giáo viên chỉ ra là quỹ thời gian trên lớp hạn hẹp và 70% gặp khó khăn khi thiết kế tình huống có vấn đề. Dù vậy, 90% thầy cô khẳng định việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là cần thiết và rất cần thiết.
• Thứ hai, về rào cản học tập của học sinh: 75% giáo viên (15/20 người) nhận định học sinh không có hứng thú với chủ đề Góc trong không gian; 85% học sinh (17/20 ý kiến) gặp khó khăn khi vẽ hình biểu diễn; 80% không phân tích được mối quan hệ giữa giả thiết và kết luận và 80% không biết cách quy bài toán lạ về dạng quen thuộc.
• Thứ ba, về nhu cầu đổi mới hoạt động học: Mặc dù 54,2% học sinh (65/120 em) vẫn còn thói quen thụ động nghe giảng và ghi chép, nhưng có tới 65,8% học sinh (79/120 em) thể hiện mong muốn được thảo luận nhóm và 54,2% mong muốn tự tìm tòi, đề xuất giải pháp cho bài toán.
• Thứ tư, về hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Lớp thực nghiệm áp dụng quy trình 6 biện pháp dạy học tích cực cho thấy sự vượt trội rõ rệt. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở lớp thực nghiệm đạt trên 65%, cao hơn 25% so với lớp đối chứng; tỷ lệ điểm trung bình và yếu giảm mạnh từ 35% ở lớp đối chứng xuống còn dưới 10% ở lớp thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến kết quả khảo sát trên là do học sinh thiếu biểu tượng không gian và thói quen rập khuôn theo mẫu. Trong thực tế dạy học, chỉ có 25% giáo viên thường xuyên hướng dẫn học sinh dùng phép tương tự, 20% hướng dẫn tìm sai lầm trong lời giải và chỉ 10% hướng dẫn lật ngược vấn đề. Điều này làm triệt tiêu tính sáng tạo và khả năng tự phản biện của người học.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống 15 bảng thống kê chi tiết và biểu đồ hình cột so sánh phân phối điểm số. Biểu đồ cho thấy đường cong phân phối điểm của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía điểm 8, 9 và 10, trong khi lớp đối chứng tập trung chủ yếu ở mức điểm 5 và 6.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của George Polya và Nguyễn Bá Kim, khẳng định rằng khi học sinh được đặt vào trung tâm của các pha khám phá và được rèn luyện thao tác tư duy đa chiều (hình học tổng hợp, vectơ, tọa độ hóa), năng lực giải quyết vấn đề không chỉ được nâng cao ở chủ đề Góc trong không gian mà còn chuyển giao hiệu quả sang các phân môn toán học khác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết luận thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm khả thi nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán THPT:

1. Xây dựng kịch bản dạy học dựa trên 6 tình huống có vấn đề điển hình: Giáo viên bộ môn Toán cần áp dụng đồng bộ các kỹ thuật tạo tình huống như: dự đoán qua mô hình trực quan, lật ngược bài toán, tương tự hóa, đặc biệt hóa, khái quát hóa và phân tích lời giải có sai lầm. Mục tiêu hướng tới việc nâng tỷ lệ học sinh chủ động đề xuất hướng giải quyết bài tập lên trên 75% trong mỗi tiết học, triển khai xuyên suốt năm học.

2. Tối ưu hóa kỹ năng vẽ hình biểu diễn và trực quan hóa không gian: Tổ chức 100% các giờ học hình học không gian gắn liền với việc rèn luyện kỹ năng vẽ hình đúng quy tắc, chọn góc nhìn thoáng, tối ưu nét đứt và hạn chế tối đa các điểm trùng lặp. Kết hợp sử dụng phần mềm hình học động và mô hình 3D thực tế nhằm giảm ít nhất 80% các lỗi ngộ nhận hình vẽ của học sinh.

3. Dành thời lượng cố định cho hoạt động phân tích và sửa chữa sai lầm: Tổ chuyên môn cần quy định dành từ 15 đến 20 phút trong mỗi tiết luyện tập để học sinh trực tiếp phát hiện và giải thích nguyên nhân các lỗi sai phổ biến (như nhầm lẫn giữa góc giữa đường thẳng và mặt phẳng với góc giữa hai mặt phẳng), từ đó nâng cao năng lực tự đánh giá cho người học.

4. Đổi mới quy trình kiểm tra đánh giá theo chuẩn năng lực đầu ra: Ban Giám hiệu và Tổ chuyên môn các trường THPT cần đổi mới cấu trúc đề kiểm tra định kỳ, tích hợp từ 20% đến 30% câu hỏi mở có bối cảnh thực tiễn hoặc yêu cầu giải bằng nhiều cách (hình học, vectơ, tọa độ), triển khai áp dụng đồng bộ trong lộ trình 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Toán tại các trường THPT: Trực tiếp khai thác hệ thống 6 biện pháp dạy học, kịch bản tạo tình huống có vấn đề và các giáo án thực nghiệm mẫu để đổi mới giờ dạy trên lớp, giúp học sinh vượt qua rào cản tâm lý sợ hình học không gian.
• Học viên cao học và sinh viên Sư phạm Toán: Sử dụng khung lý thuyết về năng lực giải quyết vấn đề, mô hình 4 cấp độ dạy học và bảng mô tả 3 mức độ biểu hiện năng lực làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu khoa học giáo dục.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng bảng tiêu chí đánh giá thực trạng và quy trình thực nghiệm sư phạm làm cơ sở xây dựng chuyên đề bồi dưỡng nghiệp vụ giáo viên theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới.
• Học sinh lớp 11 và lớp 12: Tham khảo hệ thống bài tập phân loại theo 3 phương pháp (hình học cổ điển, đại số vectơ và phương pháp tọa độ Oxyz) để xây dựng tư duy giải toán logic, phục vụ tốt các kỳ thi học sinh giỏi và thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh trung học phổ thông thường gặp khó khăn và thiếu hứng thú với chủ đề Góc trong không gian?

Khảo sát cho thấy có 75% học sinh thiếu hứng thú và 85% không biết cách vẽ hình biểu diễn đúng. Nguyên nhân cốt lõi là do tư duy của học sinh còn mang nặng thói quen hình học phẳng, chưa hình thành tốt biểu tượng không gian và gặp khó khăn trong việc phân tích các mối quan hệ vuông góc ẩn trong giả thiết bài toán.

Khung lý thuyết của luận văn cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề gồm những thành tố nào?

Năng lực giải quyết vấn đề được cấu thành từ 3 nhóm năng lực chính: Nhóm phát hiện và khám phá vấn đề, Nhóm lập chiến lược và giải quyết bài toán, Nhóm đánh giá và mở rộng vấn đề. Cả 3 nhóm này được cụ thể hóa thành 3 mức độ biểu hiện rõ ràng, phục vụ chính xác cho công tác đánh giá sư phạm.

Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề tại các trường phổ thông hiện nay ra sao?

Khoảng 55% giáo viên chỉ thỉnh thoảng áp dụng phương pháp này, chủ yếu vẫn dựa vào thuyết trình và phát vấn. Rào cản lớn nhất là 80% giáo viên cảm thấy thiếu thời gian trên lớp và 70% gặp khó khăn trong việc thiết kế các tình huống có vấn đề sinh động, hấp dẫn.

Biện pháp nào giúp học sinh hạn chế sai lầm khi vẽ hình và xác định góc trong không gian?

Giáo viên cần tổ chức cho học sinh luyện tập vẽ hình dưới nhiều góc độ khác nhau, chọn hình biểu diễn thoáng nhất với tỷ lệ song song chính xác. Đồng thời, việc thường xuyên phân tích các lỗi sai điển hình giúp học sinh hiểu sâu bản chất hình học thay vì áp dụng máy móc công thức.

Có thể áp dụng phương pháp giải quyết vấn đề cho các dạng toán hình học không gian khác không?

Quy trình 4 bước của mô hình giải quyết vấn đề hoàn toàn có thể mở rộng cho toàn bộ chương trình Hình học 11 và 12, đặc biệt là các chủ đề tính khoảng cách, tính thể tích khối đa diện và ứng dụng phương pháp tọa độ Oxyz trong không gian.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về năng lực giải quyết vấn đề trong toán học, tích hợp thuyết kết quả đầu ra với mô hình cấu trúc 4 năng lực thành phần của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường.
• Khảo sát thực trạng trên 20 giáo viên và 120 học sinh tại Nam Định đã lượng hóa chính xác các khó khăn, khoảng trống trong phương pháp dạy học hình học không gian hiện nay.
• Xây dựng thành công hệ thống 6 biện pháp sư phạm gắn liền với 3 phương pháp giải toán then chốt (hình học tổng hợp, vectơ và tọa độ Oxyz).
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội của đề tài, nâng tỷ lệ học sinh khá, giỏi lên trên 65% và cải thiện rõ rệt năng lực tư duy độc lập của người học.
• Về lộ trình tiếp theo, các giải pháp sư phạm cần được nhân rộng trong các sinh hoạt chuyên môn tại tỉnh Nam Định và các địa phương từ năm học 2016-2017, đồng thời tích hợp phần mềm công nghệ thông tin hỗ trợ mô phỏng không gian 3D.

Các cơ sở giáo dục, giáo viên và nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các phương án dạy học này nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán theo định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Năng lực và quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực 1. Quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực Theo Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường [3,tr 39-40] chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực nay còn gọi là chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra (outcomes based curriculum - OBC) hay nói rộng hơn là giáo dục định hướng kết quả đầu ra (Outcome-based Education –OBE), còn gọi là giáo dục điều khiển đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỷ 20 và ngày nay đang nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia. Chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp.

Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức. Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là ”sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy hoc. Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việcđiều khiển ”đầu vào” sang điều khiển ”đầu ra”, tức là kết quả học tập của HS. Chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra không quy định những nội dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả đầu ra mong muốn của quá trình đào tạo, trên cở sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu dạy học tức là đạt được kết quả đầu ra mong muốn Ưu điểm của chương trình dạy học định hướng đầu ra là tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh năng lực vận dụng của HS.

Tuy nhiên nếu vận dụng một cách thiện lệch, không chú ý đầy 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đủ đến nội dung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của tri thức. Ngoài ra chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện ở kết quả đầu ra mà còn phụ thuộc quá trình thực hiện. Khái niệm và cấu trúc của năng lực 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng Latinh “competentia”.

Ngày nay, khái niệm năng lực được hiểu nhiều nghĩa khác nhau. Năng lực được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc. Năng lực cũng được hiểu là khả năng, công suất của một doanh nghiệp, thẩm quyền pháp lý của một cơ quan. Khái niệm năng lực được dùng ở đây là đối tượng của tâm lý, giáo dục học.

Có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực. Theo từ điển tâm lý học (Vũ Dũng, 2000) “Năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định”. Còn Weinert (2001) định nghĩa “Năng lực là những khả năng và kỹ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt”.