Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014-2015 Vũ Thanh Huyền, Bùi Thị Duyên- Tổ Ngữ văn THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: Tổ chức dạy học dự án “ Chiếu chèo quê hƣơng em” cho học sinh THPT góp phần bảo tồn, phát huy nghệ thuật sân khấu dân gian 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Công tác dạy học Ngữ văn trong nhà trường phổ thông 3. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ 9.
Đồng tác giả: Vũ Thanh Huyền, Bùi Thị Duyên 4.1 Tác giả Vũ Thanh Huyền - Năm sinh 1979 - Nơi thường trú: 153/703 Trường Chinh- phường Hạ Long- Thành phố Nam Định - Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ Ngữ Văn - Chức vụ công tác: Giáo viên - Nơi làm việc: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Địa chỉ liên hệ: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Điện thoại: 0915362802 4. Bùi Thị Duyên: - Năm sinh : 1990 - Nơi thường trú: Số 4/112 Trần Nhật Duật- Thành phố Nam Định - Trình độ chuyên môn: Cử nhân Ngữ Văn - Chức vụ công tác: Giáo viên - Nơi làm việc: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Địa chỉ liên hệ: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Điện thoại:01689973026 5. Đơn vị áp dụng sáng kiến - Tên đơn vị : Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - Địa chỉ: Phường Vị Xuyên- Nam Định - Điện thoại: 03503640297 1 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định skkn Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014-2015 Vũ Thanh Huyền, Bùi Thị Duyên- Tổ Ngữ văn I. Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến I.
Xuất phát từ sự đổi mới dạy và học trong nhà trƣờng phổ thông: Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giữa giáo viên và học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Để hiện thực hóa định hướng đổi mới này, các nhà nghiên cứu đã đề xuất nhiều biện pháp đổi mới khác nhau : từ việc cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại… đến các phương pháp mới như phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp dự án, phương pháp đàm thoại gợi mở, phương pháp dạy học nhóm, và các kỹ thuật dạy học hiện đại… nhằm phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo của người học, hình thành những năng lực chung ( Năng lực làm chủ và phát triển bản thân: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo và quản lý bản thân; Năng lực xã hội : năng lực giao tiếp, hợp tác; năng lực công cụ : năng lực tính toán, sử dụng ngôn ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin) và năng lực đặc thù môn Ngữ văn ( năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo; năng lực hợp tác; năng lực tự quản bản thân; năng lực giao tiếp Tiếng Việt; năng lực thưởng thức văn học/ cảm thụ thẩm mỹ) cho người học. Xuất phát từ ƣu điểm của phƣơng pháp dạy học dự án : Dạy học theo dự án là một phương pháp, hay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành.
Nhiệm vụ được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập: từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Có thể nói, dạy học theo dự án là hoạt động học tập tạo cơ hội cho người học tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống. Kết hợp với vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết một vấn đề, với phương pháp này, người học được phát triển năng lực tư duy, năng lực sáng tạo. Đặc biệt giúp học sinh biết vận dụng lí thuyết với thực hành, tư duy với hành động, nhà trường và xã hội để giải quyết những vấn đề phức tạp trong đời sống I.
Thực tế giảng dạy kịch bản sân khấu dân gian: - Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, học sinh được tiếp cận loại hình nghệ thuật chèo chỉ trong một thời lượng khiêm tốn là hai tiết học, qua một trích đoạn thuộc vở chèo cổ Kim Nham và chỉ giới hạn ở học sinh chuyên và phần chủ đề tự chọn nâng cao của ban cơ bản. Khi tiếp cận, học sinh đơn thuần khám phá một văn bản đọc hiểu như khi đọc cổ tích, truyện thơ… mà chưa có thói quen đọc như một kịch bản sân khấu dân gian. 2 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định skkn Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014-2015 Vũ Thanh Huyền, Bùi Thị Duyên- Tổ Ngữ văn Để học sinh thấy được vẻ đẹp và giá trị của nghệ thuật chèo, rất cần thời gian, sự đầu tư công phu và tâm huyết của cả thầy và trò. - Chèo là nghệ thuật sân khấu dân gian truyền thống lâu đời và giàu tính dân tộc nhất của người Việt.
Hơn thế nữa, chèo còn là loại hình nghệ thuật tổng hợp, vì vậy, muốn hiểu rõ đặc điểm của chèo thì cần phải xem xét từ nhiều phương diện khác nhau với những giá trị đặc sắc khác nhau của nó ( như: sân khấu, diễn viên, tính chất ca kịch và diễn tích, tính ước lệ tượng trưng, múa và nhạc, … ). Vì thế học chèo, chính là thưởng thức chèo, là quá trình vận dụng kiến thức tổng hợp liên môn để thưởng thức và bồi đắp những xúc cảm thẩm mỹ cho người học. Từ thực tế đời sống văn hóa xã hội Việt Nam những năm gần đây: Trong sự phát triển mạnh mẽ của cuộc sống hiện đại, những năm gần đây, xu thế hội nhập, giao lưu với các nước trên thế giới về kinh tế, văn hóa… là điều tất yếu. Hơn bao giờ, Đảng và nhà nước ta đã có những chủ trương và định hướng chiến lược sâu sắc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.
Đó không chỉ là nguồn lực mà còn là sức mạnh tinh thần, là giá trị, là cốt cách văn hóa, con người Việt Nam trong bối cảnh mới, để chúng ta hòa nhập mà không hòa tan, khẳng định được địa vị, tiếng nói của dân tộc trên trường quốc tế. Tổ chức dạy học dự án “ Chiếu chèo quê hƣơng em” cho học sinh THPT góp phần bảo tồn, phát huy nghệ thuật sân khấu dân gian giúp học sinh hiểu và thêm yêu quý nghệ thuật sân khấu chèo dân gian, thêm tự hào về truyền thống nghệ thuật chèo của quê hương Nam Định, và cũng là một nỗ lực để bảo tồn phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam. Thực trạng trƣớc khi tạo ra sáng kiến II.1- Việc học tập bộ môn Ngữ văn và học sân khấu dân gian nói riêng theo phƣơng pháp truyền thống Tổ chức giờ học đọc hiểu trích đoạn chèo như học một văn bản thông thường. Học bài nào, phân môn nào chỉ biết đến bài học đó, phân môn đó, chưa đầu tư thời gian để tìm hiểu nghiên cứu chuyên sâu về một vấn đề, chưa biết kết hợp kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.
Kết quả là , học sinh học xong không thấy có gì khác biệt so với đọc hiểu một tác phẩm tự sự. Học sinh khá thụ động, máy móc, trông chờ vào sách để học tốt, tài liệu tham khảo, không có khả năng đánh giá, cắt nghĩa, lý giải vấn đề Năng lực của người học bị hạn chế, khả năng giải quyết vấn đề chưa được bồi dưỡng , khả năng thưởng thức thẩm mỹ cũng còn rất hạn chế 3 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong- Nam Định skkn Sáng kiến kinh nghiệm năm 2014-2015 Vũ Thanh Huyền, Bùi Thị Duyên- Tổ Ngữ văn II.2- Cách dạy và học theo hƣớng tích cực, phát triển năng lực học sinh, bám sát yêu cầu đổi mới trong dạy và học và kiểm tra đánh giá của Bộ Giáo dục- đào tạo: Cụ thể, chúng tôi đã tổ chức dự án học tập về nghệ thuật chèo cho các em, phối kết hợp với vận dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại: chia nhóm, đặt câu hỏi, bản đồ tư duy, tình huống, nêu vấn đề… Trong quá trình tổ chức, luôn có sự kết hợp giao thoa giữa kiến thức sách vở và kiến thức thực tiễn, giữa văn học và các bộ môn nghệ thuật và phân môn có liên quan, giữa kĩ năng đọc với kỹ năng nghe, nhìn, cảm thụ, bình giá khoa học và diễn xuất - Từ thực tiễn cách học dự án trên, học sinh đã chủ động và thực sự hứng thú hơn, năng lực tư duy được rèn luyện nhiều hơn, đặc biệt các năng lực hợp tác, năng lực thẩm mỹ, và năng lực giải quyết thực tiễn đã được rèn luyện. Và quan trọng là ý thức trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn, và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong các em đã được đánh thức, được tiếp lửa. Kết quả đó cũng chính là mục đích sâu xa mà dự án giảng dạy và học tập về nghệ thuật chèo hướng tới, xin được trao đổi và tiếp thu những ý kiến đóng góp quý giá của thầy cô đồng nghiệp.
Về nhận thức và tƣ tƣởng 1. Nhận thức đúng về mục tiêu dạy học - Mục tiêu: + Kiến thức: Học sinh hiểu được một số đặc trưng của chèo cổ, thấy được diện mạo của nghệ thuật sân khấu truyền thống tại quê hương mình + Kĩ năng: Tiếp cận nghệ thuật chèo bằng nhiều con đường: ngôn từ nghệ thuật, ca vũ nhạc dân gian, kiến thức lịch sử, địa lý…, bằng sự kết hợp nhiều kỹ năng + Thái độ: Trân quý giá trị nhân văn của chèo, có ý thức bảo tồn, phát huy nghệ thuật chèo cổ trên quê hương văn hiến 1. Nhận thức đúng về phƣơng pháp dạy học dự án 1.1 Khái niệm: Dạy học dự án (Project Work) là một phương pháp dạy học, trong đó, người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu. Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện.
Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án.