CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Dạy học theo phương pháp dự án. Khái niệm dạy học dự án Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó HS dưới sự điều khiển và giúp đỡ của GV tự lực giải quyết một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp không chỉ về mặt lý thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành, thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được. Phân loại dạy học theo dự án 1.
Phân loại theo quĩ thời gian thực hiện dự án: - Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ. - Dự án trung bình: thực hiện trong một số ngày (còn gọi là ngày dự án) nhưng giới hạn trong một tuần hoặc 40 giờ học. - Dự án lớn: được thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần, có thể kéo dài trong nhiều tuần. Phân loại theo nhiệm vụ: - Dự án tìm hiểu: là dự án khảo sát thực trạng đối tượng.
- Dự án nghiên cứu: nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình. - Dự án kiến tạo: tập trung vào việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện các hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bài, biểu diễn, sáng tác. Phân loại theo mức độ phức hợp của nội dung học tập: - Dự án mang tính thực hành: là dự án có trong tâm là việc thực hiện một nhiệm vụ thực hành mang tính phức hợp trên cơ sở vận dụng kiến thức, kỹ năng cơ bản đã học nhằm tạo ra một sản phẩm vật chất 5 skkn - Dự án mang tính tích hợp: là dự án mang nội dung tích hợp nhiều nội dung hoạt động như tìm hiểu thực tiễn, nghiên cứu lí thuyết, giải quyết vấn đề, thực hiện các hoạt động thực hành, thực tiễn Ngoài các cách phân loại trên, còn có thể phân loại theo chuyên môn (dự án môn học, dự án liên môn, dự án ngoài môn học); theo sự tham gia của người học (dự án cá nhân, dự án nhóm, dự án lớp…). Đặc điểm của dạy học dự án - Định hướng thực tiễn: chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống.
Nhiệm của dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng nhận thức của người học. Các dự án học tập có ý nghĩa thực tiễn xã hội, góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội. Trong những trường hợp lí tưởng, việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã hội tích cực. - Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân.
Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án. - Mang tính phức hợp, liên môn: nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhau nhằm giải quyết một nhiệm vụ, vấn đề mang tính phức hợp. - Định hướng hành động: trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành. Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lư thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học.
- Tính tự lực của người học: trong dạy học theo dự án, người học cần tham gia tích cực, tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học. Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học. GV chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ. Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của học sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ.
6 skkn - Cộng tác làm việc: các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm. Dạy học theo dự án đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa HS và GV cũng như với các lực lượng xã hội khác tham gia trong dự án. Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội. - Định hướng sản phẩm: trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩm được tạo ra không chỉ giới hạn trong những thu hoạch lí thuyết, mà trong đa số trường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành.
Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu 1. Nguyên tắc tổ chức của dạy học dự án 1. Xác định chủ đề bảo vệ môi trường trong từng bài học Đây là bước quan trọng nhất. Chủ đề phải nằm trong nội dung mà người học đã được học tập hoặc chuẩn bị được học.
Không thể thực hiện dự án với chủ đề mà người học chưa có tài liệu, thời gian để tự học; Chủ đề phải có nội dung bảo vệ môi trường để có thể thực hiện bằng phương pháp dạy học dự án. Chủ đề phát huy được ưu thế của phương pháp dạy học dự án là những chủ đề thể hiện được hoạt động nhóm, cách ứng xử giải quyết vấn đề. Xác định mục tiêu học tập, lập kế hoạch về phương pháp dạy học dự án. Dựa theo chủ đề để xây dựng mục tiêu học tập; mục tiêu phải phù hợp với mục tiêu bài giảng là phát huy được năng lực bảo vệ môi trường nhưng phải là những vấn đề cụ thể, bổ sung thêm cho mục tiêu bài giảng.
Xây dựng chủ đề bảo vệ môi trường cho từng bài học: chủ đề rất cụ thể, với phương pháp dạy học dự án chủ đề càng cụ thể bao nhiêu càng giúp người học dễ tìm hiểu bấy nhiêu. Các dữ liệu không phải tùy tiện đặt ra mà cần phải điều tra, đo đạc, thậm chí phải có cả những minh chứng cụ thể bằng hình ảnh hoặc video. 7 skkn Trọng tâm kiến thức là vấn đề bảo vệ môi trường thông qua một nhóm học sinh được giao những nhiệm vụ cụ thể 1. Giao nhiệm vụ cho các nhóm thực hiện dự án.
Mỗi nhóm thực hiện dự án sẽ có từ 7 - 10 thành viên. Trong đó sẽ bầu ra nhóm trưởng, nhóm phó, thư ký. do các thành viên trong tổ tự bầu chọn. Các nhiệm vụ phải được giao cụ thể cho từng nhóm.
Các thành viên trong nhóm tự phân công và giao nhiệm vụ cho nhau. Mỗi cá nhân sẽ đảm nhận một nhiệm nhất định. Xác định thời gian đóng vai. Giáo viên quy định thời gian hoàn thành sản phẩm lần 1, lần 2.
Sau đó các nhóm lần lượt báo cáo kết quả. Không nên quá ít thời gian sẽ gây khó khăn cho các nhóm trong việc tìm kiếm và xử lí thông, cũng như không có điều kiện để trải nghiệm thực tế. Cũng không nên quá dài vì như vậy các nhóm sẽ không tập trung làm thậm chí có nhiều nhóm quên mất nhiệm vụ của nhóm mình. Lưu ý: cần dự kiến thời gian thảo luận ngay sau khi các nhóm báo cáo kết quả của nhóm mình.
Thời gian thảo luận phải đủ để các nhóm phát biểu, có thể nêu lên được đầy đủ các nhận xét, rút kinh nghiệm, đánh giá. Để xác định thời gian cho từng dự án, có thể tham khảo ý kiến những người sẽ thực hiện dự án (họ sẽ đề xuất sau khi đã trao đổi, hội ý với nhau về dự kiến nội dung dựa theo nhiệm vụ được giao). Các bước tiến hành dạy học theo phương pháp dự án Bước Hoạt động của GV Hoạt động của HS 1. Chuẩn bị Xây dựng bộ câu hỏi định Làm việc nhóm để lựa Xây dựng ý hướng: xuất phát từ nội dung chọn chủ đề dự án.
tưởng, học và mục tiêu cần đạt được. Xây dựng kế hoạch dự Lựa chọn chủ đề, Thiết kế dự án: xác định lĩnh án: xác định những công tiểu chủ đề vực thực tiễn ứng dụng nội dung việc cần làm, thời gian học, ai cần, ý tưởng và tên dự dự kiến, vật liệu, kinh 8 skkn Lập kế hoạch các án. phí, phương pháp tiến nhiệm vụ học tập Thiết kế các nhiệm vụ cho HS: hành và phân công công làm thế nào để HS thực hiện việc trong nhóm. xong thì bộ câu hỏi được giải Chuẩn bị các nguồn quyết và các mục tiêu đồng thời thông tin đáng tin cậy để cũng đạt được.
chuẩn bị thực hiện dự án. Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ Cùng GV thống nhất các GV và HS cũng như các điều tiêu chí đánh giá dự án. kiện thực hiện dự án trong thực tế. Thực hiện dự Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá Phân công nhiệm vụ các án HS trong quá trình thực hiện dự thành viên trong nhóm Thu thập thông án thực hiện dự án theo tin Liên hệ các cơ sở, khách mời đúng kế hoạch.
Thực hiện điều cần thiết cho HS. Tiến hành thu thập, xử lý tra Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo thông tin thu được. Thảo luận với điều kiện thuận lợi cho các em Xây dựng sản phẩm hoặc các thành viên thực hiện dự án. khác Bước đầu thông qua sản phẩm Liên hệ, tìm nguồn giúp Tham vấn giáo cuối của các nhóm HS.
viên hướng dẫn Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho GV và các nhóm khác. Kết thúc dự án Chuẩn bị cơ sở vật chất cho Tổng hợp các kết buổi báo cáo dự án. quả Theo dõi, đánh giá sản phẩm Xây dựng sản dự án của các nhóm. phẩm Trình bày kết quả 9 skkn Phản ánh lại quá trình học tập 1.
Một số lưu ý khi tổ chức dạy học dự án. - Các dự án học tập cần góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội, có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết và vận dụng lí thuyết vào hoạt động thực tiễn, thực hành. - Nhiệm vụ dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của HS. - HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân.
- Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp.