chương I: Việt Nam từ thời nguyên thủy đến thế kỉ X là một trong những nội dung quan trọng của phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 10, Ban cơ bản. Bài học gồm 3 nội dung chính cần tìm hiểu: 1. Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc 2. Quốc gia cổ Cham-pa 3.
Quốc gia cổ Phù Nam Cả 3 mục đều đề cập đến các vấn đề về quá trình hình thành, lịch sử phát triển, nét chính về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và nét đặc sắc về đời sống vật chất và đời sống tinh thần của cư dân ba quốc gia cổ trên đất nước Việt Nam. Với những nội dung đó, các em có rất nhiều cơ hội để thỏa sức trải nghiệm sáng tạo và rèn luyện các kĩ năng. Ngoài ra, tìm hiểu về ba quốc gia cổ này sẽ giúp các em HS thấy được những nét tương đồng về đời sống kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng giữa ba quốc gia cổ, nắm được cơ sở của tình đoàn kết gắn bó keo sơn của các dân tộc trên đất nước ta, từ đó có ý thức giữ gìn và phát triển mối quan hệ giữa các dân tộc, các vùng miền trên đất nước Việt Nam bằng những kĩ năng cần thiết mà các em học được. Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kĩ năng sống tương ứng được giáo dục qua bài “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam” Qua thực tiễn giảng dạy bài này, tôi nhận thấy có thể tổ chức HĐTNST theo 2 phương án: Thứ nhất: lựa chọn những HĐTNST phù hợp với từng đơn vị kiến thức.
Thứ hai: tổ chức 1 HĐTNST xuyên suốt cho nội dung toàn bài. Việc lựa chọn phương án nào sẽ tuỳ thuộc vào từng đối tượng HS và điều kiện khách quan khác nhau. Dưới đây là một số HĐTNST mà GV có thể sử dụng khi dạy học bài “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam”, trong đó có những hoạt động chuẩn bị cho bài học, những hoạt động thực hiện trong giờ học, những hoạt động thực hành hoặc vận dụng sau khi học. Ứng với mỗi HĐTNST các em sẽ được trau dồi và phát triển các KNS nhất định.
Cụ thể: Hoạt động trải Thời Không Số người Kĩ năng sống được giáo dục nghiệm sáng tạo gian gian tham gia 1. Trải nghiệm làm 2 tiết Lớp học 1-4 - Giao tiếp MC (Hướng dẫn HS - Đảm nhận trách nhiệm viên du lịch) - Làm chủ bản thân - Kiểm soát cảm xúc - Thể hiện sự tự tin - Xử lí tình huống 17 skkn - Định hướng nghề nghiệp. Trải nghiệm đóng 5 Lớp học 3–9 - Đảm nhận trách nhiệm vai thành cư dân 3 phút HS - Hợp tác quốc gia cổ - Xử lí tình huống - Quản lí thời gian - Kiểm soát cảm xúc - Thể hiện sự tự tin. Trải nghiệm chơi 5 Lớp học Cả lớp - Hợp tác trò chơi phút - Quản lí thời gian - Xử lí tình huống - Giải quyết vấn đề - Ứng phó với căng thẳng.
Trải nghiệm tìm 1 Ở nhà 3 nhóm, - Hợp tác kiếm thông tin trên tuần mỗi - Đảm nhận trách nhiệm Internet, làm việc nhóm 13- - Trình bày suy nghĩ, ý tưởng nhóm , làm biên tập 15 HS - Đặt mục tiêu viên và thiết kế nội - Tìm kiếm và xử lí thông tin dung trên giấy A0 - Giải quyết vấn đề. (Hoặc Powerpoint) - Định hướng nghề nghiệp 5. Trải nghiệm trình 10 Lớp học 1 -3 - Đảm nhận trách nhiệm chiếu và trình bày phút người - Trình bày suy nghĩ, ý tưởng nội dung trên giấy - Thể hiện sự tự tin A0 (Hoặc - Quản lí thời gian Powerpoint) - Giao tiếp 6. Trải nghiệm xem 10 Lớp học Cả lớp - Kiểm soát cảm xúc và phân tích hình phút - Cảm thông chia sẻ ảnh, phim tư liệu về - Trình bày suy nghĩ, ý tưởng đất nước, văn hóa - Định hướng nghề nghiệp đặc sắc của 3 quốc gia cổ 7.
Trải nghiệm sân 15 Lớp học 1 - 6 HS - Hợp tác khấu tương tác, phút - Thể hiện sự tự tin trình diễn nghệ thuật - Kiểm soát cảm xúc đặc sắc của 3 quốc - Tư duy sáng tạo gia cổ - Quản lí thời gian - Giải quyết vấn đề - Định hướng nghề nghiệp 18 skkn 8. Trải nghiệm thi kể 15 Lớp học 2 - 6 HS - Kiểm soát cảm xúc chuyện về đất nước, Phút - Thể hiện sự tự tin nguồn gốc cư dân 3 - Đảm nhận trách nhiệm quốc gia cổ - Định hướng nghề nghiệp 9. Trải nghiệm vẽ 1 Ở nhà 1 nhóm - Kĩ năng tự nhận thức tranh, triễn lãm buổi thực 13 đến 15 - Trình bày suy nghĩ, ý tưởng tranh về chủ đề đất hiện, HS - Tư duy sáng tạo nước, con người, Triển - Đảm nhận trách nhiệm. văn hóa lãm ở - Định hướng nghề nghiệp.
3 quốc gia cổ. Trải nghiệm về 15 Ở nhà 1 nhóm - Hợp tác đời sống vật chất của phút và ở lớp 5 đến 10 - Đảm nhận trách nhiệm 3 quốc gia cổ. học HS - Tư duy sáng tạo (Thuyết -Trình bày suy nghĩ, ý tưởng trình, - Làm chủ bản thân thưởng - Định hướng nghề nghiệp. Trải nghiệm làm 15 Ở nhà 1 nhóm - Hợp tác mô hình thành cổ phút và ở lớp 5 đến 10 - Đảm nhận trách nhiệm loa, nỏ, máy quay học HS - Tư duy sáng tạo sợi.
(Thuyết -Trình bày suy nghĩ, ý tưởng trình) - Làm chủ bản thân - Định hướng nghề nghiệp. Thiết kế 1 số HĐTNST áp dụng vào dạy học bài “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam” 3. Hoạt động trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) Dựa trên những cách thức của đồng nghiệp và bản thân đã thực nghiệm, theo tôi khi giảng dạy bài “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam” có thể tổ chức cho HS trải nghiệm làm MC (Hướng dẫn viên) bằng 2 cách sau: - Cách 1: HS đóng vai trò làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) thực hiện 1 chuyến xe du hành (tưởng tượng) kết hợp trình chiếu Power point giới thiệu và tương tác với các du khách (HS còn lại của cả lớp) thông qua hệ thống câu hỏi về các quốc gia cổ cổ đại trên đất nước Việt Nam. - Cách 2: HS đóng vai trò làm MC dẫn dắt bài học (Khởi động), xâu chuỗi các hoạt động học tập của cả lớp hoặc các nhóm lại với nhau để hoàn thành mục tiêu bài học.
* Các yêu cầu cần đảm bảo: - GV: 19 skkn + GV phải chuẩn bị máy tính kết nối Tivi (Máy chiếu) để trình chiếu; cần duyệt trước kịch bản của MC, dự tính trước một số tình huống xảy ra và hướng dẫn giải quyết. + Phải chọn được những HS có khả năng đảm nhận vai trò MC. + GV cần quan sát kĩ HĐTNST, ghi chép cẩn thận để góp ý vào cuối giờ. + GV chuẩn bị sẵn SĐTD về “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam” để củng cố bài.
- HS: + HS được chọn làm MC ngoài khả năng ăn nói mạch lạc, truyền cảm, dí dỏm, phải biết kiểm soát cảm xúc, xử lý tình huống tốt và chuẩn bị kịch bản thông qua GV duyệt trước từ 5-7 ngày. + HS cả lớp nhập vai thành những du khách trên chuyến xe cần phối hợp và tạo không khí sôi nổi bằng những câu hỏi - đáp với hướng dẫn viên trong suốt chuyến hành trình (hoặc theo cách 2 thì HS mỗi nhóm phải chuẩn bị trước các HĐTNST và SĐTD về mỗi vương quốc để trình bày khi MC yêu cầu). + Ban cán sự lớp chuẩn bị các phần quà, xếp bàn ghế hình chữ U. * Cách thức tiến hành đối với cách 1: HS đóng vai trò làm MC (Hướng dẫn viên du lịch) thực hiện 1 chuyến xe du hành (tưởng tượng) kết hợp trình chiếu Power point giới thiệu về “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam”.
Tùy vào đặc thù của từng lớp học, GV có thể giao nhiệm vụ trước 2 tuần cho từng HS về nhà chuẩn bị và nhập vai làm hướng dẫn viên cho chuyến hành trình; hoặc GV có thể phân lớp thành 3 nhóm để chuẩn bị nội dung về 3 vương quốc cổ. Mỗi nhóm sẽ chọn ra 1 MC đóng vai trò làm hướng dẫn viên. Hoạt động trải nghiệm này có thể mở rộng ra thành Hội thi “Tìm kiếm hướng dẫn viên tài năng” (trên cơ sở thực nghiệm, chúng tôi nhận thấy rằng hình thức tổ chức này tạo được sự hào hứng hơn từ phía HS, cũng như rèn luyện nhiều hơn cho các em kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, thuyết trình). Thời gian quy định: Từ 70-80 phút (đối với 1 HS đảm nhận, có thể học thông 2 tiết hoặc ra chơi 5 phút theo hiệu lệnh trống nhà trường) hoặc 20- 25 phút (đối với mỗi nhóm đảm nhận 1 quốc gia cổ).
- Bước 1: Sau khi kết nối máy tính với máy chiếu, MC sẽ tự giới thiệu về bản thân và mời cả lớp bắt đầu chuyến hành trình (để tạo không khí sôi nổi MC có thể ghép 1 đoạn nhạc thể hiện tiếng tàu xe chạy hoặc cùng cả lớp mô phỏng tiếng tàu chạy). - Bước 2: MC sẽ kết hợp trình chiếu và dùng khả năng ăn nói của mình để lần lượt giới thiệu cho đoàn du khách về quốc gia Văn Lang-Âu Lạc, quốc gia cổ Cham-pa và quốc gia cổ Phù Nam với các nội dung đảm bảo chuẩn kiến thức như: cơ sở hình thành, phát triển, suy vong; đời sống vật chất và đời sống tinh thần … Trong quá trình thực hiện, MC cần phải sử dụng nhiều ngữ điệu khác nhau, biết tương tác với du khách (các bạn trong lớp) để làm nổi bật những nét đặc sắc của mỗi quốc gia cổ bằng các câu hỏi như: “Tại sao như vậy?”, “Điều lý thú ở đây là gì?” “Ai trong số các bạn biết thêm được những bí ẩn từ…”. Ngược lại, các du 20 skkn khách cần trả lời những gì hướng dẫn viên nêu ra và hỏi lại những điều gì mà mình còn chưa rõ về 3 quốc gia cổ trong chuyến hành trình. Đồng thời du khách phải ghi chép lại những kiến thức được nghe, được khám phá qua chuyến hành trình tưởng tượng này.
- Bước 3: Sau khi hướng dẫn viên hoàn thành nhiệm vụ của mình, GV sẽ tiến hành nhận xét, đánh giá, củng cố bằng SĐTD (Phụ lục 4) và yêu cầu HS bổ sung vào vở ghi.