Luận Văn Thạc Sĩ: Phương Pháp Dạy Học Vẽ Tranh Tích Cực Tại Trường Trung Học Cơ Sở Tân Triều, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ ngành mĩ thuật tập trung vào phương pháp dạy học phân môn vẽ tranh, phát huy tính tích cực của học sinh THCS Tân Triều, Thanh Trì, Hà Nội.

• Tác giả: Triệu Thị Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thu Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Mỹ thuật
• Đề tài: Phương Pháp Dạy Học Phân Môn Vẽ Tranh Theo Hướng Phát Huy Tính Tích Cực Của Học Sinh Ở Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Cơ sở lý luận dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trung học cơ sở
• 1.2. Lý luận về dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh
• 1.3. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi, tình cảm, nhận thức của học sinh Trung học cơ sở
• 1.4. Mục tiêu, nội dung, cấu trúc chương trình môn Mỹ thuật Trung học cơ sở
• 1.5. Mục tiêu, nội dung, cấu trúc phân môn Vẽ tranh ở trường Trung học cơ sở
• 1.6. Cơ sở thực tiễn dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh ở trường Trung học cơ sở Tân Triều, huyện Thanh trì, Hà Nội
• 1.6.1. Khái quát về khảo sát thực trạng
• 1.6.2. Kết quả khảo sát thực trạng
• 1.6.3. Đánh giá thực trạng và nguyên nhân
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VÀ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 2.1. Biện pháp dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh tại trường Trung học cơ sở Tân Triều, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội
• 2.2. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp
• 2.3. Đề xuất một số biện pháp dạy học Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực học sinh
• 2.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 2.5. Thực nghiệm sư phạm
• 2.5.1. Những vấn đề chung về thực nghiệm
• 2.5.2. Kết quả trước và sau thực nghiệm
• 2.5.3. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 2.5.4. Đánh giá chung về thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trung học cơ sở

Phương pháp dạy học phân môn Vẽ tranh cần được xây dựng dựa trên những nguyên tắc cơ bản nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Dạy vẽ cho học sinh không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là quá trình khuyến khích sự sáng tạo và tự do thể hiện bản thân. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh trung học cơ sở cho thấy họ đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ về tư duy và cảm xúc. Do đó, việc áp dụng phương pháp giáo dục nghệ thuật cần phải linh hoạt và sáng tạo, giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, trí nhớ và trí tưởng tượng. Mục tiêu của môn Mỹ thuật, đặc biệt là phân môn Vẽ tranh, là giúp học sinh không chỉ học cách vẽ mà còn hiểu và cảm nhận cái đẹp xung quanh. Việc phát triển tư duy sáng tạo là rất quan trọng, vì nó không chỉ giúp học sinh trong môn học này mà còn trong các lĩnh vực khác của cuộc sống.

1.1. Lý luận về dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Dạy học là một quá trình tương tác giữa người dạy và người học. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, học sinh cần được xem là trung tâm của quá trình học. Phương pháp dạy học cần phải khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Việc áp dụng các kỹ thuật vẽ và hướng dẫn vẽ một cách sáng tạo sẽ giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển khả năng tự học và tự khám phá. Đặc biệt, trong môn Mỹ thuật, việc khuyến khích học sinh thể hiện bản thân qua các tác phẩm nghệ thuật là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng mà còn tạo ra niềm vui và hứng thú trong học tập.

1.2. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi tình cảm nhận thức của học sinh Trung học cơ sở

Học sinh trung học cơ sở thường có những đặc điểm tâm lý riêng biệt. Họ đang trong giai đoạn tìm kiếm bản sắc cá nhân và rất nhạy cảm với những gì xung quanh. Giáo dục tích cực trong môn Mỹ thuật cần phải chú ý đến những đặc điểm này để tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích. Việc sử dụng các kỹ năng vẽ phù hợp với tâm lý lứa tuổi sẽ giúp học sinh cảm thấy thoải mái và tự tin hơn khi thể hiện bản thân. Hơn nữa, việc phát triển kỹ năng sáng tạo không chỉ giúp học sinh trong môn học này mà còn trong các lĩnh vực khác của cuộc sống, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

II. Biện pháp dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn Vẽ tranh, cần áp dụng một số biện pháp dạy học cụ thể. Giáo viên dạy vẽ cần phải tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh cảm thấy tự do để thể hiện ý tưởng và cảm xúc của mình. Việc sử dụng các phương pháp giáo dục nghệ thuật hiện đại sẽ giúp học sinh phát triển khả năng sáng tạo và tư duy phản biện. Các hoạt động nhóm, thảo luận và phản hồi từ bạn bè cũng là những yếu tố quan trọng giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng xã hội. Hơn nữa, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong dạy học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các kỹ thuật vẽ và cách áp dụng chúng vào thực tế.

2.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp

Các biện pháp dạy học cần được xây dựng dựa trên những nguyên tắc cơ bản như tính linh hoạt, sáng tạo và phù hợp với đặc điểm của học sinh. Phát triển tư duy sáng tạo là một trong những mục tiêu hàng đầu trong dạy học phân môn Vẽ tranh. Giáo viên cần phải tạo ra những tình huống học tập thú vị, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học. Việc áp dụng các kỹ thuật vẽ đa dạng sẽ giúp học sinh không chỉ học hỏi mà còn phát triển khả năng tự tin trong việc thể hiện bản thân qua nghệ thuật.

2.2. Đề xuất một số biện pháp dạy học Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực học sinh

Một số biện pháp dạy học có thể được áp dụng bao gồm việc tổ chức các buổi học ngoại khóa, triển lãm tranh và các hoạt động nghệ thuật khác. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh có cơ hội thể hiện tài năng mà còn tạo ra không gian giao lưu, học hỏi lẫn nhau. Giáo viên dạy vẽ cũng nên thường xuyên cập nhật các phương pháp dạy học mới, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành để tạo ra những bài học hấp dẫn và hiệu quả. Việc khuyến khích học sinh tham gia vào các cuộc thi vẽ cũng là một cách hiệu quả để phát huy tính tích cực và sự sáng tạo của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục toàn diện theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình dạy học môn Mỹ thuật, đặc biệt là phân môn Vẽ tranh, trở thành một yêu cầu cấp thiết. Tại trường Trung học cơ sở Tân Triều, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội, môn Mỹ thuật đã được đưa vào chương trình chính khóa từ những năm 1980, thu hút sự quan tâm của học sinh và đạt nhiều thành tích trong các cuộc thi vẽ tranh thiếu nhi trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, thực trạng dạy học phân môn Vẽ tranh vẫn còn nhiều hạn chế về phương pháp, cơ sở vật chất và sự chủ động sáng tạo của học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và áp dụng các phương pháp dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng học tập tại trường THCS Tân Triều. Nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng dạy học, đánh giá mức độ yêu thích và năng lực sáng tạo của học sinh, đồng thời đề xuất các biện pháp phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi từ 11 đến 15 tuổi, giai đoạn phát triển quan trọng của học sinh trung học cơ sở.

Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các bài học phân môn Vẽ tranh thuộc chương trình Mỹ thuật THCS tại trường THCS Tân Triều, với dữ liệu thu thập từ năm học 2015-2017. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp tài liệu tham khảo cho giáo viên Mỹ thuật, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đồng thời phát huy năng lực sáng tạo và tính tích cực trong học tập của học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết dạy học tích cực, trong đó học sinh được xem là trung tâm của quá trình học tập, chủ động tiếp nhận và sáng tạo kiến thức. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của giáo viên như người thiết kế và hướng dẫn hoạt động học tập, tạo điều kiện để học sinh phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo.

Mô hình phát huy tính tích cực học tập của học sinh được xây dựng dựa trên các nguyên tắc: tổ chức hoạt động học tập đa dạng, tăng cường học tập cá thể kết hợp hợp tác nhóm, và kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của học sinh. Các khái niệm chính bao gồm: phương pháp dạy học tích cực, phương pháp quan sát, phương pháp trực quan, phương pháp vấn đáp gợi mở, phương pháp luyện tập sáng tạo và phương pháp hợp tác nhóm.

Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng lý thuyết tâm lý học lứa tuổi của L.X Vygotsky và Howard Gardner về trí thông minh đa dạng, đặc biệt là trí thông minh thị giác - không gian, làm cơ sở để thiết kế các hoạt động dạy học phù hợp với đặc điểm nhận thức và tâm sinh lý của học sinh THCS.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ trường THCS Tân Triều, huyện Thanh Trì, Hà Nội, bao gồm khảo sát ý kiến của 40 học sinh và giáo viên Mỹ thuật, quan sát thực nghiệm các tiết học phân môn Vẽ tranh, phân tích sản phẩm tranh vẽ của học sinh và kết quả các cuộc thi tranh thiếu nhi cấp huyện, thành phố và quốc gia.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định tính qua quan sát, trao đổi trực tiếp và phân tích sản phẩm học tập; phân tích định lượng qua phiếu khảo sát và thống kê kết quả học tập. Cỡ mẫu gồm 2 lớp học (lớp thực nghiệm 6A1 và lớp đối chứng 6A3) được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm học 2015 đến 2017, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, xây dựng và áp dụng biện pháp dạy học mới, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ yêu thích phân môn Vẽ tranh của học sinh: Kết quả khảo sát cho thấy 82% học sinh yêu thích phân môn Vẽ tranh, cao hơn so với các phân môn khác trong môn Mỹ thuật như Vẽ theo mẫu (khoảng 70%) và Vẽ trang trí (khoảng 68%). Màu sắc được đánh giá là yếu tố hấp dẫn nhất với 83% học sinh thích thú.

2. Kết quả học tập và sáng tạo của học sinh: Qua phân tích sản phẩm tranh vẽ và kết quả các cuộc thi, học sinh trường THCS Tân Triều đạt nhiều giải thưởng cao cấp thành phố và quốc gia, với tỷ lệ học sinh giỏi mỹ thuật đạt khoảng 43% trong tổng số học sinh khảo sát. So sánh điểm số trước và sau thực nghiệm cho thấy lớp thực nghiệm có sự cải thiện điểm trung bình lên đến 15%, trong khi lớp đối chứng chỉ tăng khoảng 5%.

3. Năng lực và nhận thức của giáo viên: 100% giáo viên Mỹ thuật tại trường có trình độ đại học sư phạm và có ý thức đổi mới phương pháp dạy học. Họ thường xuyên sử dụng các phương pháp tích cực như vấn đáp gợi mở, trực quan và hợp tác nhóm, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để tăng tính hấp dẫn cho bài học.

4. Thực trạng cơ sở vật chất và điều kiện dạy học: Mặc dù trường đã đầu tư phòng học tin học và thiết bị dạy học cơ bản, nhưng phòng học bộ môn Mỹ thuật chuyên biệt chưa được xây dựng. Họa phẩm và dụng cụ vẽ còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự sáng tạo của học sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ yêu thích cao và kết quả học tập tốt của học sinh là do sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa làng nghề thủ công mỹ nghệ và phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo của giáo viên. Việc tổ chức các hoạt động học tập đa dạng, từ quan sát thực tế đến hợp tác nhóm, đã tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa năng lực cá nhân.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với quan điểm của L.X Vygotsky về vai trò của môi trường xã hội và hoạt động giao tiếp trong phát triển nhận thức. Đồng thời, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực cũng tương đồng với các nghiên cứu về giáo dục mỹ thuật tiên tiến, nhấn mạnh sự chủ động và sáng tạo của học sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mức độ yêu thích các phân môn Mỹ thuật, bảng so sánh điểm số trước và sau thực nghiệm giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, cũng như biểu đồ phân bố giải thưởng học sinh đạt được trong các cuộc thi mỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và họa phẩm: Nhà trường cần xây dựng phòng học bộ môn Mỹ thuật chuyên biệt, đồng thời tăng cường trang bị họa phẩm đa dạng và hiện đại nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh phát huy sáng tạo. Mục tiêu hoàn thành trong vòng 1-2 năm, do Ban Giám hiệu phối hợp với các đơn vị tài trợ thực hiện.

2. Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học mỹ thuật. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương tổ chức.

3. Xây dựng kế hoạch dạy học linh hoạt, đa dạng hình thức tổ chức: Giáo viên cần thiết kế bài học kết hợp giữa học cá thể và hợp tác nhóm, tăng cường hoạt động trải nghiệm thực tế, liên hệ với văn hóa truyền thống địa phương. Thực hiện ngay trong các năm học tiếp theo, do giáo viên chủ động triển khai.

4. Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoại khóa và cuộc thi mỹ thuật: Tạo sân chơi bổ ích để học sinh thể hiện năng lực sáng tạo, đồng thời nâng cao kỹ năng và sự tự tin. Nhà trường phối hợp với các tổ chức văn hóa, nghệ thuật địa phương tổ chức định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Mỹ thuật Trung học cơ sở: Nghiên cứu cung cấp các phương pháp dạy học tích cực, giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy phân môn Vẽ tranh, từ đó phát huy tính sáng tạo và tích cực của học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất và đào tạo giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nghệ thuật trong các trường THCS.

3. Sinh viên ngành Sư phạm Mỹ thuật: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập và nghiên cứu về phương pháp dạy học mỹ thuật, đặc biệt là cách vận dụng lý thuyết vào thực tiễn giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục nghệ thuật: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, góp phần phát triển nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục mỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học tích cực là gì và tại sao quan trọng trong dạy học mỹ thuật?
   Phương pháp dạy học tích cực là cách tổ chức học tập lấy học sinh làm trung tâm, khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và hợp tác. Trong mỹ thuật, phương pháp này giúp học sinh phát huy năng lực quan sát, tưởng tượng và thể hiện cá nhân qua tranh vẽ, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

2. Làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn Vẽ tranh?
   Giáo viên cần tổ chức các hoạt động đa dạng như quan sát thực tế, thảo luận nhóm, tự đánh giá và phản hồi, kết hợp sử dụng đồ dùng dạy học trực quan và công nghệ thông tin để tạo hứng thú và phát triển sáng tạo cho học sinh.

3. Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THCS ảnh hưởng thế nào đến việc dạy học mỹ thuật?
   Học sinh THCS đang trong giai đoạn phát triển thể chất và nhận thức, có khả năng tư duy trừu tượng và sáng tạo cao. Việc dạy học mỹ thuật cần phù hợp với đặc điểm này, tạo điều kiện cho học sinh thể hiện cảm xúc và phát triển năng lực thẩm mỹ cá nhân.

4. Những khó khăn thường gặp khi dạy phân môn Vẽ tranh ở trường THCS?
   Khó khăn bao gồm hạn chế về cơ sở vật chất, thiếu đa dạng họa phẩm, sỹ số lớp đông, thời gian học hạn chế và một số học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin trong sáng tạo. Giáo viên cần linh hoạt vận dụng phương pháp và tạo môi trường học tập tích cực để khắc phục.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học phát huy tính tích cực?
   Hiệu quả được đánh giá qua sự tiến bộ về điểm số, mức độ yêu thích môn học, sự sáng tạo trong sản phẩm tranh vẽ và phản hồi tích cực từ học sinh, giáo viên cũng như kết quả tham gia các cuộc thi mỹ thuật. Việc kết hợp đánh giá của giáo viên và tự đánh giá của học sinh là rất cần thiết.

Kết luận

• Phương pháp dạy học phân môn Vẽ tranh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh tại trường THCS Tân Triều đã góp phần nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
• Học sinh có mức độ yêu thích phân môn Vẽ tranh cao, với 82% thể hiện sự hứng thú, đặc biệt là yếu tố màu sắc được 83% học sinh đánh giá hấp dẫn nhất.
• Giáo viên có trình độ chuyên môn tốt, ý thức đổi mới phương pháp và sử dụng linh hoạt các phương pháp tích cực trong giảng dạy.
• Cơ sở vật chất và họa phẩm còn hạn chế, cần được đầu tư nâng cấp để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo giáo viên, xây dựng kế hoạch dạy học linh hoạt và khuyến khích hoạt động ngoại khóa nhằm phát huy tối đa tính tích cực của học sinh.

Tiếp theo, cần triển khai áp dụng các biện pháp đề xuất trong thực tiễn giảng dạy, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các trường THCS khác để đánh giá tính khả thi và hiệu quả trên quy mô rộng hơn. Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên Mỹ thuật được khuyến khích tham khảo và vận dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy học mỹ thuật trong toàn ngành.

Hãy bắt đầu đổi mới phương pháp dạy học ngay hôm nay để phát huy tối đa tiềm năng sáng tạo của học sinh trong phân môn Vẽ tranh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học phân môn vẽ tranh theo hƣớng phát huy tính tích cực của học sinh THCS. Chương 2: Biện pháp dạy học phân môn vẽ tranh theo hƣớng phát huy tính tích cực của học sinh và thực nghiệm sƣ phạm tại trƣờng THCS Tân Triều, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH THEO HƢỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Cơ sở lý luận dạy học phân môn Vẽ tranh theo hƣớng phát huy tính tích cực của học sinh trung học cơ sở 1.

Lý luận về dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh DH là quá trình tác động biện chứng giữa ngƣời dạy và ngƣời học; ngƣời học là đối tƣợng tiếp thu thông tin mà ngƣời dạy hƣớng đến. Do đó, ngƣời học sẽ có tác động đến chất lƣợng hoạt động của ngƣời dạy. Trong đổi mới giáo dục hiện đại, ngƣời học là trung tâm của quá trình dạy. Ngƣời đƣợc tiếp nhận kiến thức không phải một cách thụ động mà là chủ thể của quá trình nhận thức; chủ động trong quá trình tiếp nhận và chuyển hóa thông tin của ngƣời dạy.

Ở bậc THCS hiện nay; đổi mới PPDH là vận dụng các PPDH theo hƣớng phát huy các yếu tố tích cực. Khai thác những ƣu điểm của các PPDH truyền thống và các PPDH hiện đại nhằm tăng cƣờng tính tích cực của HS trong học tập, từ đó GV tạo điều kiện tối ƣu để HS suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo nhiều hơn. Trong DH nói chung và DH bộ môn Mỹ thuật nói riêng, phát huy tính tích cực cho HS là một nhu cầu bức thiết. Bởi Mỹ thuật là một môn học giàu tính cá nhân, sáng tạo nên khi HS tích cực hóa quá trình học tập của bản thân thì hiệu quả bài học mới đƣợc nâng cao nhƣ mong muốn.

Ngƣợc lại, nếu HS không tích cực, chủ động và hăng say trong học tập thì GV có trình độ cao bao nhiêu cũng khó mang lại hiệu quả nhƣ mục tiêu đặt ra. Có nhiều phƣơng pháp, hình thức tổ chức hoạt động giúp GV có thể phát huy tính tích cực cho HS. Tuy nhiên, sử dụng phƣơng pháp nào để Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 9 mang lại hiệu quả đòi hỏi GV phải có sự đầu tƣ tìm tòi, có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các PPDH khác nhau, giữa truyền thống và hiện đại; phù hợp với đặc thù môn học, với thực tiễn, với đặc điểm tâm sinh lý HS mới là cần thiết. Một số khái niệm liên quan tới đề tài: - Phương pháp dạy học: “PPDH là cách tổ chức, cách truyền đạt của GV và cách tổ chức học tập, tiếp nhận của HS nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học.

Vì thế, PPDH là cách tổ chức dạy của GV và cách tổ chức học của HS để cùng đạt được mục tiêu đề ra của bài học” [31, tr. PPDH là một khoa học nghiên cứu về cách dạy và cách học… là một vấn đề rộng, xuất hiện khi có nhà trƣờng và luôn đƣợc các nhà sƣ phạm, các nhà giáo dục tranh luận với các quan niệm khác nhau, ngày càng hoàn thiện và tiếp cận, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với giáo dục. Do vậy, có thể nói PPDH là những hình thức, cách thức hành động của GV và HS nhằm thực hiện những mục tiêu DH xác định, phù hợp với những nội dung và điều kiện DH cụ thể. - Tính tích cực và PPDH phát huy tính tích cực của HS: Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con ngƣời trong đời sống xã hội.

Khác với động vật, con ngƣời không chỉ tiêu thụ những gì đã có trong thiên nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần thiết cho sự tồn tại phát triển của xã hội, sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại, chủ động cải tiến môi trƣờng tự nhiên, cải tạo xã hội [15, tr. Trong giáo dục, tính tích cực của HS thể hiện: “là trạng thái hoạt động của chủ thể, nghĩa là của con người hành động. Vậy tính tích cực là trạng thái hoạt động của HS, đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức” [16, tr. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 10 Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS có nghĩa là phải thay đổi cách dạy và cách học.

Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều, cách đọc và cách chép, lấy GV làm trung tâm sang cách dạy lấy HS, lấy hoạt động học là trung tâm. Đó là dạy và học tích cực. Trong cách DH này, HS là chủ thể của hoạt động; GV là ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn tạo nên tính tích cực giữa ngƣời dạy và ngƣời học. DH tích cực là quan điểm dạy học khuyến khích sự tham gia một cách chủ động, sáng tạo và ngày càng độc lập của HS trong quá trình học tập.

- DH phát huy tính tích cực trong Mỹ thuật: Bên cạnh những điểm chung trong đổi mới PPDH của GDPT, môn Mỹ thuật cũng có những nét đặc thù riêng. Môn Mỹ thuật có lợi thế là đòi hỏi hỏi HS phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo để biến cái chung thành cái riêng, không dập khuôn, sao chép; không lặp lại bài vẽ của chính mình cũng nhƣ giống với các bạn. Mỹ thuật trong chƣơng trình GDPT là môn học tạo ra cái đẹp và biết thƣởng thức cái đẹp theo cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện phù hợp với lứa tuổi. Dạy Mỹ thuật ở trƣờng phổ thông không nhằm đào tạo, bồi dƣỡng cho HS trở thành họa sỹ.

Vì thế, mục tiêu của Mỹ thuật chủ yếu là giáo dục thẩm mỹ cho HS, góp phần hoàn thiện mục tiêu của GDPT là đào tạo toàn diện: Đức - Trí - Thể - Mỹ và Lao động. PPDH Mỹ thuật ở trƣờng phổ thông (nói chung) THCS (nói riêng) cần phải làm cho HS phấn khởi, hồ hởi và mong muốn đƣợc thể hiện cái đẹp thông qua cảm xúc và hiểu biết của bản thân chứ không đơn thuần chỉ là truyền đạt kiến thức, kỹ năng vẽ. Do đó, cần phải có nghệ thuật dạy - học, hay nói một cách khác là dạy - học phải trở thành một nghệ thuật. Việc vận dụng các PPDH tích cực vào môn Mỹ thuật một cách hợp lý chính là động lực tạo cho môn học đạt đƣợc kết quả cao trong giáo dục.

Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 11 1. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực: - DH thông qua tổ chức các hoạt động của HS: Trong PPDH tích cực, lấy ngƣời học làm trung tâm đƣợc quán triệt nhƣ một giải pháp nhận thức và hành động. Ngƣời học - chủ thể của hoạt động học đƣợc thu hút vào những hoạt động học tập do GV tổ chức và hƣớng dẫn. Thông qua những hoạt động đó HS tự lực khám phá những điều mình chƣa đƣợc biết chứ không phải là thụ động tiếp thu những kiến thức đã đƣợc GV sắp đặt sẵn.

Khi đó, HS đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập, những tình huống của đời sống thực tiễn một cách có ý thức. HS sẽ trực tiếp quan sát, thảo luận và giải quyết những vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình. Từ đó, vừa nắm đƣợc kiến thức mới, kỹ thuật mới mà không nhất thiết phải rập khuôn theo những khuôn mẫu sẵn có, đƣợc bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân [15]. Dạy Mỹ thuật ở trƣờng THCS là dạy cho HS biết cách nhìn nhận ra cái đẹp, biết cảm thụ cái đẹp và sáng tạo ra cái đẹp bằng chính khả năng, sở thích của mình.

Vì thế, dạy Mỹ thuật không đơn thuần chỉ là truyền đạt kiến thức cho HS mà chủ yếu là giáo dục thẩm mỹ thông qua các hoạt động thực hành. Việc tổ chức các hoạt động có tính đặc thù để HS có cách suy nghĩ, giao tiếp và hành động thông qua các bài học mang tính sáng tạo theo cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm của mỗi HS là rất cần thiết. PPDH tích cực xem việc rèn luyện phƣơng pháp học tập cho HS không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả DH mà còn là một mục tiêu DH. Vai trò của GV giờ đây không còn là ngƣời truyền đạt thông tin một chiều; HS không còn là ngƣời tiếp thu một cách bị động, máy mọc những điều thầy giảng nữa.

Trái lại, phải quan tâm dạy cho HS phƣơng pháp học ngay từ những bài học đầu tiên của chƣơng trình. Lúc này, GV sẽ là ngƣời hƣớng dẫn cho ngƣời học đi tìm tri thức. Trong PPDH thì cốt lõi là phƣơng pháp tự học. Phƣơng pháp tự học là rèn luyện cho ngƣời học có đƣợc Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 12 phƣơng pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học; Từ đó sẽ tạo cho HS lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi ngƣời học.

Nếu rèn luyện cho HS có đƣợc phƣơng pháp; kỹ năng, thói quen tự học; biết linh hoạt vận dụng những kiến thức đã học vào những tình huống mới, biết đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn sẽ tạo cho HS lòng ham học, khơi gợi tiềm năng vốn có trong mỗi con ngƣời. Khi ấy, kết quả học tập của HS sẽ đƣợc cải thiện rất nhiều. Mỹ thuật là môn học lấy hoạt động thực hành là chủ yếu. Thông qua hoạt động thực hành để bộc lộ tình yêu, cảm xúc và năng lực thể hiện cái đẹp của mỗi HS.

Những kiến thức, kỹ năng thu đƣợc qua các hoạt động dạy - học, qua chia sẻ và hợp tác với các bạn rất cần đến rèn luyện phƣơng pháp tự học bởi tính đặc thù của môn học là cá nhân và sáng tạo. Tự học, tự rèn luyện là chìa khóa giúp HS ham học, ham thể hiện những hiểu biết, nhận thức của mình thông qua kết quả bài học. - Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với hoạt động hợp tác: Phƣơng pháp tích cực đòi hỏi sự cố gắng cao của HS trong quá trình tiếp thu kiến thức mới. Song năng lực của HS trong một lớp không thể đồng đều tuyệt đối, điều đó buộc phải chấp nhận sự phân hóa cả về cƣờng độ lẫn tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Trong học tập, không phải mọi kiến thức, kỹ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những hoạt động thuần túy cá nhân.