CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHỦ ĐỀ PHÂN SỐ 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Nghiên cứu nước ngoài Những dự án trong lớp học đã quá quen thuộc với nền giáo dục phương Tây, thậm chí trở thành một truyền thống. Gốc rễ của học tập qua dự án xuất phát từ chính truyền thống này. Thế nhưng, sự xuất hiện và hình thành bài bản của cách tiếp cận dạy và học được gọi là DHTDA mới chỉ tồn tại khoảng 25 năm gần đây. Mặc dù đã có rất nhiều biện pháp dạy và học mới liên tục được đề xuất, thử nghiệm và mở rộng, nhưng đa phần các nhà giáo dục đều cảm thấy việc học tập gắn liền với thực hành mới là chất xúc tác hữu hiệu nhất.
Vào thời đầu thế kỷ XX, các giáo sư Mỹ đã phát triển một phương pháp giảng dạy được gọi là "The Project Method" và coi đây là một phương pháp quan trọng để thực hiện quan điểm giảng dạy xoay quanh học sinh, nhằm vượt qua nhược điểm của phương pháp giảng dạy truyền thống tập trung vào giáo viên. Ban đầu, phương pháp này được áp dụng trong việc giảng dạy các môn kỹ thuật thực hành, sau đó được mở rộng để sử dụng trong hầu hết các môn học khác, nhằm tạo điều kiện cho học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Năm 1946, nhà giáo dục người Mỹ Edgar Dale đã giới thiệu mô hình “Nón kinh nghiệm” (The cone of experience), phân chia quá trình hình thành kinh nghiệm theo nhiều tầng, dựa trên mức độ trừu tượng của quá trình tiếp xúc, hình thành từng kinh nghiệm cụ thể.1 Nón kinh nghiệm của Edgar Dale Nối tiếp nghiên cứu của Edgar Dale, Viện Khoa học hành vi ứng dụng NTL đã mô tả sự tương quan trong quá trình hấp thu kiến thức giữa các phương thức học tập khác nhau. Theo đó, việc học từ bải giảng và đọc sách thường khó đọng lại kiến thức nhất, trong khi những phương thức trực quan, đòi hỏi sự tham gia của người học lại có hiệu quả cao hơn.
Đặc biệt, người học sẽ thực sự làm chủ kiến thức khi tiến hành dạy lại cho người khác. Tuy nhiên, các con số tỷ lệ phần trăm trong nghiên cứu này chỉ mang tính chất mô tả khái quát, chứ không có ý nghĩa tuyệt đối.2 Tháp ghi nhớ kiến thức trong học tập. 7 Theo “Project-Based Learning: Real-World Issues Motivate Students to Develop 21st Century Skills” của Thom Markham chỉ ra rằng DHTDA có thể giúp nâng cao khả năng học tập của học sinh và kỹ năng sống cần thiết. Nghiên cứu này được thực hiện trên 150 học sinh trung học và cho thấy rằng sau khi tham gia vào dự án học tập dựa trên dự án, các học sinh đã cải thiện kỹ năng giao tiếp, tổ chức và quản lý thời gian [26].
Ngoài ra, nghiên cứu cũng nhận thấy rằng DHTDA giúp học sinh phát triển các kỹ năng mềm như giao tiếp, lãnh đạo, quản lý thời gian và công việc, tư duy độc lập, khả năng tự quản lý và trách nhiệm cá nhân. Các kỹ năng này là cần thiết để học sinh phát triển bản thân và chuẩn bị cho sự nghiệp trong tương lai.2 Nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, cũng có các nghiên cứu và áp dụng phương pháp DHTDA trong lĩnh vực giáo dục được thực hiện bởi nhiều nhà nghiên cứu, giáo viên hoặc các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu giáo dục. Dưới đây là một số nghiên cứu nổi bật: 1. "Áp dụng phương pháp DHTDA trong giảng dạy môn học Khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở" - Nghiên cứu này tập trung vào việc áp dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở và đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong việc khuyến khích sự tương tác và tư duy sáng tạo của học sinh.
"Nghiên cứu ứng dụng phương pháp DHTDA trong giảng dạy môn Toán ở trường tiểu học" - Nghiên cứu này tập trung vào việc áp dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Toán ở trường tiểu học và đánh giá tác động của phương pháp này đến khả năng giải quyết vấn đề và tư duy logic của học sinh. "Đánh giá hiệu quả áp dụng phương pháp DHTDA trong giảng dạy môn Văn học ở trường trung học phổ thông" - Nghiên cứu này tìm hiểu về việc áp dụng phương pháp dự án trong dạy học môn Văn học ở trường trung học phổ thông và đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong việc phát triển khả năng sáng tạo và phân tích văn bản của học sinh. Những nghiên cứu này đều nhằm mục đích nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, khuyến khích sự tương tác và tư duy sáng tạo của học sinh thông qua việc áp dụng phương pháp DHTDA. Cơ sở lý luận của dự án chủ đề phân số là áp dụng phương pháp học tập năng động, tập trung vào việc phát triển các kỹ năng tư duy logic của học sinh thông qua việc giải quyết các bài toán liên quan đến phân số.
Ngoài ra, dự án còn cung cấp cho học sinh các kỹ năng về tư duy phản biện và học tập độc lập, đóng góp vào việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và thú vị. Học sinh có thể tìm hiểu về các khái niệm phân số bằng cách tham gia các hoạt động như tìm kiếm tài liệu trực tuyến, giải các bài tập và thảo luận về các vấn đề liên quan đến phân số. Trong tổ chức dự án chủ đề phân số, giáo viên cần sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau, bao gồm giảng dạy truyền thống, học tập hợp tác và giảng dạy đa dạng kết hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau nhằm đem lại hiệu quả.2 Dạy học theo dự án 1.1 Khái niệm dự án và dự án học tập 1.1 Khái niệm dự án Các dự án thường được thực hiện với một thời gian cụ thể, ngân sách và tài nguyên để đảm bảo hoàn thành mục tiêu đã đặt ra. Mục tiêu của dự án có thể là giải quyết một vấn đề cụ thể, cải thiện một quá trình hoặc đạt được một mục tiêu nào đó.
Các dự án có thể được thực hiện trong nhiều lĩnh vực 9 khác nhau, từ nghiên cứu và phát triển sản phẩm đến xây dựng cơ sở hạ tầng và cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng. Các phương pháp quản lý dự án đã được phát triển để giúp đảm bảo rằng dự án được hoàn thành đúng tiến độ, đúng ngân sách và đạt được mục tiêu đã đặt ra. Như vậy, dự án được hiểu là một chương trình hoạt động của một người hoặc một nhóm người thực hiện kế hoạch tự đề với mục đích tạo ra sản phẩm nhất định trong một khoảng thời gian xác định.2 Khái niệm dự án học tập Dự án học tập là một phương pháp giảng dạy cho phép học sinh học tập thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ hoặc hoạt động cụ thể. Nó là một quá trình học tập tích cực, trong đó học sinh tham gia vào việc xây dựng kiến thức và kỹ năng bằng cách tìm hiểu, giải quyết vấn đề và thực hiện các nhiệm vụ thực tế.
Các dự án học tập thường được thiết kế để đạt được các mục tiêu giáo dục nhất định, như phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm. Các dự án học tập có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ khoa học và kỹ thuật đến nghệ thuật và văn hóa. Việc thực hiện các dự án học tập giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học, tự quản lý và tự đánh giá. Nó cũng giúp họ hiểu rõ hơn về chủ đề đang học và áp dụng kiến thức vào thực tế.
Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ và đánh giá kết quả của học sinh trong suốt quá trình làm dự án học tập. Do đó, dự án học tập được hiểu là một dự án mà học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức tạp, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; sử dụng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn từ nhiều lĩnh vực khác nhau.2 Quan niệm và mục tiêu của DHTDA 1.1 Quan niệm về DHTDA 10 DHTDA có nhiều quan điểm khác nhau, tuy nhiên phần lớn các quan điểm đều tập trung vào tính cách và sự tự giác của học sinh. DHTDA được xem là một phương pháp dạy học trong đó giáo viên và học sinh cùng tham gia giải quyết vấn đề từ cả mặt lý thuyết và thực tiễn. Dự án đã có một vị trí quan trọng trong hệ thống các trường phổ thông và nhiều trường đào tạo nghề.
Trong đó, nổi bật lên vai trò của John Dewey, được xem là cha đẻ của những bài học dựa vào dự án, châm ngôn hành động của ông là "Learning by doing" học thông qua làm việc thực tế [25, tr. Ban đầu khi du nhập tư tưởng này vào Mỹ, các học giả nghiên cứu về "Project Based Learning" vẫn chưa thoát khỏi những "cái bóng" quen thuộc về việc ứng dụng Dự án trong khoa học kiến trúc. Đến cuối thế kỷ 18, một loạt các cơ sở đào tạo và dạy nghề kỹ thuật đã bước đầu nghiên cứu và triển khai project vào giảng dạy tại cơ sở của mình. Chẳng hạn, Viện Công nghệ Massachusetts ở Boston (1864), đã triển khai Dự án các học phần kỹ thuật công nghệ như: Kỹ thuật điện - điện tử, cơ khí, tự động hóa.
Từ đây với những ưu điểm vượt trội, dự án đã có một vị trí quan trọng trong hệ thống các phương pháp dạy học, thậm chí nhiều nơi còn thành lập các phòng thí nghiệm để triển khai dự án. Phương pháp DHTDA luôn luôn đề cao sự tương tác, tư duy sáng tạo và khám phá của học sinh và giữa các học sinh với nhau. Họ sẽ được khuyến khích đặt câu hỏi, nghiên cứu, tìm hiểu và tự tìm ra giải pháp cho các vấn đề trong dự án. Quá trình này giúp HS phát triển các kỹ năng quan trọng như tư duy logic, khả năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và sáng tạo.
Các nhà giáo dục tại Mỹ đã đồng ý rằng Dự án học tập dựa trên hoạt động Dự án dạy học là một phương pháp dạy học hiệu quả cho việc giải quyết vấn đề thực tiễn, với ba đặc điểm cơ bản là: tập trung vào sinh viên, tiếp cận với thực tiễn và tạo ra sản phẩm. Mục đích chính của DHTDA là khắc phục 11 sự không liên quan giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa tư duy và hoạt động, giữa nhà trường và xã hội.